Draait het écht alleen maar rond N-VA in deze campagne?

Kris Peeters haalde de bazooka al boven tegen N-VA, Bruno Tobback en co gaan nog verder en roepen de Vlaams-nationalisten uit tot aartsvijand. Daarmee kiezen CD&V en sp.a voor een erg negatieve campagne en dreigen de komende weken slechts rond één partij en één vraag te gaan. Voor of tegen N-VA. En dat levert droevige beelden op: een heel rood plein in Gent dat staat te springen en dansen tégen een partij. Mag het de komende weken iets meer niveau zijn, vraagt Wouter Verschelden zich af.

Going negative, het is een klassieker in campagnes. De ander zwart maken, de kiezer waarschuwen voor wat er allemaal zal gebeuren als die aan de macht komt. De oeremotie van angst als drijfveer voor het stemhokje.

Zowat elk electoraal onderzoek heeft uitgewezen dat de sterkste politieke communicatie wel degelijk negatief is. Die boodschap kan tot 80 keer krachtiger resoneren en impact hebben dan een positief, eigen verhaal. Alleen is het een soort driebanden. Want het doel is niet alleen de tegenstander te beschadigen, en daar kiezers af te snoepen, maar ook uiteindelijk zelf ook kiezers te winnen. Dat eerste kan wel lukken, maar vaak zie je dat het netto-effect is dat mensen afhaken en niet per se kiezen voor de moddergooier, maar voor een alternatief.

PS was de eerste duidelijke "vijand"

In de politiek heeft niemand propere handen. N-VA koos voor een uitermate harde campagne ten opzicht van "de PS-staat", met premier Elio Di Rupo als ultieme vijand. Een gewaagde aanpak, want de keuze gaat in Vlaanderen niet tussen de PS en N-VA. Dus waarom een keuze voorstellen die niet bestaat? Zoals gezegd, het is driebanden, en N-VA gelooft dat zij de winst zullen plukken en het verlies bij de Vlaamse coalitiepartners van de PS, Open Vld en CD&V in de eerste plaats, zal zitten.

Maar het moet ook gezegd: N-VA beperkte zich niet tot slogans. Ze berekenden hun voorstellen heel gedetailleerd, net als alle partijen overigens. Het had de aanzet kunnen geweest zijn voor een mooie, inhoudelijk scherpe campagne. Met discussies die er inhoudelijk wel toe doen: waar wil je als burger dat de staat zich mee bezighoudt en hoe moeten je centen besteed worden?

De demonisering van N-VA

Het was uitgerekend CD&V die aanzet gaf voor zo'n debat. Ze lanceerden als eerste een cijferplan, en dwongen iedereen hetzelfde te doen. Maar plots gooiden Kris Peeters en co afgelopen weekend het roer helemaal om: 3D ging naar het achterplan, N-VA, de baarlijke duivel, verscheen ten tonele.

Herman Van Rompuy gaf een pakkende speech, een afscheid van zijn partij en een terugblik op de redding van de euro. Maar tussendoor haalde ook hij ongemeen hard uit naar N-VA en hun Europees lijsttrekker Johan Vanovertveldt. "Er waren er die boekske schreven over de val van de euro en nu Europees lijsttrekker zijn. Beter nadenken voor ge papier vult.”

Servais Verherstraeten, lijsttrekker in Antwerpen ging veel verder. Hij kwam op de proppen met "Jos en Marcel," die heel hun leven gewerkt hebben, op hun 56ste hun job verliezen, "en dan vliegen ze naar het OCMW als het aan de N-VA ligt. En moeten ze op hun 60ste verplicht op pensioen, met een pak minder dan anderen natuurlijk. Wel, dat ik vind dat onrechtvaardig." "2,5 miljard besparen op pensioenen, dat is niet in het vet snijden, maar tot op het bot kappen."

Een aanval uit de buik

En uitgerekend Kris Peeters, toch altijd bij de rechtervleugel van de partij gerekend, gaf de meest bevlogen, sociaalvoelende speech van zijn leven. Maar wel een speech regelrecht tégen N-VA. "Geloof ze niet als ze zeggen dat de afschaffing van de index dé oplossing is. Geloof ze niet als ze zeggen dat de beperking van de uitkeringen in de tijd de werkloosheid zal oplossen. Geloof ze niet als ze zeggen dat alles opgelost zal zijn als we de wachtuitkeringen afschaffen. Geloof ze niet."

Het had iets van een voetbalmatch, inclusief de luchthoorns en de joelende, opgezweepte massa. Veel emotioneler, veel meer een oerkreet dan bij N-VA een dag later. Daar liep de aanvalsmachine tegen de PS veel koeler, klinischer, goed uitgedacht en gepland. Bij CD&V kwam het uit de buik, bij Peeters maar ook bij de partij.  

CD&V erop, sp.a er over

Trok CD&V hard van leer afgelopen weekend, dan was het alle remmen los bij de socialisten op 1 mei. De kopstukken haalden om ter hardst uit. "Voor de N-VA mogen we alleen nog maar kiezen tussen arm zijn of arm zijn. (...) Dat is niet de kracht van verandering is de kracht van verarming", zei Kathleen Van Brempt. "Aan alle ouders, jongeren en leerkrachten zeg ik duidelijk: laat u door de N-VA niet bang maken", wist Bruno Tobback. "Het V-plan zal de Vlamingen pijn doen", dixit John Crombez. "Het is niet omdat de N-VA haar V-plan sociaal noemt, dat het dat ook is", aldus Rudy De Leeuw, voorzitter ABVV. Het vijandbeeld was alom en de rode achterban genoot ervan. 

Dansen tegen de N-VA

In Gent, op de Vrijdagsmarkt, stonden de sp.a-militanten zelfs te dansen op de tonen van een voetbaldeuntje "al wie dat niet springt is, is N-VA". Freya Van Den Bossche en Karin Temmerman, de Oost-Vlaamse lijsttrekkers dansten op het podium mee:

 

Het kan anders, maar is het tactisch verstandig?

Opvallend is dat Groen en Open Vld, althans op papier, niet kiezen voor een negatieve campagne. De Groenen waren op 1 mei druk in de weer om aan te tonen dat zij niet 'negatief gaan': lijsttrekkers Wouter De Vriendt en Kristof Calvo tweetten elke diezelfde boodschap.

Zonder eigenbelang is dat ook niet, de groenen weten dat hun potentiële kiezer niet houdt van negatief campagne voeren. Dat schrikt te veel af. Herinner u het "schijnheilig paterke", ooit gezegd over Steve Stevaert op een groen congres. Werkt averechts bij groen.

De erfenis van Steve

Maar ook bij sp.a was het ooit anders, Steve Stevaert was daar de exponent van. Een positieve campagne, die aanspreekt. "De koek vergroten", heette dat. Dat is net de tactiek waar Open Vld voor lijkt te gaan, onder impuls van Noël Slangen. Die heeft tegenwoordig weer een hele stevige vinger in de pap te brokken en wil absoluut de liberalen als positivo's voorstellen, als de partij waar het gras groener is. Kleurige affiches en folders, wollige slogans, positiviteit! Vandaar ook een Regi op de verkiezingsmeeting: het moet plezant zijn, feestje bouwen bij de blauwen.

Alleen dreigt die aanpak helemaal te verzuipen in de polemiek tussen N-VA en de rest. Want de haat tegen N-VA zit ook bij de liberalen diep, zodat er in de "positieve wolk" ook uitschuivers zijn. Zoals Michel Verschueren op het kiescongres in Gent, die zich blijkbaar helemaal niet kan houden aan de partijlijn en zwaar uithaalde naar De Wever. 

Wat heeft de kiezer eraan?

Of het zal werken op 25 mei, moet blijken. Politiek is in dat opzicht opnieuw erg gelijklopend aan voetbal: de winnaar is lang niet diegene die het mooist speelt. Een sterke inhoudelijke campagne en een weldoordacht kiesprogramma zijn (helaas) absoluut geen garanties op winst in het kieshok. Maar met de demonisering van N-VA nemen zowel CD&V als sp.a een gigantische gok.

Polarisatie kan goed zijn, omdat het duidelijkheid schept. Maar vaak is het een valse keuze, zeker in een politiek systeem dat drijft op coalities en op samenwerking. Veel kiezers hebben weinig boodschap aan de tactische spelletjes, aan de eeuwige terugkerende vraag "wel of niet met N-VA". Wie politiek herleidt tot een voetbalmatch kan wel eens eindigen met een troosteloze 0-0, en dat is niet wat mensen verwachten van hun beleidsmakers.