Wie maakt het nieuws? De gouden eeuw van de journalistiek, deel 3

Hoe zitten redacties van kranten/websites/televisiejournaals ineen? Heel divers, net zoals de mediamerken die ze maken. En toch... Nieuwsredacties delen een aantal kenmerken, die zeer specifiek zijn, én die de job van journalist/redacteur/contentcreator uniek maken. 

De redactie van Newsmonkey is jong. Neem de hoofdredactie weg, en de oudste schrijver is 32 jaar. De jongste is 21 jaar. De gemiddelde leeftijd ligt rond 26 jaar. Dat is doelbewust: we willen in de leefwereld van onze doelgroep, generation Y, doordringen. En dus moeten we niet alleen schrijven over Tinder, maar ook een aantal 'experten' hebben. Net zoals we Thuis-fans op onze redactie geweldig vinden, want die serie is nu eenmaal belachelijk populair in onze doelgroep.

Behoorlijk atypisch dus, en toch niet. We werken met dezelfde normen als andere nieuwsmedia: check bronnen, verwijs naar andere media, probeer zo duidelijk en helder mogelijk te schrijven.... Het warm water van een redactie hebben we dus echt niet heruitgevonden bij Newsmonkey. We willen het alleen op een heel andere, jongere manier opwarmen elke dag.

De geheime code van nieuws

De communicatie tussen mensen verloopt via regels, geschreven en ongeschreven, een set basisprincipes met daarbovenop allerlei excentrieke en eclectische waarden en normen. Die regels gaan samen met de praktische wetten en beperkingen van kranten, televisie of digitale schermen. Maar de regels om nieuws zelf te maken zijn op zijn minst onduidelijk, zelfs voor journalisten. Nieuws maken heeft veel weg van een geheime code die je leert door op een redactie te werken. Met andere woorden, ondanks veel goede bedoelingen en hoogdravende principes weten journalisten zelf niet wat hun vak precies inhoudt.

Op de vraag ‘wat nieuws tot nieuws maakt’, zijn er twee antwoorden: het makkelijke en het moeilijke. Het makkelijke antwoord is dat het informatief, interessant, hier-en-nu, nuttig of uitzonderlijk moet zijn. Klopt allemaal. Maar hoe precies te beslissen wanneer een onderwerp aan deze criteria voldoet? Dat is moeilijk. Dagelijks overleggen we op de redactie over die vraag: gaan we dat brengen of niet? Willen we het hebben op onze site of niet? Daar komt nog één belangrijk gegevens voor ons bij: onze nieuwsconsument bepaalt steeds meer zelf hoe hij of zij het nieuws ziet.

Je stapt mee in een overtuiging en visie

We kiezen ervoor om het nieuws te consumeren, wat we gaan lezen of bekijken, in functie van wat we waardevol vinden. Maar achter elk verhaal dat we lezen of horen van een journalist, zit een persoon van vlees en bloed, met een eigen set waarden, een eigen visie en agenda, hoop, dromen en angsten, iemand die beslist om een stuk informatie om te zetten in nieuws. Of we dat nu beseffen of niet, een logisch gevolg van dat journalistiek selectieproces betekent dat je als consument automatisch mee stapt in de overtuiging en visie van iemand die je waarschijnlijk zelf nog nooit ontmoet hebt.

Het beeld van een nieuwsredactie zoals dat in ons collectief geheugen zit, is grotendeels gebaseerd op de verbeeldingskracht van Hollywood en televisieseries. Grote, luidruchtige kantoren, met daarin een compositie van slecht geplaatste bureaus, lopende mensen, stapels papier, klokken die opzichtig verder tikken, en redacteurs die overlopen van stress. En liefst nog dat alles in een walm van blauwe sigarettenrook, telefoons die hard rinkelen, en klavieren die onzacht in aanraking komen met stampende vingers. In elke onderste lade van een werkplek ligt een fles goedkope Whisky, en stapels boeken en dossiers liggen zo op elkaar dat ze elk moment lijken te gaan vallen.

Wat de journalisten zelf betreft, heb je steeds het gevoel dat het castingbureau van de reeks of de film als opdracht had gewoon een ‘zootje ongeregeld’ samen te stellen. Een groepje charmante maar opvliegende karakters, doordrongen van cynisme en ironie, en met een ongelofelijke berg kennis aan triviale weetjes die ze in elk gesprek moeten laten vallen.

De journalistiek lokt een bepaald soort personen. De meeste zijn Alpha-mensen, agressief, luidruchtig, ongelofelijk nieuwsgierig en met net genoeg zelfvertrouwen dat ze de wereld willen gaan interpreteren voor anderen. Sommigen zijn introvert tot op het sociaal onaangepaste, maar hun interne monologen worden voorpagina’s van nationale kranten. Zoals later aan bod komt, is wie tegenwoordig journalist wordt ook aan het veranderen. Maar nog steeds hangt veel af van je persoonlijkheid.

Dus die groep van vreemde personages beslist hoe jouw wereld eruit ziet. We mogen daarbij gerust spreken van nieuws ‘maken’, van het opbouwen en het kaderen. Nieuws bestaat niet, tot het wordt gemaakt. De vraag is natuurlijk hoe dat dan gemaakt wordt.

Wat betekent dat precies: "Kwaliteitskrant"?

Het is behoorlijk ingeburgerd om onze kranten, televisie, radio of websites te omschrijven als ‘kwaliteit’ of ‘populair’, of nog, ‘progressief’ of ‘conservatief’. Deze termen, hoewel ze eindeloos door journalisten zelf gebruikt worden, hebben veel van hun betekenis verloren. Het zijn grove generalisaties, die zo breed gaan dat ze onwerkbaar zijn geworden.

Overigens is het een typisch Vlaamse opdeling om te spreken van een ‘kwaliteitskrant’, een titel die De Standaard, De Morgen en De Tijd zichzelf hebben aangemeten. Nergens ter wereld is zo’n kwalificatie zo sterk ingeburgerd. De opdeling ontbeert op zijn minst de nodige nuance en wordt totaal niet gehanteerd in de Engelstalige media.

Journalistiek zoals we die vandaag kennen, is de constructie van betekenis, het kaderen van verhalen, de verbreding én beperking van het publieke debat. Zoals de bekende Duitse socioloog Jurgen Habermas volhoudt, leven we in een conceptuele wereld van ideeën, waarin de ‘publieke sfeer’ of openbaarheid wordt gecreëerd. Het is in deze theoretische arena van het publieke debat waar oude en nieuwe ideeën botsen. Waar overtuigingen worden afgebroken, en waar we onderhandelen met de legitieme autoriteit in ons politiek systeem. Waar we sociaal aanvaardbare patronen en identiteiten ontwikkelen. De journalistiek, het ‘nieuws’, is een van de primaire methodes om dat modern debat, onze eigen ideeën, te kaderen. Hoe jij de wereld ziet, is in grote mate gemaakt, opgebouwd en gekaderd in begrijpbare patronen, door anderen. Namelijk door journalisten.

Of we ons daar nu van bewust zijn of niet, de ‘waarheid’, wordt ons telkens weer ‘geopenbaard’ zoals Mozes die van zijn berg kwam. Sommige feiten zijn geselecteerd en benadrukt, andere compleet genegeerd.

Journalisten zijn dus ‘poortwachters’ van nieuws geworden, stelt Michael Schudson, een van de meest bekende sociologen van het nieuws. “Dit is duidelijk op de meest elementaire manier. Journalisten schrijven woorden neer die verhalen worden in de krant en op het scherm. Niet de overheid, of culturele krachten, niet ‘de realiteit’ die zich magisch omzet in woorden, maar simpelweg journalisten en niemand anders”. Maar hoe ze dat doen, daar bestaat geen code of boek met regels voor – tenzij een paar elementaire regels over wat niet kan, in de vorm van journalistieke deontologie.

De knapste koppen van de communicatiewetenschappen probeerden de afgelopen decennia al om patronen, een methodologie zelfs te ontwaren, in hoe die poortwachters precies nieuws maken. Er is een hele industrietak ontstaan in de vorm van PR-bureaus, die claimt de patronen te kennen en te kunnen manipuleren. De waarheid is dat er één consensus bestaat: er is geen consensus over hoe nieuws gemaakt wordt. Of misschien toch niet helemaal.

David Perlich en Wouter Verschelden schreven deze reeks. Samen maakten ze eerder het boek "Stop De Persen". Sommige thema's en onderwerpen kwamen ook daarin aan bod.

Lees hier de eerdere delen uit de reeks. Morgen: Macht en geld maken het nieuws.