De bril van Martin: prachtige televisie over de vluchtelingencrisis die iedereen zou moeten zien

Hoe maak je op een eerlijke en mooie manier televisie over de vluchtelingencrisis? Als één man dat kan, dan is het Martin Heylen. Hij ruilde zijn eigen bril in voor een exemplaar met een camera en trok naar Sijsele, een dorpje tegen Damme. Er wonen slechts 5.000 mensen, maar sinds kort ook 400 vluchtelingen. Twee culturen die samenkomen en die de nodige problemen hebben met elkaar. Martin brengt de waarheid in beeld en houdt ook ons een spiegel voor.

Heel wat steden en gemeenten vangen sinds enkele maanden vluchtelingen op. Wat in Sijsele gebeurt is dan ook heel herkenbaar op grotere schaal. Martin Heylen spreekt in zijn nieuwe programma zowel met de lokale bewoners als met de vluchtelingen. Die laatste spreken vaak amper Engels, wat de communicatie er natuurlijk niet gemakkelijker op maakt. Martin kruipt vooral in de rol van toeschouwer, hij laat zijn eigen mening nooit doorschemeren en biedt voor iedereen een luisterend oor. In een krantenwinkel ondervinden ze de nodige problemen met de nieuwe bewoners. De uitbaters kunnen hun mening nauwelijks verstoppen, maar slikken hun woorden net op tijd in. Later in de aflevering merken we dat er al meer begrip is gekomen.

For free

Dat de meeste mensen de vluchtelingen liever niet zien komen, hoeft niet verwonderlijk te zijn. Maar wat Martin Heylen meteen mooi in beeld brengt, is het feit dat zij omgekeerd ook niet blij zijn met de situatie. Een groepje vluchtelingen legt uit dat ze het eten niet lekker vinden. Eén van hen, een jong meisje, is in verwachting, en zij heeft het duidelijk moeilijk met de nieuwe eetgewoonten. Wat later spreekt Martin met een Pakistaans gezin dat uit Libië is gevlucht. De man was professor en is zijn status van weleer helemaal verloren. Ze vertellen dat de smokkelaars nog slechter waren dan de mensen voor wie ze gevlucht zijn. Enkel hun zoon ziet het leven hier al helemaal zitten en hij toont Martin dat hij al enkele woordjes Nederlands kan spreken.

Tegelijk toont het programma ook dat er in beide kampen mensen van extreem goede wil rondlopen. Een vrouw zoekt het vluchtelingenkamp op en heeft er al vriendschap gesloten met een moslima. In het kamp maken enkele mannen van een ontmoetingsdag gebruik om hun diensten aan te bieden aan de toch wel vrij oude bevolking van Sijsele. Ze hebben de nodige vaardigheden in hun thuisland geleerd en zeggen constant dat ze het gratis zullen doen. Ook op hun prikbord hangt duidelijk in grote letters 'for free'. Ze willen er geen geld mee verdienen, maar zeggen iets te willen terug doen voor de gastvrijheid van de mensen in Sijsele.

Avondklok

De meest opvallende persoon uit de eerste aflevering is een man die een vrijwilligster van het Rode Kruis met vragen bestookt. Hij wil dat de vluchtelingen voor het donker binnen zijn en dat ze niet tot middernacht op straat rondhangen. Het meisje legt uit dat dit volwassen mensen zijn en ze niet kunnen worden verplicht om zo vroeg te gaan slapen. De man claimt een pak geld te zijn verloren door een inbraak, en hoewel hij geen bewijzen heeft, wijst hij meteen met de vinger naar de nieuwe inwoners.

Martin zorgt uiteindelijk voor de zalving en besluit dat het erg is dat hij zo veel geld kwijt is, maar dat het de dieven niet gaat tegenhouden door de vluchtelingen 's avonds op te sluiten. Toch zegt de man even later nog eens dat Brussel te veel vluchtelingen toelaat. Een gedachte die zonder twijfel bij veel van ons al eens is opgekomen. De bril van Martin schuwt de discussie niet, want ze behoort nu eenmaal tot onze huidige maatschappij. Je voelt hoe snel een situatie hier kan worden opgeblazen, hoe eenvoudig een gerucht kan escaleren. Getuige het verhaal van de vluchteling in Koksijde die in een zwembad werd opgepakt en naar een gesloten instelling moest. Onschuldig, zo bleek. Maar er hoeft niet veel te gebeuren om de publieke opinie tegen de vluchtelingen te laten keren.

Like a puppet on a string

In één aflevering heeft de nieuwe docureeks van VIER het probleem vanuit verschillende hoeken belicht. In een bejaardentehuis ontmoet Martin een Duitse vrouw die tijdens de oorlogsjaren naar België is gekomen en hier gebleven is. Ook dat waren toen vluchtelingen, ook zij verlieten hun land door oorlog. Het is iets om even stil bij te staan, al vormt de vrouw ook de vrolijke noot doorheen de reportage en ze trakteert Martin zelfs op een liedje. Voor haar is het duidelijk: ze is voor de liefde naar België gekomen, de gruwel heeft ze verdrongen.

Langzaam maar zeker komt Martin dichter bij de vluchtelingen en zij vertellen over hun eigen gruwel. We zien oorlogswonden, ze tonen foto's van mensen die ze hebben achtergelaten of die gestorven zijn. Ze hebben hun leven op het spel gezet om naar hier te komen, maar ze konden niet anders. Ook opvallend hoe de vrolijke melodie van Puppet on a string op de achtergrond door de boksen van het opvangcentrum weergalmt, terwijl enkele mannen een emotionele uitleg geven van wat hen is overkomen.

Een dik half uur televisie had alles om een doodeerlijk beeld van de problematiek te schetsen. En niemand die Sijsele zal veroordelen, want we beseffen allemaal dat het een miniatuurversie is van wat zich op heel wat plaatsen in ons land afspeelt. Wij zagen het door de bril van Martin, erg confronterend, maar eigenlijk zou dit voor iedereen verplichte kost moeten zijn. Mooie en eerlijke televisie, maar we hadden uiteraard niet anders verwacht van Martin Heylen.

Lees meer