Brexit: wat zijn nu eigenlijk de gevolgen?

Een historische nacht voor de UK, dat via een referendum gekozen heeft: ze willen niet langer lid zijn van de Europese Unie. Dat zendt meteen schokgolven door de financiële markten. Het politieke lot van de UK wordt zo hoogst onduidelijk, zelfs de interne cohesie komt onder druk. En quasi zeker krijgt de UK een nieuwe eerste minister. 

Neen, de UK is vanmorgen niet meteen uit de Europese Unie gestapt. Het is zelfs nog straffer: het referendum dat gestemd is, en gewonnen door 'Leave', is helemaal niet bindend. Het is een 'advies' aan het Britse parlement en de Britse regering, die uiteindelijk moeten kiezen wat ze ermee doen. En in het parlement is in feite een ruime meerderheid voor in de EU blijven. Dat gezegd zijnde: het is politiek ondenkbaar om het referendum te negeren natuurlijk.

Groenland deed het al voor, in 1985

De komende dagen zal het er voor de Britse regering en premier David Cameron vooral op aankomen om rust te brengen, een gevoel van stabiliteit. Onmogelijk is een exit niet natuurlijk: er is het precedent van Groenland, het deel van Denemarken dat in 1985 ook via een referendum besliste om uit de Europese Gemeenschap te stappen. De UK zal dan via de zogenaamde procedure van 'artikel 50' een uitstap uit de Europese Unie moeten onderhandelen met de rest van Europa.

Dat onderhandelingsproces en heel dat project zal Cameron zelf meer dan waarschijnlijk niet meer leiden. Bijna zeker wordt hij de komende dagen door z'n eigen partij buiten gedragen als eerste minister, na zo'n verpletterende nederlaag bij een referendum dat hij zelf organiseerde.

Wat verliest de UK economisch?

Want de economische gevolgen zijn natuurlijk wel zeer groot voor de UK. Het belangrijkste voordeel van een EU-lidmaatschap is dat je in het grootste economische blok van de wereld zit: met 500 miljoen Europeanen is het één gigantische markt consumenten waarin je als (Britse) producent je producten kan aanbieden.

Niet dat de Britten nu meteen geen enkele toegang tot die markt meer zullen hebben, de Noren, Zwitsers of IJslanders hebben dat vandaag ook. Alleen moeten die landen telkens verdragen afsluiten en vooral buigen naar de regels die door de EU-lidstaten onderling zijn afgesproken. Wil de UK dus nog handig en snel toegang hebben tot die grote Europese markt, dan zal het de facto alle regels van Brussel in de toekomst moeten slikken, zonder dat ze er enige zeggenschap over heeft.

Hetzelfde geldt voor het financiële hart van de UK, en eigenlijk van heel Europa: London City. In Londen worden gigantisch veel financiële transacties gedaan: eigenlijk worden alle serieuze fusies, overnames, verkopen, kortom de megadeals, in Londen uitgevoerd voor de rest van Europa. De City heeft dus enorme invloed op de regels, de controle die de overheid uitoefent op de financiële industrie.

De klap voor de financiële industrie is dus gigantisch: kan je nog het kloppend hart van Europa zijn op vlak van dealmaking en financiële transacties als je geen lid meer bent van de club? Meer dan waarschijnlijk verhuizen een pak dealmakers en grote handelshuizen naar Frankfurt.

Schotland en Noord-Ierland weg?

Daarnaast is er heel de vraag van interne cohesie voor de UK. De uitslag is verscheurend: 52% voor een exit, 48% voor blijven. Er is een enorme kloof tussen oud en jong: hoe ouder, hoe meer kans dat je voor 'out' stemde. Maar de jongeren kozen wel massaal voor blijven.

Maar de pijnlijkste, en ook gevaarlijkste kloof voor de toekomst van de UK, is geografische. Heel Londen stemde massaal voor blijven, het platteland en armere delen van Engeland en Wales stemden voor 'uit'. Maar meest opvallend van al: Schotland stemde massaal voor blijven. En alle katholieke delen van Noord-Ierland stemden voor blijven, terwijl de protestantse delen voor 'leave' stemden.

En dat is niet onschuldig. Nicola Sturgeon, de eerste minister van Schotland en kopstuk van de Schotse nationalisten van SNP, wil van deze keuze écht een strijdpunt maken. Al voor de uitslag had ze aangekondigd dat ze een nieuw Schots referendum over onafhankelijkheid wil, als zou blijken dat de UK eruit stapt en de Schotten heel graag in de EU willen blijven.

Een soortgelijk scenario in Noord-Ierland, waar de katholieken dus kozen voor een EU-lidmaatschap, terwijl de pro-Britse protestantse partijen opriepen om eruit te stappen. Voor de pro-Ierse politici van Sinn Fein is dit, net als voor de Schotse nationalisten een perfecte aanleiding om een referendum te vragen en de UK op haar beurt te verlaten. En in Noord-Ierland zijn er door demografische verschuivingen steeds meer katholieke stemmers. Een referendum daar zou vandaag wel eens bijzonder spannend kunnen worden.

Kloof tussen elite en 'gewone man'

Een laatste en misschien meest frappante tegenstelling die het referendum blootlegt, is die van de elite versus de 'gewone man'. Heel de Britse en ook Europese leidende kaste, of het nu financieel of economisch is, was voorstander van een EU-lidmaatschap en 'remain'. Maar op de populistische golven van verontwaardiging over immigratie, en de angst voor nieuwkomers, surften UKIP van Nigel Farrage en Boris Johnson naar een overwinning voor het Brexit-kamp. Een scenario dat perfect toepasbaar kan zijn voor de campagnes van pakweg een Donald Trump in de VS of Marine Le Pen in Frankrijk.

Lees meer