De speech van Joe Biden was hét moment van de avond, en wel hierom

Zelden was een kiescampagne in de VS zo uitgesproken. Tegenover de gloom en doom van Donald Trump en zijn Republikeinen zetten de Democraten een boodschap van hoop en vooral van zelfvertrouwen. Een vreemde position switch, want jarenlang was het andersom. Maar beide grote partijen hebben niet alleen hun positionering en maatschappijbeeld gewisseld, ook een pak van hun kiezers. 

Goed, Barack Obama was op niveau. En dan weet je dat het een erg goede speech is, die iedereen stevig vastpakt. Maar ere wie ere toekomt: vice-president Joe Biden was de échte ster van de avond, met een toespraak die op 15 minuten perfect samenvatte wat de mindset is waar de Democratische partij, en bij uitbreiding progressief Amerika deze verkiezing instapt. Het is een Amerika vol zelfvertrouwen, vol ambitie en trots. En dat is het straffe aan de speech: ze toont aan hoe Amerika verandert en hoe de rollen in de VS aan het keren zijn.

Biden begon z'n speech erg emotioneel, met een verwijzing naar z'n zoon Beau Biden, die stierf aan een hersentumor. Het was diezelfde Beau die hem destijds op de conventie in 2008 had genomineerd als vice-president. Maar al snel zette Biden de aanval in op Trump, op een manier die enkel politieke pittbulls kunnen. "How can there be pleasure in saying 'you're fired?' He's trying to tell us he cares about the middle class? Give me a break!"

Hillary Clinton en de Democraten toonden gisteren op hun derde dag van de Conventie hoe ze hun campagne gaan voeren: uitgesproken optimistisch over het land, en fel inspelend op het feit dat Trump gewoon niet geschikt is om de VS te leiden. Biden verwoordde het daarbij perfect: "This guy doesn't have a clue about the Middle Class. Not a clue. He has no clue about what makes America Great. Actually he has no clue. Period." Daarop begon het publiek te scanderen: "Not a Clue! Not a Clue!"

Het zelfvertrouwen en optimisme op het einde van Biden's speech was straf: "We are America, second to none. We own the finish line. Don't forget that. We are America, com'on!". Het patriottisme is van een soort dat wat vreemd aandoet bij de Democraten, die historisch veel minder geneigd zijn om met de vlag te gaan staan zwaaien. Maar niet bij Biden, die 8 jaar lang mee aan de knoppen van het Witte Huis zat en het als "zijn" Amerika ziet.

De lager opgeleide blanke middenklasse

Het is geen toeval dat uitgerekend Biden daarbij zich rechtstreeks richt tot de middenklasse, niet diegenen die hoogopgeleid zijn of een universitair diploma hebben, maar de blue collar workers. Dat zijn altijd Biden z'n kiezers geweest, maar de laatste decennia kiezen de blanke lager opgeleiden in de VS, zeker de mannen, steeds vaker voor de Republikeinen.

De man die deze bevolkingsgroep voor het eerst systematisch aan de Republikeinen wist te binden, was Ronald Reagan in de jaren '80. En de Republikein deed dat toen met een mix van uitgesproken optimisme en patriottisme, gecombineerd met sociaal en cultureel erg conservatieve ideeën. Reagan lanceerde de slogan "Shining city on a hill" en "Morning in America", en claimde daarbij dat hij Amerika opnieuw 'groots' zou maken, na de mislukking van de Democraat Jimmy Carter.

De blanke lager opgeleide kiezers werden deel van de Reagan-coalition en kozen steeds vaker voor de Republikeinen. Heel het Zuiden van de VS switchte op tien jaar tijd van solide Democratisch naar Republikeinse vaste grond. Tegelijk werden de Democraten de partij van de minderheden: de zwarten, Latino's, Aziaten. Staten met grote minderheden, zoals California en New York, werden compleet 'blauw' en stemden voortaan Democratisch.

De versie van de Republikeinen die Trump brengt, is veel ruwer en negatiever dan die van Reagan. Gedaan met hoop, en met overdreven trots op het vaderland. De speech die Trump bracht, levert je als Amerikaan bijna een depressie op: alles gaat slecht, de toekomst ziet er vreselijk uit, we rijden recht in de ravijn ... Niet toevallig draait het rond de kreet van de Tea Party, waarin Trump z'n roots heeft: "Take America back!" Trump z'n uitgangspunt is dat Obama de slechtste president ooit is, dat het land geleid wordt door een incompetente kliek. En dat dat heroverd moet worden.

Wat nooit duidelijk gezegd wordt, maar iedereen tussen de lijnen kan lezen, is dat het land moet teruggepakt worden van een zwarte president. De birther-movement, die Obama wegzet als "niet eens Amerikaan" omdat hij in de VS zou geboren zijn, heeft geen enkele feitelijke grond, maar is bijzonder heftig aanwezig bij Trump en co. Dat racisme, verpakt met een dun laagje politiek van de Republikeinse partij, scoort erg goed bij sommige blanke kiezers, zeker lager opgeleide mannen.

Ze zijn 'hun' land inderdaad kwijt

En de conservatieve, blanke Amerikanen hebben een punt als ze denken dat ze hun land aan het kwijtspelen zijn. Op tien jaar tijd is er enorm veel veranderd in de VS, zeker cultureel. Het homohuwelijk heeft een meerderheid van de Amerikanen achter zich, nog niet zo lang geleden ondenkbaar. Ook over abortus is het steeds duidelijker dat vrouwenrechten niet zomaar opzij geschoven kan worden. En de VS heeft na decennia een systeem van collectieve gezondheidszorg, Obamacare, dat het land opvallend richting Europa heeft doen opschuiven.

Dus ja, als Biden z'n trots uitschreeuwt over het Amerika van vandaag, heeft de man een punt: hij en vooral Obama hebben er een andere plek van gemaakt. Een plek waar de minderheden, homo's, progressieven trots op moeten zijn. En dus kunnen ze onbeschaamd met de vlag staan zwaaien: "Com'on America!"

It's the demography, stupid

De Democraten zwemmen daarbij met de stroom mee: die van de demografie. Elk jaar groeien de minderheden, en neemt de blanke bevolking relatief af. Dat heeft te maken met migratie: vooral de hispanics, maar ook Aziatische bevolking is gigantisch toegenomen. De verwachting is dat tegen 2040 de blanken ook een minderheid zullen zijn in de VS.

En dat voel je in het politieke systeem. Vandaag zijn dankzij die minderheden, die massaal Democratisch stemmen, staten zoals Nevada, Colorado, Virginia, Arizona, Florida en North Carolina eerder blauw dan rood. De vraag is daarbij telkens dezelfde: komen die minderheden ook effectief stemmen. Want dat doen ze gemiddeld nog altijd veel minder dan blanken. Niet toevallig zei Obama in zijn speech, toen het publiek nog eens Trump uitjouwde: "Don't boo, vote."

De verkiezing in de VS zal dus van twee factoren afhangen: komen de minderheden opdagen, en voor wie kiest de lager opgeleide blanke middenklasse? Hillary moet op beide inzetten, en Biden zal daarbij een wapen zijn om die laatste categorie zo veel mogelijk voor hen te doen kiezen. Z'n speech was de best mogelijke lancering voor een campagne die hem de komende maanden in Pennsylvania, Ohio en Michigan zal houden: daar waar de blue collar workers het meest wonen.

 

Lees meer