"We zijn er slechter aan toe dan onder Di Rupo": sp.a-voorzitter John Crombez haalt uit

VOORUITBLIK 2017: newsmonkey kijkt samen met de partijvoorzitters naar 't jaar dat komt. John Crombez (sp.a) is snoeihard voor de huidige centrumrechtse meerderheid. Voor 2017 heeft hij z'n analyse klaar: "Ze weten blijkbaar niet hoe ze de regering moeten doen vallen. Maar het palmares is vreselijk: de schuld is gestegen en het tekort is groter geworden. N-VA gaat een gigantische factuur nalaten, want ze weten nu al dat ze niet in de volgende regering stappen."

“Ik verwacht volgend jaar beter. Als je aan mensen vraagt, “wat herinner je je van 2016?” dan komt niemand af met goeie dingen. Dat zegt veel over het jaar. Dus ik verwacht beter, maar iedereen houdt z’n hart vast. Want de constante dreiging, de aanslagen en de reactie van mensen “hoe kan dit”, dit is niet meer normaal, zit terecht zeer diep bij de bevolking."

En als we heel eerlijk zijn: je kan niet zeggen dat het in 2017 niet nog eens gaat gebeuren?

“Neen. Je kan dat niet zeggen. Ik zit nu 13 jaar in de politiek, en herinner me heel goed in de nasleep van 9/11, dat Europa voortdurend geconfronteerd werd met aanslagen. In Spanje, in London, hier in Brussel, maar dan totaal van een andere aard."

"Maar nu is het door de oorlog in Syrië vertaald in pure waanzin. Dat maakt mensen nog banger. Het kan altijd komen, als het pure waanzin is."

Hoe moeten we dat dan aanpakken?

"Wat 2017 gaat brengen, is een jaar waarin de parlementen in hun onderzoekscommissies moeten gaan tonen wat de kracht van de democratie is. Ik bedoel daarmee op vlak van veiligheid bijvoorbeeld: we gaan écht moeten weten wat er in 2015 en 2016 gebeurd is en wat niet. Nu kabbelt dat te veel. In de commissie Terreur, maar ook in de andere commissies, moeten we tonen dat wat er bestaat naar boven moet komen.”

“We hebben net de aanslagen in Duitsland gehad. Het verwijt naar de veiligheidsdiensten is: jullie hadden hem op de radar en toch is het kunnen gebeuren. In België, als ik met experten spreek, wel die zeggen mij dat Abdeslam altijd had moeten aangehouden worden en gestopt worden, nog voor hij iets had kunnen doen."

"En dat is niet gebeurd. We gaan in 2017 dus moeten weten waarom. En niet zo zeer vingerwijzen: het is deze of de andere persoon. Ik wil niet zoals Jan Jambon (N-VA) één zondebok zoeken. Maar we moeten het wel weten om het te vermijden voor de toekomst. Je moet altijd het maximum doen om de veiligheid zo groot mogelijk te maken. Daar hebben we in Europa grote behoefte aan.”

"In België, het is ambetant om dat te zeggen, is dat blijkbaar niet zo. Ik heb het lastig met het gemak waarmee de regering daar wat over babbelt."

Je verontwaardiging over veiligheid zit diep blijkbaar, een atypische positie voor een socialist?

“Sommige analisten zullen zeggen dat ik te veel een bestuurlijke reflex heb. En misschien is het zelfs waar. Als ik zie wat er niet gebeurt, ik maak het concreet. We hebben heel veel veiligheidsdiensten. Op zich is dat niet erg, maar dan verwacht je dat ze met moderne systemen werken, niet op data gaan zitten, maar vlot gegevens uitwisselen. Als ik zie wat er dan op het terrein gebeurt… We zijn twee jaar na de eerste aanslagen van Charlie Hebdo. En ik zeg u heel stellig: we zijn nog steeds niet de info op een goeie manier aan het uitwisselen. Ik word daar heel opstandig van.”

“Als de minister van Binnenlandse Zaken eind 2016 zegt: “Ja, we gaan een hervorming doen, zodat die gegevens beter worden uitgewisseld…” Neen, neen. We staan wel onder teurreurdreiging niveau 3 hé. Je bent twee jaar minister. Die gegevens moeten nu worden uitgewisseld om criminelen te vatten. Men is aan het palaveren daarover. Ik hoor Jambon zeggen: “Ik vraag me elke dag ’s avonds af of ik de volgende dag nog minister ben. Er moet toch een reden zijn om zoiets te zeggen? Mensen kijken naar hem, zijn verklaringen zijn straf, maar nu in 2017 gaan toch de daden moeten komen.”

“In de fraudedossiers, Optima, die onderzoekscommissies lopen allemaal. Het parlement gaat toch verdomd z’n best moeten doen.”

Zijn jullie als partij genoeg gewapend? Johan Vande Lanotte verdween uit de Kamer.

“Het is altijd practice what you preach. Op vernieuwen staat geen leeftijd. Maar één van de concrete zaken voor 2016 was dat burgemeesters niet langer in het parlement zitten. En nu zijn we die vervangingen aan het doorvoeren.”

Maar een fellere sp.a, mét ervaring, zou toch beter werken?

“Als de regeringen in de peilingen twee jaar later 12 procent lager staan in de peilingen, kan je toch niet zeggen dat de oppositie niet werkt? Iedereen weet wat de schande is van de elektriciteitsfacturen die ze om de zoveel weken nog eens verhogen. Iedereen weet dat we beter nog Philippe Muyters hadden gehad op Financiën dan Johan Van Overtveldt. En iedereen weet dat de sociale zekerheid wordt aangetast, met stijging van de medische facturen als voorbeeld. De oppositie werkt. Ik maak me daar geen zorgen over.”

"Je moet niet klagen dat de burger het niet begrijpt, de politiek moet het ook begrijpelijk maken. Kijk naar die benoemingen. We moeten gewoon wetten stemmen dat die politieke benoemingen niet meer kunnen, dat het maatschappelijke benoemingen worden. En wat is het gevoel van velen dan: “Jullie hebben het in het verleden ook gedaan.” Reden te meer voor ons om dat nu af te willen schaffen. Ik ben anderhalf jaar voorzitter en ik wil dat de politiek van sp.a anders wordt. Een nieuwe politieke cultuur, die we moeten installeren. En hebben we het in het verleden wél gedaan? Ja inderdaad. Maar anderen ook.”

Is dat niet verschrikkelijk moeilijk als Laurette Onkelinx (PS) dan uitgerekend op moment van uw pleidooi een politieke benoeming van het zuiverste soort doorvoert in Brussel? Dat wringt toch?

“Ja, da’s van den hond hé” (lacht)

Als u het zegt…

“Ik heb geen beslissingen te nemen in andere partijen.

Maar het zijn wel socialisten.

“Ja, ik ben Vlaams voorzitter, geen Belgisch voorzitter.

Geen ambitie?

“Wel, als er weer nationale kieskringen zouden komen, zou het soms makkelijker zijn voor de mensen dat er niet twee soorten liberalen zijn, en twee soorten socialisten. Maar wij zijn de PS niet, wij zijn de sp.a."

Nog even terug naar de onderzoekscommissies: Je hebt je fel opgewonden over de aanwezigheid van Bart De Wever op het kabinet van Jan Jambon, terwijl daar de top van de veiligheidsdiensten aanwezig was. Komt dat terug in 2017?

“Ja, omdat er een groot vraagstuk ontstaan is over de professionaliteit van de regering en in het bijzonder de minister van Binnenlandse Zaken op het terrein. Ik heb het voorbeeld gegeven van de databanken: we weten dat Abdeslam gepakt had kunnen worden. En hij heeft het probleem niet opgelost."

“Kijk naar de aanpak van de politiezones in Brussel. Grote bombarie over de kanaalzone in Brussel, we hebben ondertussen allemaal gelezen dat het niet voldoende is."

Al die dingen gaan terugkomen?

Als Bart De Wever ’s avonds aanschoof om de communicatie van de N-VA te bespreken, minder dan 24 uur na een aanslag, dan is dat niets meer dan een schande. En had hij, bij die mensen, met die veiligheidsmachtigingen, ooit in de buurt mogen komen? Nooit van z’n leven. Je doet dat niet, en je weet dat als partijvoorzitter. “

“Maar het is de soort bespreking van: ‘Weet je wat Jan, je neemt ontslag. Dan gaat het publiek zeggen, “schone geste”, en dan aanvaardt de regering je ontslag toch niet.” Lamentabel. Het gaat om professionalisme in het veiligheidsbeleid.”

“Ik reken ook op de voorzitter van die commissie, Patrick Dewael (Open Vld), om te zorgen dat alle informatie publiek wordt. We moeten het weten.”

2017 als het jaar van de onderzoekscommissies?

“Het moet allemaal naar boven komen. Ook voor Optima. Ik heb al gezegd: het kan me niet schelen. Wie of wat. Wat er scheef zit, moet bekend worden.

Heb je het nu over je partijleden in Gent?

“Mijn partijleden in Gent zijn zwaar aangevallen. En wij hebben gezegd: “Okay, alles moet op tafel komen”. Er is een onderzoek geweest in Gent. En hebben ze iets gevonden? Heeft kamervoorzitter Siegfried Bracke (N-VA), met al z’n grote woorden iets gevonden? Ik dacht het niet hé? In plaats van in Gent iedereen aan te vallen… Als je het doet, doe het dan ook in Antwerpen hé. Want we weten allemaal dat daar iets gebeurd is dat serieus stinkt, maar daar komt er niets op tafel.

Nog even over Gent: de opvolging van Daniël Termont (sp.a) is niet evident. Je was zelf in beeld?

“Ik heb dat ook gelezen. Da’s door m’n verleden. Ik ben een stuk Gentenaar. Al redelijk jong, zelfs in het middelbaar al, zat ik vaak in Gent. Vanuit Torhout organiseerden we vakanties voor mensen met een mentale beperking. En natuurlijk ging ik in Gent studeren. “Dan moet je niet op kot, het is dicht genoeg”, zeiden mijn ouders. “Ja, dan ga ik naar Leuven”, antwoordde ik. En toen mocht ik toch in Gent op kot. En dan ben ik er blijven wonen en werken, ik geef er nog altijd les.

Wat bedoel je nu: zeg nooit nooit?

“In de politiek? Wat vind jij?” (lacht)

“Neen, over Gent is geen discussie. Daniël heeft gezegd dat hij stopt in 2018. En hij wilde zijn zes jaar nog doen.”

Heeft hij door heel die Optima-affaire ook niet getwijfeld?

“Neen.”

Of is er van jou ook geen druk geweest op hem om vroeger weg te gaan?

“Neen.”

Het is wel een aderlating voor de sp.a.

“Een groot deel van de bevolking hunkert naar stabiliteit en zekerheid. Maar een groot stuk van de politiek vertaalt dat door meer twijfel en zelfs beschadiging van mekaar te installeren. Ik werk samen met anderen in de politiek, om iets op te bouwen. Maar zoals Siegfried Bracke dat in Gent doet… Voortdurende beweringen die nooit hard gemaakt worden, gif inspuiten, mensen echt beschadigen, dat is echt niet goed voor de dynamiek. Heeft die inhoudelijk dan werkelijk niets te zeggen.

Hij is zeer gebeten op socialisten.

Niet alleen socialisten hé. Hij is wel kamervoorzitter. Dat is wel de eerste burger van het land. Meer dan gelijk wie, is hij altijd maar bezig gif in te spuiten en te beschadigen.

Is die polarisatie iets dat in 2017 gaat stoppen?

“Neen. Het zal nog verergeren. Je ziet de spanning. Ook over de begroting bijvoorbeeld. En die problemen probeert men weg te krijgen door een nieuwe discussie te starten. De momenten dat het duidelijk wordt dat de ontvangsten van Johan Van Overtveldt de begroting in puin aan het rijden zijn, dan start men iedere keer iets nieuws. Iemand beschadigen of aanvallen… Ik verwacht daarom dat het nog erger gaat worden.”

Valt de regering in 2017?

“Ze weten niet hoe.”

Anders was het al gebeurd?

“Ze moeten geen vrienden zijn, ministers. Maar ze moeten wel een land besturen. Of het nu de veiligheid is of de elektriciteitsfactuur of de begroting. Ze beschadigen mekaar even vaak als de oppositie. In het begin was het nog ‘de schuld van de socialisten’. Maar daar zijn we al een tijdje van weg, want nu is het ‘de schuld van CD&V of N-VA’. Het gaat alle kanten op.”

Komen we in 2017 niet in conflict met Europa over de begroting?

“De vraag is hoe fel Europa het gaat spelen. Want ook Frankrijk en Italië zitten moeilijk. Maar puur op de regels hangen we er al aan. De begroting zit op min 3,3 procent tekort. We zijn er een stuk slechter aan toen dan onder Di Rupo. De schuld is gestegen en het tekort is groter geworden. Puur op basis van de regels zou Europa hard moeten optreden.”

“Maar dat is zelfs niet de essentie. Ze zijn aan het doen wat de N-VA altijd anderen heeft verweten. Nu maatregelen nemen die je positief kan aankondigen: de taks shift, netto loonkost. Om dan de factuur achter te laten voor de volgende regering.

“De N-VA gaat niet in een volgende regering stappen. Omdat ze weten wat ze hebben aangericht. De Nationale Bank zegt: “Taks shift: 6,5 miljard niet gefinancierd.” Die hervorming vennootschapsbelasting: 2 miljard niet gefinancierd. Ik ga geen fanclub oprichten voor Eric Van Rompuy…”

… Maar toch bijna?

“Het is opmerkelijk dat dat vanuit de meerderheid komt. Zijn analyse voor de vennootschapsbelasting is dat de 2 miljard niet gefinancierd is. Ik ben het volledig eens hé. Los dat maar eens op in deze omstandigheden.

Maar maak de redenering dan eens af. Je zegt, ze zoeken iets om te vallen…

“Ze zijn niet allemaal iets aan het zoeken. De premier wil verder. CD&V zit iedere keer lastig. Al vier keer hebben ze de discussie over rechtvaardigere belastingen verloren. Ze verliezen niet alleen, hun rechtvaardige maatregelen zijn ondertussen afgeschaft. Vade retro. Ik zeg het in het latijn zodat iedereen het begrijp.

Maar dan kom je terug bij jullie uit. Zijn jullie klaar om terug te regeren?

“Ik wil daar niet aan denken. Om een simpele reden: we zijn zodanig veel aan het veranderen met de partij. Onze fractieleiders dit jaar hebben we veranderd: Joris Vandenbroucke, Meryame Kitir. Dat zijn zeer goeie vernieuwingen. De decumul is ingevoerd. Naar de inhoud: het belangrijkste is de betaalbaarheid van ons systeem. De sociale zekerheid staat zwaar onder druk. Jonge mensen vragen zich af of dat wel kan blijven bestaan. Want die regering zegt heel de tijd dat het onbetaalbaar is. De vraag of we klaar zijn, hangt af van die drie zaken: mensen vernieuwen, de inhoud vernieuwen en als partij vernieuwen. En eerlijk gezegd zal het resultaat van die hervormingen voor ons belangrijker zijn dan de vraag of we in de regering zitten of niet.”

Als je kijkt naar de peilingen: jullie zijn ondertussen af en toe de tweede partij geworden, maar of dat een echt goed resultaat is?

“Het antwoord is neen. We stijgen niet genoeg, zo simpel is het. Of we tweede of derde zijn, straalt niet af door het gebeuren.”

Hoe voel je je bij de opkomst van het communisme?

“De opkomst van het communisme?” (lacht)

In Vlaanderen minder, maar in Franstalig België is het toch straf?

“Ja, da’s opmerkelijk. Maar historisch stemt Franstalig België linkser. Er is een grotere vijver. De PS gaat zelfs niet achteruit als de PTB stijgt. De progressieve stem stijgt in het algemeen, en daar voel ik me goed bij. Dat je de PTB opmerkelijk acht begrijp ik, maar “de opkomst van het communisme”… Vlaanderen is Wallonië niet.

Maar de PTB heeft wel een impact. De MR kijkt opnieuw naar de PS.

“Tja. Er gebeurt in Wallonië niet veel vernieuwing hoor. Het zijn nog altijd dezelfde mensen als twintig jaar geleden. Dus dat die af en toe eens dezelfde dingen doen, is niet zo verwonderlijk. In Vlaanderen is dat helemaal anders: daar heb je nu heel andere mensen en andere dynamieken dan tien jaar geleden.”

Wie zal jou in 2017 inspireren?

“Het is raar dat je dat zegt. In 2016 zou ik gezegd hebben: “Een jonge ondernemer in West-Vlaanderen die met ideeën naar mij komt.” Dat mens is gisteren begraven, omgekomen in een ongeluk.”

“Wie gaat het in 2017 zijn? Ik heb voor m’n boek heel veel mensen ontmoet, en hoop dat dat dit jaar kan doorgaan. Ik wil echt het maatschappelijk kader, het begrotingskader herdenken, los van verkiezingen. Dus laat maar komen in 2017.”

Wat verwacht je van Donald Trump in 2017?

“Weinig goeie dingen. Hij gaat verder met polariseren, op de tegenstelling gaan. Zogezegd spreken voor de jobs van de meest kwetsbaren, en ondertussen belastingskorting geven aan de superrijken. De medewerker van Thomas Piketty heeft de verdeling van het vermogen in de VS in kaart gebracht. Sinds de jaren ’80 is dat een schande. Zelfs onder Obama. En onder Trump gaat dat nog versnellen.”

Een van de dingen die je doet, zoals Trump, is rechtstreeks met je achterban praten. Regelmatig een Facebook live of andere interventies. Wil je een eigen kanaal creëren, los van de klassieke media?

“Ik geloof daar heel sterk in. Maar ik deed het al voor Trump hoor, of niet? Toen ik voorzitter werd heb ik dat ook duidelijk gemaakt: teruggaan naar communicatie met de basis. Het geloof herstellen in solidariteit en de sociale zekerheid, daarvoor heb ik rechtstreeks contact met de burger nodig.”

Dat geloof wordt toch hersteld van binnen de regering?

“Het geloof in de sociale zekerheid wordt elke dag afgebroken vanuit de meerderheid. Met als climax de minister van pensioenen Daniel Bacquelaine, die zei dat de pensioenen onbetaalbaar gaan worden. Dat is de afbraak. Dat is een leugen. Het is een beslissing van de maatschappij, maar zij gebruiken het om zelfs verworven rechten af te bouwen. Dank u wel politiemannen, dank u militairen. Maar we gaan uw carrière wel zeven jaar verlengen. Dank u wel onderwijzers. Dat is een soort oneerlijke, eenzijdig afbraak…

Iemand zei me over u: is hij toch niet eerder een bestuurder dan een voorzitter?

“Dat zou goed moeten zijn, mensen hebben liever bestuurders zeker? De pers vindt dat niet tof, ik ben te veel bezig met inhoud en bestuur en niet met quotes. Ze hebben conflict en controverse nodig. (lacht)

Wat ben je vergeten te doen dit jaar dat je volgend jaar gaat doen?

De grote schande van 2016 was het overlijden van Jordi. Een jongen die op 18 uit de jeugdzorg kwam, op straat terechtkwam en van ontbering is overleden in een tentje. Ik ontmoette gisteren nog een jongen die vertelde dat hij de ‘volgende Jordi’ zou kunnen zijn. Ik ben zeker dat ik vergeten ben te herhalen in 2016 dat het over Jordi ging. Om die schande aan de kaak te stellen, tot men er iets aan verandert. Het is dus niet iets dat ik wil doen, maar ga doen.

Geen politiek dankbaar thema?

“Het kan me niet schelen. En het zal met de voeten vooruit zijn. Wij staan in de lijst van de ontwikkelde landen. Maar als je niet voor je jongeren kan zorgen, ben je geen ontwikkeld land. Een rapport, een verslag van de inspectie en dan ‘op naar het volgende’? Dat zal niet meer waar zijn.”

Bekijk hieronder de volledige video

 

Onze andere vooruitblikken met partijvoorzitters: