Planet Earth II was wellicht het strafste staaltje tv ooit. Maar er is een gigantisch probleem

opiniePlanet Earth II, de ronduit fantastische natuurreeks van David Attenborough, is afgelopen. Het was wellicht de strafste tv die ooit gemaakt is. Maar er is een probleem: we hebben er ons blijkbaar neergelegd dat de natuur in al z’n glorie niet meer is dan entertainment. De impact van Planet Earth II, net als andere glorieuze natuurreeksen is nihil. 

Dat is geen holle uitspraak. Er is wel degelijk wetenschappelijk onderzoek naar gedaan en de conclusie is dat we naar dingen als Planet Earth II kijken, collectief “wow!” zeggen en dan … stopt het.

De makers van programma’s zoals Planet Earth claimen dat ze dienen als eye opener, dat ze aanzetten tot verontwaardiging over hoe we al dat moois aan het vernietigen zijn, dat ze conservatie aanmoedigen. Maar, de waarheid is dat ze vooral inschikkelijkheid lijken te kweken. Dat is geen verwijt naar de makers. Ze zijn doorgaans oprecht in hun geloof. En nog eens: wat gepresteerd is om Planet Earth II in te blikken, verdient het grootste respect.

Los van het onderzoek naar hoe we op korte termijn omgaan met wat we zien in dit soort natuurdocu’s, spreekt iets anders boekdelen: sinds mensen zoals David Attenborough begonnen met het maken van uitstekende films en tv-programma’s over de fauna en flora van onze planeet, is onze destructie ervan gewoon voortgegaan. Ze is zelfs nog ettelijke malen versneld.

In vergelijking met 1970 zijn de populaties zoogdieren, vogels, vissen, reptielen en amfibieën met gemiddeld 58 procent verminderd. En tegen 2020 zal dat 67% zijn.

Je leest het goed: dat betekent dat over een jaar of vier het wilde dieren-bestand dus maar een derde meer zal zijn van wat het vijftig jaar geleden was.

Tot die conclusie kwamen het World Wide Fund for Nature en de Zoological Society of London onlangs nog.

We hebben ons blijkbaar neergelegd bij de destructie, aanvaarden onze rol daarin. Veel verder dan “tja, maar wat kan ik daar aan doen?” komen we niet.

Het is zelfs erger, veel erger

Het is zelfs erger, veel erger. Het was bijzonder interessant om de reacties te lezen op sociale media na elke aflevering. Die toonden hoe ver we ondertussen van de wereld zijn. Mensen vonden bijvoorbeeld bijna wekelijks dat bepaalde “scènes” (het gebruik van dat woord zegt al genoeg eigenlijk) toch een beetje te “hard” waren.

Zoals de epische strijd tussen leeuwen en buffels. Er waren nogal wat kijkers die “ontzet” waren. Moest dat echt zo expliciet in beeld worden gebracht? “Kinderen kijken immers ook.”

Zelfde reacties toen een jaguar de schedel van een krokodil verpletterde. Moesten we dat echt zien, zoiets, vroegen velen zich af. Want, daar krijg je nachtmerries van. Er waren er zelfs die Attenborough suggereerden in het vervolg “het geweld eruit te knippen”.

Dat 80% van de zeeschildpadjes die op een strand geboren werden, het niet zouden redden, maakte het volk op sociale media “ziek” en “depressief”. Zo erg, man!

De giraf die een aanval van een leeuw kon afslaan, werd dan weer tot held gedoopt. “Het is een les voor ons allemaal”, tweette een idioot, die er een politieke zaak van maakte en het vergeleek met hoe het “volk” een “vuist” had gemaakt met de Brexit.

Dat toont allemaal hoe we dingen als Planet Earth II echt zien: als puur entertainment, een reality tv-show of talentenshow met beesten in plaats van mensen.

Het toont ook dat we bijzonder makkelijk de knop “realiteit’ kunnen uitzetten vandaag de dag. En dat er misschien toch iets mis is met ons kennisniveau.

Naïef

Dat 80% van de zeeschildpadjes het niet redden is al miljoenen jaren zo. Dat degenen die het redden wellicht later in hun leven doodgaan omdat ze plastiek eten dat wij weggooien: dat is erg en dat is waar we iets kunnen aan veranderen.

Dat beesten elkaar doodmaken om te overleven: deal with it. Dat wij beesten doodmaken voor de lol en niet om te overleven, om hun kop als trofee tegen de muur te hangen of omdat we niet meer weten wat we met al ons geld moeten doen, dat is het probleem. Of dat we niet willen (en ondertussen niet meer kunnen) zien hoe het vlees of de vis die op ons bord ligt daar is terechtgekomen.

We zijn er als mensheid in geslaagd - voor een groot stuk net omdat we weigeren de realiteit onder ogen te zien - om in nog geen eeuw tijd ervoor te zorgen dat wat je zag tijdens Planet II eigenlijk al fantasy is geworden. Iets dat je alleen nog ziet op tv.

So what? zullen er veel denken. Het is een ver-van-mijn-bed-show en uiteraard “wat kan ik daar alleen in godsnaam tegen beginnen?” Maar wie denkt dat de door onze soort veroorzaakte zesde massa-extinctie op onze planeet geen voorbode is van het einde van de mensheid zelf, is echt wel heel naïef.