De zoektocht naar de aanslagpleger op de club in Istanbul leidt helemaal tot China

analyseDe man die verdacht wordt van de aanslag op nachtclub Reina in Istanbul zou een Oeigoer zijn. Dat zijn islamieten van Turkse afkomst die in de Chinese autonome regio Xinjiang wonen. Dat een Chinees in naam van IS een aanslag komt plegen in Turkije klinkt misschien onlogisch, maar, dat is het niet. Neem er maar een atlas bij: het verhaal van de dader van de aanslag in Istanbul van Oud op Nieuw brengt ons door heel wat gebieden.

De Turkse politie kwam de dader - wiens identiteit ze niet bekend willen maken - op het spoor na een raid op vier adressen in Izmir, op ongeveer zeven uur rijden van Konya, waar de aanslagpleger in de weken voor zijn daad zou hebben gewoond.

Bij die raids werden elf vrouwen en negen mannen aangehouden, en nog eens 20 kinderen van de aangehoudenen moeten “geplaatst” worden.

Ze kwamen uit Dagestan en Turkestan. Turkestan is de historische benaming voor het woongebied van Turkse volkeren in het gebied dat zich van Centraal-Azië uitstrekt tot in West-China en dat thans de staten Kazachstan (gedeeltelijk), Kirgizië, Turkmenistan en Oezbekistan omvat. Het aangrenzende autonome gebied Xinjiang werd vroeger wel als Oostelijk of Chinees Turkestan aangeduid.

41 valse paspoorten werden daarbij buitgemaakt, van “een assortiment” landen, 15 vervalste Turkse geboortebewijzen ook. En een GPS die volgens de Turken door Islamitische Staat al gebruikt werd tijdens oorlogsmissies in Syrië. Verder: state of the art militair materiaal, nachtvisie headsets en massa’s munitie.

Konya

De speurders kwamen in Konya en Izmir terecht nadat ze ontdekten dat de dader na de aanslag Yusuf Boca belde, een recruiter van Islamitische Staat, die door de Turkse geheime dienst al een poosje in de gaten werd gehouden.

Na het telefoontje met Yusuf Boca vond de dader zijn weg naar een Oeigoers restaurant in Istanbul. Vanuit dat restaurant werd een taxi geregeld waardoor de dader kon ontsnappen.

Ondervraging van het restaurantpersoneel zette de speurders in de richting van Konya. Daar bleken de contacten van de dader al te zijn gevlucht.

Er is ook weer een band met Akhmed Chatayev. Dat is een Tsjetsjeen die de Russen bestempelen als de belangrijkste ronselaar voor Islamitische Staat in de noordelijke Kaukasus.

De eenarmige

Chatayev was eerder al betrokken bij de aanslag op de luchthaven van Istanbul in juni afgelopen jaar, waarbij 45 mensen omkwamen en 230 gewonden vielen.

De bijnaam van Chatayev is “Odnorukiy” of “de eenarmige”. Hij is de voormalige deputé van Doku Umarov, de ondertussen overleden leider van het Kaukasus Emiraat, een jihadistische groepering die strijd voor onafhankelijkheid in de Kaukasus maar een paar jaar geleden ook trouw zwoer aan Islamitische Staat. Chatayev stond bekend als de vertegenwoordiger van Umarov in Europa.

Hij is zeker geen onbekende. In 2008 vloog hij in Zweden achter de tralies wegens verboden wapenbezit. In 2009 liep hij in Oekraïne tegen de lamp. In 2011 werd hij in Bulgarije vastgezet. En in 2012 was hij betrokken bij een vuurgevecht waarbij elf islamisten werden gedood, maar ook drie soldaten.

In 2013 kwam Chatayev vrij. En de manier waarop is hoogst merkwaardig. Ondanks zijn track record, geloofde een rechter in Tbilisi blijkbaar de uitleg van Chatayev dat hij een onschuldige bystander was in die shootout.

Chatayev argumenteerde dat hij door de Georgische minister van Binnenlandse Zaken aangesteld was als onderhandelaar om met de jihadisten een overgave te negotiëren. En bovendien, zei hij, werd hij verwond (het was daar dat hij zijn arm verloor) door de islamisten.

Typisch

Daarop trok Chatayev naar Oostenrijk. Daar genoot hij vluchtelingenstatus, dat hij tien jaar eerder had verkregen als vermeend slachtoffer van de Russen, die hem gemarteld zouden hebben.

Het verhaal van Chatayev is een klassieker, eentje dat ondertussen opgaat voor heel, heel veel van de terroristen die ondertussen aanslagen hebben gepleegd bij ons.

Waarom sprak de rechter hem vrij? Wel, omdat zijn verhaal voor een stuk klopte. Chatayev werd wel degelijk gerekruteerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken van Georgië om te infiltreren bij de rebellen en islamisten. Maar, hij keerde zich tegen zijn paymasters en de shootout was een poging om te voorkomen dat hij het land zou uitvluchten.

Dat zou uitkomen dat de Georgische overheid dubieuze figuren als Chatayev rekruteerde en bovendien niet onder controle bleek te kunnen houden, werd als te compromitterend ervaren. En dus mocht Chatyev vertrekken.

Na Oostenrijk dook hij op in Syrië, waar hij schijnbaar de leiding had over het bataljon van Yarmouk. Aan de zijde van Abu Jihad, een jihadist die amok maakte in Karatsjaj-Tsjerkessië (we hadden je gewaarschuwd over die atlas).

American pigs

Karatsjaj-Tsjerkessië ligt tussen de autonome republiek Kabardië-Balkarië in het oosten en de rest van de Russische Federatie in het noorden en westen, vlak ten zuiden van de belangrijkste Zuid-Russische stad Stavropol. In het zuiden grenst ze aan Georgië, waarvan grotendeels aan de niet-erkende onafhankelijke republiek Abchazië. Het is een belangrijke rekruteringsplaats voor jihadisten als IS. Veel van de rebellen daar vochten in de oorlog in Tsjestjenië. Veel van hen zijn opgeleid door de VS of andere Westerse landen.

Zowel Abu Jihad als Chatayev vallen bij Islamitische Staat onder kolonel Gulmurod Khalimov, het voormalige hoofd van de special police forces van Tadzjikistan. We zijn nu ondertussen al zo ver opgeschoven in ons verhaal dat we aan de Chinese grens zitten. Khalimov is ook de missing link met de Oeigoeren.

Khalimov werd overigens opgeleid door U.S. State Department counterterrorism officials. In een propagandavideo van IS zegt hij dit:

“Listen, you American pigs. I’ve been three times to America, and I learned how you train fighters to kill Muslims. God willing, I will come with this weapon to your cities, your homes, and we will kill you.”