Unitarisme, federalisme of confederalisme. Wat willen de Belgen?

!

Dit artikel werd gemaakt door een van onze bezoekers. Wil je reageren of zelf een artikel schrijven in onze Zoo, be our guest! Lees hier het hoe/wat/waar of begin er meteen aan.

opinie Onlangs zag men in de Knack een debat tussen Vera Kicken – die voor confederalisme pleit – en Bruno Yammine – die lid is van de B.U.B en dus pleit voor een eenheidsstaat. Dit is het gevolg van het publieke debat dat in 2016 ontstond met onder anderen het plan BE van twee liberale volksvertegenwoordigers (MR en Open VLD), De Croo die een paar bevoegdheden wou herfederaliseren en het amendement over herfederalisering ingediend door de CD&V-jongeren en de Jeunes MR. In 2017 kan het communautaire zich niet meer verstoppen, het is tijd om nuchter na te denken wat het beste constitutionele en institutionele design is voor ons land.

Van unitarisme tot confederalisme

Vanaf 1970 tot heden is er een echt devolutieproces aan de gang in ons land. Met zes staatshervormingen waarbij bevoegdheden maar in één richting konden verschuiven en de grootste partij van het land die openlijk voor confederalisme pleit, lijkt de weg naar confederalisme nu helemaal open te liggen. Maar wat is confederalisme precies?

Een confederatie is een samenwerking van onafhankelijke staten of (deel)staten die samen een staat vormen. Hierbij bestaat een overeenkomst of verdrag tussen de verschillende onafhankelijke landen die overeenkomen om bepaalde aangelegenheden gemeenschappelijk te regelen. Of zoals N-VA het goed samenvat: “Confederalisme heeft als uitgangspunt dat Vlaanderen en Wallonië eigenaar zijn van alle bevoegdheden.”

Maar is een confederatie het beste design voor ons land? Zoals Van Parijs ooit zei: “in a confederation the problem will not be solved but dissolved with the disappearance of the deeply divided society into 2 or more homogeneous societies”.

Maar begrijp me niet verkeerd, ik bepleit zeker geen come back van “la Belgique à papa”. Uit een onderzoek blijkt namelijk dat – al dan niet gewapende – opstanden tussen verschillende etnische groepen vaker voorkomen in unitaire systemen dan in federale systemen.

Een devolutieproces om conflicten tussen verschillende taalgroepen te vermijden was dus een logisch gevolg in ons land. Maar tot waar moet dat devolutieproces gaan? Dat is vandaag de vraag die we ons moeten stellen.

Wat willen de Belgen?

Men hoort nogal eens dat de kloof in mentaliteit tussen Wallonië en Vlaanderen elke dag vergroot. Het tegendeel is echter waar. Geloof het of niet, Vlamingen en Walen voelen zich steeds meer Belg. Dat blijkt uit verschillende onderzoeken van zowel de universiteit van Louvain-la-Neuve als van de VUB. Men kan natuurlijk denken dat 30% van de Vlamingen net als de partij waarvoor ze stemden een bijzonder sterke Vlaamse identiteit hebben en zo veel mogelijk willen regionaliseren of communautariseren. Maar onderzoek bewijst het tegendeel.

Aan de kiezers werd namelijk exact dezelfde vraag gesteld over de bevoegdheidsverdeling als aan de volksvertegewoordigers. Daaruit blijkt dat vooral de kiezers van N-VA en van Vlaams Belang op een duidelijk andere lijn zitten dan hun partij. Het gemiddelde van de kiezers van de beide partijen komt weliswaar uit op een decentralisering, maar die is eerder beperkt in vergelijking met de voorkeur van de parlementsleden van de partij. Is confederalisme dus echt wat de Belgische bevolking wenst?

Bevoegdheidsverdeling

Wat mij betreft is federalisme de gulden middenweg voor het constitutionele design van België. Maar natuurlijk kent het Belgisch federalisme vandaag veel onzuiverheden.

Dit komt omdat men in de geschiedenis van België steeds verder wou regionaliseren en communautariseren onder het moto “wat we zelf doen, doen we beter”. Maar doen we echt alles beter wat we zelf doen? Bij de vraag over decentraliseren moet men zich twee simpele vragen stellen. Wat moet centraal blijven? En wat wordt beter gedecentraliseerd? Ook het antwoord is simpel.

Als de bevoegdheid voor één bepaalde groep, regio of gemeenschap bedoeld is, dan is decentraliseren logisch. Maar als het een bevoegdheid is die iedereen omvat, dan heeft het minder zin om het te decentraliseren. Sommige bevoegdheden belandden dus op hun plaats met de decentralisering, maar andere bevoegdheden zijn nu niet meer op hun plaats.

Het eerste dat dus moet gebeuren om ons federalistisch systeem te verbeteren is een nuchter debat voeren over de bevoegdheidsverdeling, met oog voor efficiëntie. Op basis van dat criterium is het moeilijk verschuivingen in beide richtingen per definitie uit te sluiten. Er bestaan alvast genoeg voorbeelden die aantonen dat de regionalisatie en de communautarisatie niet altijd efficiëntie met zich meebrachten.

De bevoegdheid voor het klimaat – met vier ministers – mobiliteit – waar duizende Vlamingen en Walen dagelijks vast zitten in de Brusselse tunnels en op de ring omdat de verschillende regio’s de hete aardappel naar elkaar doorschuiven – handelsverdragen – met assymetrische samenstellingen van de verschillende regeringen die problemen zoals bij het CETA-verdrag veroorzaken – zijn er zeker al een paar.

Federale kieskring

Verder moet men ook aandacht hebben voor het institutionele kader. Als we een federaal niveau behouden, moeten we een sterkere federale sfeer creëren. Een federale kieskring kan hiervoor zorgen. Een aantal zetels zou dan verdeeld worden in een kieskring die het hele Belgische grondgebied bestrijkt.

Vlaamse en Franstalige partijen kunnen dan – apart of als zij dat zelf wensen in onderlinge samenwerking – voor de zetels van die federale kieskring politici naar voor schuiven die niet alleen bij de eigen taalgroep wensen te scoren, maar ook aan de andere kant van de taalgrens. Op die manier kan een dialoog ontstaan tussen alvast een deel van de federale politici en de gehele bevolking van de federatie.

Unitarisme, federalisme of confederalisme. De toekomst zal het ons zeggen.

Sébastien Dewailly is student politieke wetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel en lid van Jong VLD. Schrijft in eigen naam.