Elke Belg krijgt nog dit jaar jodiumpillen. Maar die zijn zinloos voor wie ouder dan 40 is. En er zijn nog problemen …

Alle Belgen zullen vanaf deze zomer gratis ­jodiumpillen bij de apotheek kunnen halen om zich te beschermen bij een nucleaire ramp. Dat staat in het nieuwe noodplan, dat momenteel door de ministeries Binnenlandse Zaken en Volksgezondheid wordt afgerond. Maar: voor wie ouder is dan 40 jaar zijn die pillen zinloos. En er zijn nog een aantal problemen met die pillen.

Momenteel kunnen inwoners uit gemeenten in een straal van 20 kilometer rond de nucleaire sites al gratis jodiumpillen afhalen bij de apotheek.

Nog voor de zomer willen de ministeries van Binnenlandse Zaken en Volksgezondheid een nieuw KB betreffende noodplanning door het parlement krijgen, waardoor die straal naar 100 kilometer wordt uitgebreid.

In de praktijk komt dit erop neer dat het hele Belgische grondgebied zo wordt gedekt.

“Met de nieuwe maatregel komen we tegemoet aan een aanbeveling van de Hoge Gezondheidsraad. Bij de ramp in het Japanse ­Fukushima is immers ­gebleken dat een radio­actieve wolk veel verder kan wegdrijven”, zeggen ze bij Binnenlandse Zaken.

Waarom?

Eén van de grootste en eerste problemen bij een kernramp is de directe straling, de fameuze fall out van radioactieve deeltjes. Deze deeltjes, waaronder radioactief jodium, kunnen neerslaan in bijvoorbeeld landbouwgebied en zo op groenten terechtkomen. Wanneer je deze groenten vervolgens eet, komt het radioactief jodium in je schildklier terecht. Dat geeft risico op schildklierkanker en andere aandoeningen aan de schildklier. Jodiumtabletten beschermen de schildklier.

Jodiumtabletten blokkeren immers de opname van radioactief jodium in de schildklier. Wanneer je de pillen neemt, raakt de schildklier namelijk verzadigd met gewoon jodium. Het Belgische Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle vergelijkt het met de werking van een spons. Een schildklier vol met gewoon jodium slaat geen radioactief jodium meer op. En de radioactieve deeltjes worden wanneer de schildklier is verzadigd gewoon via de urine en de stoelgang uit je lichaam verwijderd.

Timing is alles, want ...

Je moet die pillen innemen binnen twaalf uur nadat je het radioactieve jodium hebt binnengekregen. Daarom moet je de pillen dus voordat een ramp gebeurt in huis hebben. De pillen later innemen, heeft weinig zin. Maar zelfs dan is het een verhaal van rekenen en timing.

De bescherming van uw schildklier is het doeltreffendst wanneer je de jodiumtabletten inneemt kort voor (maximaal 6 uur) of vrijwel gelijktijdig met de blootstelling aan radioactief jodium. De blokkade van de opname van radioactief jodium is dan bijna 100%. Wanneer je de jodiumtabletten veel te vroeg of enkele uren na de blootstelling inneemt, ben je minder beschermd. Na vijf uur daalt de bescherming met 50%. Inname meer dan 12 uur na de blootstelling biedt geen bescherming meer.

Er is meer: wanneer je de pillen véél te laat inneemt (vanaf 48 uur na het einde van de blootstelling), kan dat een contraproductief effect veroorzaken, waarbij de stralingsdosis in de schildklier zelfs toeneemt.

Alles hangt dus sowieso af van een bijzonder goede inschatting van en communicatie van de overheid: de bedoeling is immers dat je de pillen pas inneemt wanneer die daartoe oproept.

Afgaande op de rampen die er geweest zijn, onder meer Tsjernobyl en Fukushima, is dat niet echt een geruststellende gedachte. In beide gevallen faalden de overheden daar in, maar ook in het geval van Tsjernobyl hier, om tijdig en correct te waarschuwen. Zelfs ondanks - zoals achteraf bleek - dat ze die informatie wél had.

Ouder dan 40? Werkt niet en bovendien ...

Maar er is nog een probleem: die jodiumtabletten zijn een goed idee voor kinderen, jonge mensen en zwangere vrouwen. Maar bij de leeftijdsgroep van meer dan 40 jaar, werken ze niet of amper. Integendeel. Dat is overigens niet zomaar een aanname, het is onderzocht en getest.

Veertig is een gemiddelde, maar zo rond die leeftijd is voor de meeste mensen dus de werking van hun schildklier zodanig, dat er geen extra verzadiging optreedt wanneer je jodiumtabletten inneemt.

Bij personen ouder dan 40 jaar, is de werking van de schildklier bovendien vaker ontregeld, vooral in jodiumarme streken zoals België. Die ontregeling verhoogt “het risico op ongewenste effecten ten gevolge van de inname van jodiumtabletten”.

In die mate zelfs dat de nadelen van inname van de tabletten (ongewenste effecten) groter worden dan het voordeel ervan (vermijden van schildklierkanker). De grootste ongewenste effecten hebben te maken met het feit dat bij 40-plussers de inname leidt tot een traagwerkende schildklier. Met als gevolg een vertraagde stofwisseling.

Het staat overigens in de bijsluiter: “Als u ouder bent dan 40 jaar, informeer dan preventief bij uw huisarts of specialist betreffende de voordelen en nadelen van de inname.”

Lees meer