Commissievoorzitter Juncker heeft een plan, en dat is eigenlijk héél doorzichtig

Jean-Claude Juncker heeft z'n nieuwste plannen voor Europa voorgesteld. Maar daarbij past hij een handigheidje toe: vijf 'opties' of 'scenario's' presenteren, zodat iedereen wel z'n zin leest in die plannen. Want keuzes tussen die opties, die radicaal verschillen, maakt hij niet. Het toont meteen aan waar Juncker en Europa goed in zijn: rondjes draaien en vooral niets beslissen.

Je zou kunnen denken dat het vijf voor twaalf is. Dat Europa met de verkiezing van Donald Trump in de VS meer dan ooit zichzelf zal moeten organiseren en zelf initiatief nemen. Of dat het signaal van de Brexit loeihard is aangekomen in Brussel, dat men het helemaal anders wil gaan doen.

Wel, niet dus. Want het lijkt business as usual bij de Commissie en topman Jean-Claude Juncker. Even na de Brexit was er nog sprake van een radicale breuk, zelfs de vervanging van Juncker als boegbeeld. Maar die storm ging snel gaan liggen: zijn eigen politieke familie, de christendemocraten, wil Juncker niet droppen.

En nu komt diezelfde Juncker dus met zijn jongste witboek over de toekomst van Europa. Maar de Luxemburger maakt daarin geen keuzes, hij schetst gewoon vijf opties, om het debat "te openen". Vraag is of dat echt nodig was, als met onder meer verkiezingen in Nederland, Frankrijk en Duitsland het debat over Europa woedt in een paar van de Europese kernlanden. En opvallend daar, terwijl je extreemrechtse kandidaten hebt zoals Marine Le Pen en Geert Wilders, die absoluut minder Europa willen, duiken ook figuren zoals Emmanuel Macron en Martin Schulz op, die radicaal pro-Europa zijn.

Europa zal dus keuzes moeten maken. Het kader is ondertussen wel lekker historisch: op 25 maart is het exact 60 jaar geleden dat het Europese project begon, met het Verdrag van Rome. Daarbij tekenden zes landen om de EEG, de Europese Economische Gemeenschap op te richten: Duitsland, Frankrijk, Nederland, Italië, Luxemburg en België. Bedoeling is dat de 27 leiders van de EU dat nu gaan herdenken op een nieuwe top, en daar de toekomst bespreken.

Niets nieuw onder de zon in Europa

Juncker wil dan, na een "breed debat" over z'n vijf scenario's in september een grote 'State of the Union' doen om het concreet te maken. En dan is het weer aan de regeringsleiders om tegen het einde van het jaar de knoop door te hakken.

Nieuw zijn dit soort oefeningen overigens niet. Quasi elke tien jaar is er een grote 'existentiële crisis' over "waar het naartoe moet" met Europa. En dan krijg je telkens ook al die 'opties' op tafel. Juncker komt dus niet echt met originele ideeën, eerder recyclage.

Dit zijn de vijf opties voor Juncker:

  • Status quo: eigenlijk niets doen, maar gewoon uitvoeren wat de Commissie al langer heeft aangekondigd, een paar kleine aanpassingen, waarbij de interne markt wat wordt versterkt en er meer harmonie moet zijn over het buitenlands beleid van de EU. Het meest waarschijnlijke dus: overeen komen om niets overeen te komen.
  • Terugplooien: de EU kan zich dan focussen op haar interne markt. Voor gevoelige domeinen zoals defensie, veiligheid en migratie gaat de samenwerking tussen de lidstaten op een lager pitje. Er zullen dan opnieuw grenscontroles komen. En grote handelsovereenkomsten sluiten met de VS of China zal niet meer mogelijk zijn. De Europese Commissie wil dit helemaal niet, maar moet het voor de volledigheid wel als 'optie' presenteren.
  • Twee snelheden: binnen de EU kan je groepjes landen nauwer laten samenwerken, als ze dat willen. Dat kan over defensie, fiscaliteit, maar ook sociale zaken. Eigenlijk zijn Schengen of de euro al zaken die 'in twee snelheden' zijn uitgevoerd: niet iedereen doet mee. Dat zou dus voor nog meer zaken kunnen.
  • Minder maar efficiënter: een herschikking, waarbij bepaalde prioriteiten aangepakt worden. Zo zou bijvoorbeeld een grens- en kustwacht of zelfs een heel defensiebeleid wél samen gedaan kunnen worden, maar tegelijk andere zaken eerder afgebouwd worden. Het zou alvast een politieke strijd over 'meer Europa' vermijden, en het klinkt ook verstandig. Van alle opties lijkt dit duidelijk het meest logisch. In praktijk zal het wel snel 'meer Europa' zijn, zo vrezen critici. Beetje doorzichtig dus van Juncker.
  • Meer doen én samen: dit laatste is het uitgesproken pro-Europees scenario, waarbij Europa een soort superstaat moet worden. Totaal onaanvaardbaar voor velen, maar door Juncker bewust uitgesproken om dat iets minder radicaal te kunnen eindigden. Deze optie heeft het over eigen belastingen en één stem over onder meer het klimaat en humanitaire kwesties.

Lees meer