Waarom gelooft Trump zijn eigen leugens? 

analyse“We hebben nu een president die met een paraplu in de regen kan staan en die tegelijkertijd met een uitgestreken gezicht zegt dat de zon schijnt”, merkte John Oliver op in zijn Last Week Tonight. Noem het leugens, noem het valse waarheden, noem het zelfs alternatieve facts: het is duidelijk Donald Trump en de conventionele notie van waarheid niet compatibel zijn. De grote vraag is: doet hij dat opzettelijk of gelooft hij echt zijn eigen leugens? Het antwoord op die vraag ligt misschien in een boek dat Trump las en zijn verafgoding van de man die het schreef.

Zelfs wie gelooft in ’s mans politieke agenda, kan na ondertussen meer dan een maand Trump in het Witte Huis echt niet meer ontkennen dat de nieuwe president niet echt compatibel is met een conventionele notie van de waarheid, eentje die gestoeld is op controleerbare feiten.

Of, om het anders te zeggen: hij leeft op Planet Trump. Voor Trump is de waarheid ondergeschikt aan attitude, en die attitude kan hij naar believen wijzigen zoals het hem het beste uitkomt.

Is dat zijn karakter? Er zijn wel degelijk al pogingen geweest om Trump psychiatrisch in kaart te brengen. “Permitteert zich bijzondere voordelen in sociale relaties vanuit een diepgewortelde overtuiging dat hij daar aanspraak op heeft, een gevoel dat hem ook immuun maakt tegen de klachten van andere mensen”, is één van de dingen die daar uitkomt.

Dat is - pardon our French - een hele mooie manier om te omschrijven wat we in Vlaanderen “een klootzak” noemen. En het is ook te simpel in het geval van Trump.

The Power of positive thinking

Het is hier dat een boek dat hij gelezen heeft als jonge man, en waar hij heilig in gelooft en dat een enorme invloed op hem heeft uitgeoefend, in het spel komt. Nee, het is niet de Bijbel, maar het is wel geschreven door een man van God, of die zich tenminste dat aura aanmeet.

Het gaat om Norman Vincent Peale, een Amerikaans protestants predikant en auteur van zelfhulpboeken. Peale is vooral bekend geworden vanwege zijn boek The Power of Positive Thinking (De kracht van positief denken), dat hij publiceerde in 1952.

Peales credo was: "Stamp in je hoofd dat je een succesnummer bent". En, dit is al een mooie indicatie van waar we met dit artikel naartoe gaan, hij paste dat uiteraard toe op zichzelf, want beweerde bij leven dat The Power of Positive Thinking 20 miljoen keer verkocht was en vertaald was in 42 talen. In werkelijkheid ging het 5 miljoen keer over de toonbank en werd het vertaald in 15 talen.

Peale was een persoonlijke vriend van zowel Richard Nixon als Ronald Reagan, en zelfs Bill Clinton heeft destijds zijn bewondering voor hem uitgesproken.

Norman en Donald

Norman Vincent Peale was ook bijna 50 jaar lang de dominee van de Marble Collegiate Church op 5th Avenue in New York. Naast zijn positief denken-boodschap, verkondigde hij vanop zijn preekstoel notoire tirades tegen het communisme, socialisme en wat hij on-Amerikaanse activiteiten noemde.

Het was daar dat Donald Trump hem eerst leerde kennen: zijn vader Fred C Trump, geloofde sterk in Peales boodschap en besloot midden jaren zestig dat de familie Trump niet langer naar de First Presbyterian Church in Jamaica, Queens, zou gaan, maar naar Marble Collegiate.

Donald Trump zegt zelf dat hij “decennia lang” daarna de kerk van Peale bleef bezoeken en dat de preken van Peale hem erg hebben beïnvloed. Norman Peale voltrok trouwens in 1977 het eerste huwelijk van Donald Trump, met Ivana.

“Stempel op je geest een onuitwisbaar mentaal beeld van jezelf als een succes"

Eén van de boodschappen van Peale is dat commercieel inzicht godsvruchtig is: succes in het leven, in zaken en door veel geld te verdienen, is een teken dat je de zegen van God hebt. Positief denken is de manier om dat te bereiken. Hoe doe je dat? Wel: “Stempel op je geest een onuitwisbaar mentaal beeld van jezelf als een succes. Hou dat beeld hardnekkig vast, sta nooit toe dat het vervaagt.”

Plus: “Door de voortdurende herhaling van dit idee, en de onderdrukking van te veel zelfonderzoek of zelfkritiek, zal je jezelf bijna hypnotiseren in succesvol denken.” Het wordt nog mooier: “Doorslaggevend is de kracht van je geloof of positief denken in plaats van de inhoud.”

Dat Trump letterlijk al die onzin tot zich heeft genomen en ook voortdurend etaleert, bleek bijvoorbeeld uit zijn antwoord toen tijdens de presidentscampagne iemand hem vroeg wat God voor hem betekende. Het was ergens op één van zijn golfterreinen. Zijn antwoord: “Well, I say God is the ultimate.” Maar dan komt het. “You know you look at this … here we are on the Pacific Ocean. How did I ever own this? I bought it 15 years ago. I made one of the great deals they say ever. I have no more mortgage on it as I will certify and represent to you. And I was able to buy this and make a great deal.”

Of, rudimentair samengevat: “God is geweldig want IK maak geweldige deals en IK heb dit hier kunnen kopen. IK ben geweldig.”

Gods zegen als alibi voor hebzucht

Trump is er echt rotsvast van overtuigd dat hij bijzonder is, en dat het een beloning van God is dat hij zo bijzonder is. Voor zijn inauguratie trommelde hij ook twee illustere figuren op, allebei dominees die dat soort prosperity gospel prediken. Paula White (Lees: Het was te denken: oplichtster die geld aftroggelt van goedgelovigen mag voorbidden tijdens inauguratie Trump) en de zelfverklaarde bisschop van de aftroggelkerk Great Faith Ministries International, Wayne T Jackson.

Jackson zegt dit over Trump: "Donald Trump is een voorbeeld van iemand die is gezegend door God. Kijk naar zijn huizen, bedrijven, zijn vrouw en zijn jet. Je krijgt zo’n dingen niet, tenzij je in de gunst van God verkeert."

Het "gezegend zijn door God“ is altijd al een moreel alibi voor vanalles en nog wat geweest in de VS, nu is het er dus ook eentje voor hebzucht. Jackson, die op zijn website Jezus als zijn grote voorbeeld aanhaalt, woont zelf in een huis met 11 badkamers, een eigen golfterrein, een eigen bowlingbaan en een “wine tasting room”. Jezus moet zo trots op hem zijn.

10%, 300%: wie malt er om details?

Maar terug naar Donald Trump. Trumps “alternatieve feiten” vallen uiteen in twee grote categorieën: die over hemzelf en die over andere dingen. Trump zegt bijvoorbeeld van zichzelf dat hij een uitstekend golfer is en gaat zelfs zo ver om zijn scorekaart te vervalsen daarvoor. (Lees: Trump liegt blijkbaar zelfs over hoe “goed” hij kan golfen. En hij speelt vals).

Hij jokt over hoeveel hij nu wel waard is als zakenman. De cijfers liegen daar niet: 40% van de bedrijven die Trump opzette tussen 2002 en 2012 zijn ondertussen failliet. Hij bezit ook helemaal niet de 10 miljard die hij claimt te hebben. Het is wellicht “maar” drie miljard.

Maar, wanneer Trump vertelt dat hij drie keer meer geld heeft dan in werkelijkheid, liegt hij dan? In de ogen van zijn mentor Peale niet. Die schreef letterlijk in zijn boek dat “een beetje overdrijven is niks om beschaamd over te zijn”. Integendeel, het is zelfs goed: "Maak een ware inschatting van je eigen vermogen, en verhoog dat met 10%”, maant hij aan. 10%, 300%: wie malt er om details?

Prayerise, picturise, actualise

Dan zijn er de alternatieve feiten over andere dingen. Zeggen dat de zon schijnt terwijl de regen in bakken neerkomt op mensen in poncho’s rondom je, het lijkt vreemd, maar alweer, niet als je de leer van Peale toepast op Trump: “If you want sun, you prayerise sun, picturise sun, actualise sun.” Dat prayerise-picturise-actualise is zowat de mantra van hoe het moet, dat positief denken.

Dat en het feit dat Peale ons leert naar de volgende woorden 10 keer per dag te herhalen: “Als God voor mij is, wie kan dan tegen mij zijn.” Klinkt dat bekend? Na zijn toespraak bij zijn inhuldiging, zei Trump dit: "God keek naar beneden en hij zei: “God looked down and he said, ‘We’re not going to let it rain on your speech.’” En aldus gebeurde. Tenminste in het hoofd van Trump.

Wat ons brengt tot de volgende vraag: als Trump zelf niet meer bewust is van het feit dat hij liegt, mogen we het dan nog een leugen noemen? Of: als we ervan uitgaan dat een leugen “een bewering is waarvan de spreker (of schrijver) weet dat die in strijd is met de waarheid”, kunnen we dat bewijzen in het geval van Trump?

Dit is wat Robert Reich, schrijver, professor en voormalig kabinetslid van Bill Clinton daarover te zeggen heeft: