Verkiezingsuitslag in Nederland geanalyseerd: acht redenen waarom die heel bijzonder en toch beetje bizar is

analyseDe VVD van Mark Rutte is de winnaar van de verkiezingen in Nederland, maar haar winst is paradoxaal, want ze verliest wel acht zetels. En er zijn nog wel een aantal zaken die opvallend zijn. Nooit eerder kregen de regeringspartijen bijvoorbeeld er zo weinig stemmen. En dan is er dit: straks zitten maar liefst 13 partijen in de Tweede Kamer.

1. 13 partijen in Tweede Kamer

De Nederlandse kiezers verdeelden hun stemmen over een groot aantal partijen. Ze brachten maar liefst 13 partijen in de Tweede Kamer. Een record is dat nog net niet: in 1933, een crisisjaar voor de democratie, werden er 14 partijen in de Tweede Kamer gekozen.

2. Grootse partij behaalde op één keer na nooit minder zetels

En dan is er dit: behalve in 2010 had de grootste partij nooit minder zetels. Toen was de VVD met 31 zetels de allerkleinste grootste partij ooit na de verkiezingen. De partij staat nu op 33 zetels.

De VVD is dan wel de winnaar van deze verkiezingen en blijft de grootste, maar haar winst is paradoxaal, want ze verliest wel acht zetels ten opzichte van 2012, bij de vorige verkiezingen.

3. Geen meerdeidscoalitie van drie partijen mogelijk

Ook straf: sinds het begin van de jaren zeventig is het niet meer voorgekomen dat er geen meerderheidscoalitie van drie partijen te vormen was.

Want achter de VVD zijn de middenpartijen CDA en D66 even groot geworden. Met z'n drieën hebben ze niet eens een meerderheid.

D66 heeft met 19 zetels haar op één na beste uitslag ooit behaald. Alleen in 1994 met Van Mierlo haalde de partij meer zetels.

4. CDA haalde alleen in 2012 minder zetels

Ook het CDA won en was gisteravond zeer tevreden. CDA-leider Buma zei dat "niemand had kunnen dromen" dat zijn partij zo'n mooi resultaat zou halen. Maar in historisch perspectief is de uitslag van het CDA helemaal niet zo goed: alleen in 2012 haalde het CDA minder zetels.

5. Het “midden” verliest flink

Met de PvdA erbij verloor het “midden” flink, bijna 25 zetels. Ook als we GroenLinks en de ChristenUnie tot het midden rekenen, heeft het “midden” aanzienlijk minder zetels gehaald dan in 2012.

6. Regeren loont niet: nooit eerder kregen de regeringspartijen zo weinig stemmen

De verkiezingen hebben ook duidelijk gemaakt dat regeren niet loont. Hoewel Nederland onder het tweede kabinet-Rutte goed uit de economische crisis is gekomen, de koopkracht stijgt, de werkloosheid daalt en er een overschot op de begroting is, zijn de coalitiepartijen ongenadig afgestraft. Ze haalden maar iets meer dan 40 zetels.

Nooit eerder kregen de regeringspartijen er zo weinig. Zelfs de partijen van het tweede kabinet-Kok, Paars 2, kregen er in 2002 meer. PvdA, VVD en D66 verloren in het jaar van Fortuyn ook dramatisch, maar hielden gezamenlijk toch nog 54 zetels over. Die drie verloren toen wel meer zetels dan VVD en PvdA nu, namelijk 43. VVD en PvdA verliezen er nu samen 37.

7. Links deed slechter dan ooit

Zonder D66 erbij heeft links het slechter gedaan dan ooit. PvdA, GroenLinks en SP halen samen nog niet eens 40 zetels; een aantal dat de PvdA in het verleden met gemak in zijn eentje haalde.

8. Nuchtere Hollander was nog eens nuchter

Toch is duidelijk dat Nederland gekozen heeft voor continuïteit. Het zal niet makkelijk worden, maar Mark Rutte kan zijn derde kabinet gaan vormen. En waarschijnlijk zal het zoals meestal in de Nederlandse geschiedenis een centrumrechts kabinet worden.

De leiders van het politieke midden haalden gisteravond opgelucht adem. De door hen gevreesde vlucht naar het populisme bleef uit en de middenpartijen wisten zich te handhaven. Volgens premier Rutte is de boodschap van de kiezers dat Nederland veilig, stabiel en welvarend moet blijven.

D66-leider Pechtold meende dat de chaos van de brexit en de verkiezing van Donald Trump de kiezers tot inkeer hebben gebracht. "De Nederlanders hebben na al dat lawaai van de afgelopen tijd gekozen voor redelijkheid."