Eerste grote slachtoffer global warming is meteen één van de mooiste dingen op aarde

In de zomer van 2016 vond de grootste verbleking van het Great Barrier Reef tot nu toe plaats. Bijna 50 procent van het rif is sindsdien extreem verbleekt en 91 procent vertoont tekenen van verbleking. En nu blijkt dat het centrale deel van het rif – dat vorig jaar de dans ontsprong – aan het verbleken is. De kans is bijzonder klein dat het Australische Great Barrier Reef er ooit weer helemaal bovenop komt. En de oorzaak is simpel: global warming. 

Het 2.300 kilometer lange Great Barrier Reef is het grootste koraalrif ter wereld. Sinds 1981 staat het rif op de werelderfgoedlijst. Dit jaar werd het Great Barrier Reef al weer twee keer getroffen door verbleking. Nooit eerder gebeurde dat twee keer in één jaar. Pas over een half jaar is te zeggen hoeveel schade dat heeft aangericht.

Vorig jaar kreeg vooral het noordelijke deel – en in mindere mate het zuidelijke deel – zware klappen. Nu is het de beurt aan het centrale deel van het Great Barrier Reef.

Australische onderzoekers ontdekten dat de riffen over een lengte van zo’n 300 kilometer (van Ingham tot Cairns) aan het verbleken zijn.

Dat het Great Barrier Reef voor het tweede jaar op rij met ernstige verbleking kampt, is bijzonder verontrustend. Het is voor het eerst dat het rif niet enkele jaren de tijd heeft gekregen om zich van een periode waarin het flink verbleekt is, toch een beetje herstellen.

Veel koraalsoorten lijken bovendien vatbaarder te zijn voor verbleking nadat ze meer dan 12 maanden op rij aan oceaantemperaturen zijn blootgesteld die hoger liggen dan gemiddeld. Over de oorzaak is geen twijfel: veel te warm oceaanwater, als gevolg van te veel en te snel opeenvolgende warme zomers en winters. Global warming dus.

Zwak, ziek, dood

Koraal leeft in symbiose met microscopisch kleine algen die het koraal van voedsel en kleur voorzien. Wanneer het koraal te maken krijgt met stress (door hogere watertemperaturen of vervuiling) verlaten de algen het weefsel van het koraal. Daardoor verliest het koraal niet alleen een belangrijke bron van voedsel, maar ook kleur.

Het koraal verzwakt en wordt vatbaarder voor ziekten. Verbleking is dus zowat het ergste dat een rif kan overkomen: niet alleen voor de koralen zelf, maar ook voor de honderden diersoorten die ervan leven. Reken daar ook de mens bij. Want niet alleen leven miljoenen mensen van de visvangst die zo’n rif levert, het is, zeker in het geval van het Great Barrier Reef ook een miljardenbusiness qua toerisme.

Volgens wetenschappers is de kans klein dat het rif zich nog ooit volledig herstelt. Want aangezien de temperaturen blijven stijgen, is de kans volgens hen groot dat het rif in de nabije toekomst opnieuw met verblekend koraal te maken krijgt.

Als verbleking zo vaak voorkomt als nu krijgen de riffen minder kans weer terug te groeien. Dat heeft als gevolg dat het koraal helemaal afsterft.

Misvatting

De onderzoekers bekeken drie jaartallen waarin het rif te maken kreeg met grootschalige verbleking: 1998, 2002 en 2016. De maatregelen die Australië daartegen nam, zoals het water zuiveren en de visvangst aan banden leggen, mochten niet baten.

Wat het Great Barrier Reef nu allemaal overkomt, is volgens de onderzoekers bewijs dat de mensheid in actie moet komen en alles in het werk moet stellen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen.

Ze rekenen ook af met een populaire misvatting: koraal dat ooit gebleekt is geweest en weer herstelt, zou sterker zijn dan ander koraal. Dat is volgens de onderzoekers onzin. Hersteld koraal kan nog net zo slecht tegen de hitte als het andere koraal.

“Klimaatverandering is zonder twijfel de grootste bedreiging voor het Great Barrier Reef”, zegt Morgan Pratchett, co-auteur van het onderzoek en professor aan de James Cook Universiteit in Queensland. “Het komt er nu op aan hoeveel Australië en de rest van de wereld bereid zijn te doen tegen verdere stijging van de temperatuur.”

Achtste wereldwonder

Het Groot Barrièrerif is het grootste koraalrif ter wereld. Het bestaat uit meer dan 2.900 individuele riffen en 900 eilanden die zich uitstrekken over 2.600 kilometer over een gebied van ongeveer 334.400 vierkante kilometer. Het rif is gelegen in de Koraalzee, voor de kust van Queensland in Noord-Oost Australië.

Er komen dertig soorten walvissen, dolfijnen en bruinvissen voor, en het is één van de laatste plaatsen waar populaties van zeekoeien wonen. Meer dan 1.500 vissoorten leven op het rif, en zeventien soorten zeeslangen.

Zes soorten zeeschildpadden komen naar het rif te fokken: de groene zeeschildpad, lederschildpad, karetschildpad, loggerhead zeeschildpad, flatback schildpad en de Olive Ridley. Ze eten van de vijftien soorten zeegras die er groeien.

Daarnaast zijn er maar liefst 125 soorten haaien en roggen, meer dan 5.000 soorten weekdieren en 22 soorten zeevogels en 32 soorten kustvogels.

Het Groot Barrièrerif kan gezien worden vanuit de ruimte en is 's werelds grootste alleenstaande structuur, gemaakt door levende organismen. Het wordt wel eens “het achtste wereldwonder" genoemd. Sinds 1985 is het totale koraalrif al met de helft geslonken.

Lees meer