Egypte kondigt noodtoestand af na aanslagen op kerken. Maar zal Sisi die misbruiken om zijn tegenstanders uit te schakelen?

De Egyptische president Abdel Fattah al-Sissi heeft voor minstens drie maanden de noodtoestand uitgeroepen. Aanleiding was de dubbele zelfmoordaanslag op twee koptische kerken in Tanta en Alexandrië. Daarbij kwamen 45 gelovigen om. Terreurgroep IS heeft de zelfmoordaanslagen opgeëist. Sisi kan die noodtoestand ook gebruiken om zijn oppositie uit te schakelen. De koptische christenen vormen een minderheid in Egypte die, zoals in het verleden, steeds vaker slachtoffer is van religieus geweld.

De Egyptische president Abdel Fattah al-Sissi heeft in een tv-toespraak aangekondigd dat de noodtoestand van kracht wordt voor minstens drie maanden. In Egypte zijn zondag 45 christenen vermoord bij aanslagen op twee koptische kerken in Tanta en Alexandrië. Twee zelfmoordterroristen hebben zichzelf opgeblazen tijdens vieringen voor Palmzondag, dat is de eerste dag van de Goede Week.

"Vitale belangen beschermen"

De zelfmoordaanslagen werden al opgeëist door terreurgroep IS. De christelijke bevolking van Egypte is de jongste tijd steeds vaker slachtoffer van terreur en religieus extremisme. Sissi schakelde zondag al het leger en de politie in om belangrijke gebouwen in het land te bewaken en om “vitale belangen” te beschermen. Over welke belangen het precies gaat, is niet duidelijk, maar allicht horen daar ook kerken en gebedshuizen bij.

In de Egyptische grondwet staat dat het parlement eerst zijn goedkeuring moet geven voordat de noodtoestand effectief van kracht wordt. De kans is heel groot dat de maatregel van de president erdoor komt want de meerderheid van de Egyptische parlementsleden steunt Sissi.

Noodtoestand = meer onderdrukking?

De veiligheid in Egypte is nu erg belangrijk want paus Franciscus bezoekt het land eind deze maand. Omdat hij een mogelijk doelwit voor IS en extremisten is, wil Sisi het zekere voor het onzekere nemen. Maar die noodtoestand heeft ook een keerzijde want de rechten van de Egyptenaren worden erg ingeperkt. Zo kunnen mensen bijvoorbeeld zonder proces gevangen worden gehouden.

Sisi kan zijn tegenstanders dan nog meer onder druk zetten. Sinds hij in 2013 aan de macht kwam, heeft hij naast moslimextremisten ook leden van de oppositie onderdrukt. Er zou sprake zijn van ernstige schendingen van de mensenrechten.

“Laffe terreurdaden”

De aanslagen zijn over heel de wereld fel veroordeeld. VN-secretaris-generaal Antonio Guterres had het over “afschuwelijke en laffe terreurdaden”. En het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken sprak van “barbaarse aanvallen”. Ook laat de VS weten dat het Egypte zal blijven steunen in zijn pogingen om terrorisme te bestrijden.

Back to usual

In Egypte zijn ze al langer gewend om te leven in een noodtoestand. Die werd in 1981 uitgeroepen na de moord op president Mohammed Anwar al-Sadat. Als eerste Arabische leider had Sadat contacten met Israël. Dat leidde in 1978 tot de Camp Davidakkoorden waarmee Egypte het bestaansrecht van Israël erkende.

Er was heel wat binnenlandse weerstand tegen deze vrede, vooral uit fundamentalistische en communistische hoek. De schutters die Sadat om het leven brachten, waren dan ook leden van de extremistische groepering ‘Egyptische Islamitische Jihad’. In 2012 werd de noodtoestand pas opgeheven.

Een vergeten en onderdrukte minderheid

De koptische christenen zijn een minderheid in Egypte die in het verleden vaak geteisterd werd door discriminatie en geweld. Hoewel ze in totaal met 10 tot 15 miljoen zijn, worden ze vaak vergeten. Er zijn twee grote strekkingen: de koptisch-orthodoxe kerk onder leiding van een eigen paus Tawadros II, en de kleinere koptisch katholieke kerk met de paus van Rome aan het hoofd.

Egypte was één van de eerste landen waar het christendom echt aansloeg. Al in de eerste eeuw waren er aanhangers van de toen nog controversiële joodse sekte en in de vierde eeuw werd het de overheersende godsdienst. Nog eens 300 jaar later veroverden Arabische moslims Egypte.

Tweederangsburgers

De koptische christenen vervielen toen tot de "dhimmi"-status. Ze moesten net als joden een extra belasting betalen om hun geloof te mogen belijden. Dat leidde tot een sociale druk om tot de islam te bekeren en de vervolgingen en discriminatie van de kopten nam toe. Pas in de 19e eeuw werd die onderdrukking teruggeschroefd en werd een seculiere staat uitgeroepen. Als reactie daarop ontstond het Moslimbroederschap, een extremistische groepering die de sharia in Egypte wilt herstellen.

Maar tot op vandaag gelden er beperkingen voor de koptische christenen. Zo moeten de presidenten en topambtenaren van Egypte moslim zijn.

En het Westen blijft stil

In de jaren 90 waren de kopten in Egypte vaak het slachtoffer van geweld van moslimextremisten. De jongste jaren zijn de aanvallen tegen hen toegenomen, ook onder druk van IS. Christelijke leiders in het buitenland zouden schrik hebben om het geweld aan te kaarten uit vrees voor meer terreur.

Zo werden 7 Irakese kerken in brand gestoken nadat paus Benedictus XVI in Duitsland kritiek gegeven had op de islam. In 2013 zei Raphael I Sako, de christelijke leider van Bagdad: “Er hangt een schaduw van angst en dood boven ons volk. Als het zo doorgaat, zijn er binnenkort geen christenen meer in het Midden-Oosten.”

Lees meer