Turkije is een verdeeld land na ‘ja’ op referendum: oppositie aanvaardt resultaten niet

De Turkse president Recep Erdogan kreeg een ‘ja’ op zijn referendum waardoor hij meer bevoegdheden krijgt. De oppositie aanvaardt het resultaat niet. De Belgische Turken staan met 77 % in de wereldwijde top 3 van Erdogan-aanhangers naast Libanon en Jordanië. In grote Turkse steden, en Koerdische en toeristische gebieden werd massaal tegen gestemd. Zowel voor- als tegenstanders kwamen op straat. Erdogan liet weten dat hij eventueel een nieuw referendum wil organiseren voor de herinvoering van de doodstraf. De EU roept Turkije op tot “brede consensus” gezien “de nipte resultaten”.

Met 51% van de stemmen heeft Turkije ‘ja’ gestemd op het omstreden referendum waardoor de Turkse president Recep Erdogan meer macht en bevoegdheden krijgt.

In zijn overwinningstoespraak in Istanbul had Erdogan het over een “historische beslissing”. “Ongeveer 25 miljoen hebben ‘ja’ gestemd”. Hij wees ook op het verschil van 1,3 miljoen stemmen met het neen-kamp. De Turkse president erkent ook het aandeel van de buitenlandse Turken in zijn overwinning. “De stemmen vanuit het buitenland zijn een groot deel van het succes van het referendum geweest,” aldus Erdogan. “Zij hebben democratisch gestreden tegen allerhande onderdrukking.”

België tussen Libanon en Jordanië

Van de Turkse Belgen die gaan stemmen zijn bij het referendum heeft zo'n 77 % zich uitgesproken voor een uitbreiding van de presidentiële macht in Turkije. Dat is een opvallend hoger percentage dan in Nederland (70 %), Frankrijk (65 %) of Duitsland (63 %). Nergens in Europa hebben zoveel Turken ‘ja’ gestemd als in ons land.

Bovendien staat België in de wereldwijde top 3 van pro-Erdogan-stemmers met Libanon (94 %) op kop en Jordanië (75,8 %) op de derde plaats. Ook in Noorwegen, Denemarken en Oostenrijk won Erdogan. Maar het valt op dat de Turkse president in het VK, de VS, Spanje, Canada, Rusland en China op tegenstand stuitte.

Turkse oppositie aanvaardt uitslag niet

Erdogan richtte zich in Istanbul meteen tot de oppositiepartijen die het resultaat willen aanvechten. “De critici die het resultaat willen kleineren, moeten niet proberen,” luidde het. “Het zal tevergeefs zijn”. Toch aanvaardt de Turkse oppositie de uitslag niet. Onder meer omdat het ja-kamp veel meer vrijheid had om campagne te voeren en omdat de persvrijheid in Turkije onder druk staat.

De centrumlinkse CHP, de grootste oppositiepartij van het land, beweert dat minstens 2,5 miljoen stemmen vervalst zijn door onder andere manipulatie van de stembiljetten. Veel stembiljetten waren niet officieel gestempeld, maar de kiesraad heeft besloten deze biljetten toch mee te tellen.

Ook de Turks-Koerdische partij HDP legt zich niet bij deze uitslag neer en heeft een klacht ingediend bij de kiescommissie. “Zolang die geen oordeel heeft geveld over het verloop van de verkiezingen, is de uitslag niet definitief,” luidt het daar.

Verdeeld land

Grote steden als Istanbul, Ankara of Izmir hebben tegen gestemd. Ook de Koerdische gebieden en de Middellandse Zeekust stemden nee. Turkije is nu een erg verdeeld land. Aanhangers van CHP hebben zich in Ankara verzameld voor het hoofdkantoor van de partij en riepen slogans als “zij aan zij tegen fascisme”. Ze zijn vooral boos op CHP-voorzitter Kemal Kilicdaroglu, die volgens hen niet hard genoeg reageerde op de beschuldigingen van fraude bij de oppositie. Ook in Istanboel en Izmir werd er geprotesteerd.

De aanhangers van Erdogan kwamen gisteravond ook op straat om de overwinning te vieren. Toch hadden ze een duidelijkere overwinning verwacht. Veel van hen zien de nationalistische partijleider Devlet Bahçeli als schuldige. Hij had felle kritiek geuit nadat een adviseur van Erdogan gezegd zou hebben dat een federaal bestuurssysteem een optie is in Turkije. Daarop zei Erdogan dat “niets daarvan op zijn agenda staat en dat ook nooit zo zal zijn”.

Nieuw referendum voor doodstraf

Ook gaf Erdogan in zijn speech aan dat hij bereid is desnoods een nieuw referendum te organiseren over de herinvoering van de doodstraf. De Turkse president had al aangegeven dat hij de doodstraf opnieuw wil invoeren. Vanuit de menigte werd "doodstraf" gescandeerd, waarop de president zei dat hij “dat nu zal bespreken met (premier Binali, red.) Yildirim”.

Indien de oppositie de herinvoering van de doodstraf steunt, “zal ik dat goedkeuren,” klonk het. Indien niet, "dan zullen we een nieuw referendum organiseren”. In 2002 werd de doodstraf in Turkije afgeschaft omdat het land wou toetreden tot de Europese Unie.

Mislukte staatsgreep

Erdogan verwees ook naar de mislukte staatsgreep van vorige zomer. Zulk militair optreden behoort voortaan tot het verleden volgens hem. Het is duidelijk dat Erdogan strenger wil optreden tegen dissidenten. “Voor het eerst heeft Turkije over zo'n belangrijke verandering beslist op basis van de wil van het parlement en het volk. Dit referendum sluit de deuren van Turkije's lange geschiedenis van militaire interventie”.

EU roept op tot “brede consensus”

In een persbericht stelt de EU dat er in Turkije naar een zo breed mogelijke consensus gezocht moet worden na de nipte overwinning van Erdogan. Dat werd ondertekend door Europese Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, hoge vertegenwoordiger voor het Europees buitenlands beleid Federica Mogherini en commissaris voor Nabuurschapsbeleid en Uitbreidingsonderhandelingen Johannes Hahn.

“We wachten op de beoordelingen van de internationale observatiemissie van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en haar Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (ODIHR), ook in verband met mogelijke onregelmatigheden,” luidt het persbericht. “De grondwettelijke wijzigingen, en vooral hun praktische toepassingen, zullen worden onderzocht in het licht van de Turkse verplichtingen als een kandidaat-lidstaat van de Europese Unie en als een lid van de Raad van Europa.”

“Met het oog op de nipte resultaten moet het Turkse leiderschap voorzichtig nadenken over zijn volgende stappen,” zegt secretaris-generaal van de Raad van Europa Thorbjorn Jagland. “Het is enorm belangrijk om de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te verzekeren in overeenstemming met het beginsel van de rechtsstaat dat is verankerd in het Europees Verdrag van de Mensenrechten.”

Tegenstanders kwamen massaal op straat tegen het referendum:

Hun wapen: lawaai.

Lees meer