Filmdilemma van de week: we trekken naar Zuid-Afrika met 'Bram Fischer en naar Israël met 'Bar Bahar', twee kleinere topfilms

Ja, Wonder Woman verscheen officieel deze week, maar aangezien die vorige week ook al overal te zien was, hebben we die al achter de kiezen. Weinig andere opzienbarende releases deze week. We trokken naar 'Bram Fischer' en omdat we zo onder de indruk waren van 'Bar Bahar' vorige week, nemen we die er ook nog even bij. De wereld rond vanuit de cinemazaal.

Bram Fischer: een thriller/rechtbankdrama over de Apartheid met Nelson Mandela in een bijrol

Ooit lazen we in een interview met één van de Topdokters - het ontglipt ons dewelke - dat wie een goed dokter wil zijn, verhalen moet lezen. Want lezen doet je meeleven met personages en dat scherpt je empathie aan wat je dan weer ten bate komt in je houding tegenover je patiënten. Deze stelling is eenvoudig door te trekken naar televisieseries en films: we zijn er heilig van overtuigd dat wie meer films ziet (onrechtstreeks) met meer situaties in contact komt en dus met meer verschillende mensen kan meeleven, wat je idealiter een begripvoller en beter mens zal maken.

Een tweede grote voordeel is dat je via film op een aangename manier kan leren - Erik Van Looy zei ooit eens dat hij ongeveer alles wat hij weet heeft geleerd uit films. Neem deze twee samen en je komt uit bij Bram Fischer.

Zo kunnen we uit Bram Fischer de wanhoop aflezen die het ANC (Afrikaans Nationaal Congres) ooit naar geweld deed grijpen in de strijd tegen de Apartheid. Geweldloze stakingen en protestmarsen voor vrijheid en gelijkheid tussen blank en zwart werden steeds neergeslagen door de politie, demonstranten werden gearresteerd en er vielen ook doden omdat de politie op de menigte schoot. Hierdoor werd de woede van de zwarte mensen steeds groter.

Aangezien de resultaten van de geweldloze acties achterbleven en het ANC in 1960 verboden werd, stichtte en leidde Mandela de militaire tak van het ANC, Umkhonto we Sizwe (Speer van de Natie). Die voerde sabotageacties uit tegen militaire en publieke installaties. Mandela en andere ANC-leden hadden deze vleugel opgericht, omdat ze dachten dat geweldloos verzet zinloos was geworden, aangezien het keer op keer met geweld werd neergeslagen.

Het is over deze periode dat Bram Fischer - vanaf deze week in de zalen - handelt. Fischer was de advocaat van Mandela en acht andere beklaagden in het Rivionaproces dat in 1964 plaatsvond en waarin Nelson Mandela tot zijn legendarische levenslange gevangenisstraf werd veroordeeld voor het voorbereiden van een guerrilla-oorlog, met de bedoeling het apartheidsregime met geweld omver te werpen.

Het specifiek inzoomen op het proces levert een boeiende film op waarin Nelson Mandela voor één keer niet meer dan een bijrol vertolkt. Niet dat we iets tegen de man hebben, maar van die verheven Mandela-biopics hebben we er de voorbije jaren wel eventjes genoeg gehad.

Hoofdfiguur in deze film is het titelpersonage, Bram Fischer. De acteur die zo mooi gestalte geeft aan deze advocaat in een dubbelrol - Fischer was ook zelf verbonden aan het AMC - wordt zeer overtuigend vertolkt door Peter Paul Muller, een Nederlands acteur (die zich in deze film vlot uitdrukt in het Zuid-Afrikaans) die eerder al jolige rollen had in de film van Gooische Vrouwen en All Stars, het Nederlandse Team Spirit. Dan is dit toch eventjes iets anders.Hij is overigens de enige Nederlander in een verder geheel Zuid-Afrikaanse cast.

Ook regisseur Jean Van de Velde, die geboren en opgegroeid is in Belgisch Congo, overstijgt zichzelf in vergelijking met films als Wit Licht (die met Marco Borsato uit 2008) en weet de spanning in rechtbankscènes in te brengen. Hij brengt nuances aan, plaats subtiele vraagtekens bij wat het recht was in Zuid-Afrika in die tijd, maar laat nergens de pathos overheersen. Zo leren we dat gesprekken tussen beklaagden en hun advocaten gewoon werden afgeluisterd en dat er zoiets bestond als de 90 dagen detentie-regel waarbij je zonder enige grond voor 90 dagen kon worden opgepakt. Waarna de regel eenvoudigweg kon worden verlengd.

De mentaliteit zit 'm zelfs vaak verborgen in details, zoals wanneer openbaar aanklager Yutar één van zijn - zwarte - getuigen steevast aanspreekt met "boy". En Black Beauty was - net als Das Kapital - subversieve literatuur, jawel.

 

Bar Bahar: sterke film die een portret brengt van drie sterke vrouwen die elk op hun eigen manier voor zichzelf opkomen

Omdat we met een mager filmaanbod zitten deze week nemen we er graag ook nog Bar Bahar bij, een release van vorige week. Een blik op de filmprogrammering toont vooral aan hoe snel het kan gaan in de filmzalen: de screenings van Bar Bahar zijn nu al beperkt. Onderaan zetten we daarom even op een rijtje waar de film momenteel nog loopt. Het leven is aan de rappen, ook in de filmzaal, want Bar Bahar is de beste film die we in tijden zagen.

De film speelt zich af in Israël, maar handelt niet over het Israëlisch-Palestijnse conflict, een gegeven dat regisseuse Maysaloun Hamoud sterk benadrukte in interviews, want eindelijk werd er eens een film gemaakt over het dagelijkse leven in Israël. Ze heeft gelijk, maar de film werd haar niet door iedereen in dank afgenomen. Hamoud werd de eerste Palestijn in zeventig jaar die een fatwa over zich kreeg afgeroepen, omdat vrome moslims niet gediend waren met de manier waarop de islam wordt geportretteerd.

In de eerste minuten dachten we ook dat we Bar Bahar doorhadden, dat we zulke films al vaker hadden gezien. In de eerste minuten maken we kennis van Leila en Salma, op het eerste zicht vrijgevochten jonge vrouwen die al eens een biertje lusten, roken als een ketter en houden van feesten en moderne muziek. Ze zijn roommates en krijgen het gezelschap van Nour, een jonge vrouw die er al vanaf de eerste aanblik een meer behoudende indruk maakt, al was het maar omdat zij wél een hoofddoek draagt en er een zo overduidelijk andere levensvisie op nahoudt dat de twee meiden wel moeten clashen met Nour.

Dat soort film wordt het dus niet. Ja, Nour is een stuk geloviger dan Leila en Selma, maar dat is geen issue in de film. Hoewel het in eerste instantie wat onwennig is, wennen de drie jongedames al snel aan elkaar en brengen ze respect op voor elkanders levensstijl.

Wat Bar Bahar wél is, is een portret van drie sterke vrouwen die elk om hun eigen reden voor zichzelf moeten opkomen en willen vechten voor hun eigenheid.

Leila werkt als advocate en verzet zich tegen haar vriend die stelt dat ze zich misschien toch eens wat traditioneler zou moeten kleden en wat minder zou moeten roken, want het is nu eenmaal zo en ze kan de wereld toch niet in haar eentje veranderen. Selma is openlijk lesbisch, maar houdt haar ouders voor de goede vrede wel voor dat ze écht moeite doet om een geschikte verloofde te vinden. En Nour, die komt ook op voor zichzelf wanneer het nodig is, al willen we nog niet vertellen waarom.

Bar Bahar is niet zomaar een film over een cultuur die vrouwen beperkt in hun vrijheden. Wij zagen hem eerder als een portret van drie vrouwen die zich weigeren neer te leggen bij de gevestigde orde en vechten voor hun eigen vrijheden. En daarbij is de man niet eenzijdig slecht: we waren bijvoorbeeld onder de indruk van zoveel vrouwenkracht, maar ook van dat kleine momentje op het einde waar Nour wel blijkt te kunnen rekenen op haar vader wanneer het echt nodig blijkt.

Ontsnappen aan wat je kent, is niet zo evident. Bar Bahar was dat hoopgevende lichtje dat zegt: het kan.

Bar Bahar wordt momenteel nog vertoond in UGC Antwerpen, Sphinx in Gent en cinema's Vendôme en Aventure in Brussel.

 

Lees meer