Alleen winnaars in de Wetstraat (bij de meerderheid): Michel II staat al half in de steigers

Het stof is gaan liggen na de soloslim van Benoît Lutgen (cdH), die z'n coalities met de PS opblies in Wallonië, Brussel en de Waals-Brusselse federatie. En de gevolgen zijn veel groter dan enkel de zware crisis bij de socialisten. Plots keert het gevoel over de regering Michel: "Niemand spreekt nog over het 'kibbelkabinet' als we straks die begroting goedkeuren."

"Denk je echt dat wij nu geen akkoord gaan maken? Komaan, wees eens serieus ..."

Een nieuw soort optimisme maakt zich eigen van de federale regering. Die is volop bezig om naar een piekmoment te werken: de begrotingsopmaak voor 2018 en 2019. De cijfers daarvoor variëren: van de oorspronkelijke 8 miljard die gezocht moest worden, zou het bedrag al geslonken zijn tot 4 miljard. Maar belangrijker: samen met die begroting moet er ook een superdeal komen tussen de coalitiepartners.

De N-VA wil absoluut de verlaging van de "Ven-B", zoals dat heet in het partijjargon: de hervorming van de vennootschapsbelasting van minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA). CD&V heeft nog steeds een maatregel in gedachten die de vermogens meer belast en de belastingdruk weghaalt van arbeid. Plus, ze willen een regeling voor de Arco-spaarders. En Open Vld legde een voorstel op tafel om iedereen tot 500 euro per maand onbelast te laten bijverdienen.

De kansen van Michel II? Gigantisch toegenomen.

Die verlanglijstjes zijn niet nieuw: maar deze maand moet de federale regering ze eindelijk afwerken. Dat is de absolute ambitie van premier Charles Michel (MR). Maar dat het ook effectief lukt, is meer dan waarschijnlijk. Want sinds 19 juni zijn de kansen dat deze regering, of een soortgelijke coalitie aangevuld met het cdH, verder doet na 2019, gigantisch toegenomen. Dat bevestigen alle vier de regeringspartijen in de wandelgangen.

"Deze coalitie was altijd een gok. Verschillende mensen, niet in het minst de premier zelf, staken hun nek uit. En laat ons eerlijk zijn: het was tot nu lang niet zeker hoe die gok zou uitpakken. Maar de kaarten liggen sinds kort oneindig veel beter voor deze federale regering. Ook na 2019", zo is bij een partijvoorzitter te horen.

Het moment waarop die kansen zo exponentieel toenemen voor een Michel II, is terug te voeren tot maandag 19 juni. Benoît Lutgen, de voorzitter van het minipartijtje cdH, geeft rond de middag een persconferentie. "Groot nieuws", is in de wandelgangen te horen. En Lutgen houdt woord: hij zegt in één beweging al z'n coalities op met de PS. Hij wil radicaal afstand nemen van de door schandalen geplaagde PS.

"Als je wil Bart, dan nemen we het cdH erbij"

Die dag bellen Wouter Beke, Bart De Wever, Gwendolyn Rutten en Charles Michel, de architecten van de federale regering, druk over en weer. Premier Michel speelt de telefooncentrale: hij is de verbindingsman tussen de Vlaamse voorzitters. Allemaal zijn ze verbaasd door de zet: alleen Charles Michel is, onrechtstreeks, op de hoogte gebracht door het cdH. MR-voorzitter Olivier Chastel had wel een telefoontje gekregen van Lutgen.

"Dus Bart, als je wil kunnen we uiteraard er het cdH wel bijnemen, indien je dat echt zou wensen", sluit de premier al grappend het telefoontje met De Wever af. Een intrede van cdH was nooit aan de orde, maar een plaagstoot aan het adres van de N-VA-voorzitter kan er altijd bij. De Wever kan er smakelijk om lachen.

De vier zijn het helemaal eens: de coalitie gaan ze niet openbreken, de bedoeling is gewoon rustig verder werken. Ze komen ook overeen om dat allemaal zo te communiceren. De premier, De Wever en Rutten doen dat die dag ook via een tweet. Alleen Wouter Beke houdt zich in en tweet niets, niet onlogisch want CD&V is de zusterpartij van het cdH.

De analyse die gemaakt wordt over de gevolgen van Lutgen z'n zet, is bij iedereen gelijklopend. "De manier waarop Lutgen dat geforceerd heeft, dat was zo destructief ... Ik zie het niet meer gebeuren dat er tussen het cdH en de PS ooit nog coalities gemaakt worden. Toch niet met deze generatie politici, met dezelfde mensen aan het roer. Je hebt verschillende soorten verraad, en dit is toch wel van een extreme vorm ...", zo zegt een partijvoorzitter.

"Had Lutgen een plan? Wij betwijfelen het sterk. Hij is gewoon heel impulsief en zonder veel na te denken in een logica gedoken waar z'n partij nu niet meer uit kan. Maar de relaties met de PS? Die zijn voorgoed verbrand", zo kijkt een ander kopstuk naar de hele episode.

Vooral bij de MR kunnen ze hun geluk haast niet op. Drie jaar lang stonden de Franstalige liberalen moederziel alleen. Alleen in een experiment met drie Vlaamse partijen. Alleen in een coalitie met de N-VA, in Franstalig België in 2014 nog altijd de baarlijke duivel. Alleen ook in hun confrontatiepolitiek met de PS.

Winnaars: zeker Charles Michel, maar ook Wouter Beke, die drie jaar na datum het cdH z'n kar ziet keren

Dat het cdH nu zo aggresief de PS dumpte, is des te verrassender als je de voorgeschiedenis van 2014 kent. Toen, in de zomer na de verkiezingen, had Lutgen perfect kunnen kiezen voor een regering samen met de huidige vier. De Ardenees had eerst, tot grote woede van de MR en CD&V, iedereen in snelheid gepakt en coalities gesloten met de PS in Brussel en Wallonië. Maar vervolgens werd hij ook federaal uitgenodigd om mee te praten.

Toen informateur De Wever een tekst neerlegde die de basis voor onderhandelingen moest vormen, zij iedereen "ja", behalve het cdH dat afhaakte. Dat was verrassend voor CD&V, dat toen zonder zusterpartij viel. En MR was plots de enige Franstalige partij aan tafel.

Voor Michel en zijn MR is de triomf dus groot: zij vertrekken voor een samenwerking met het cdH die veel verder loopt dan een paar jaar. MR en cdH willen samen een nieuwe politieke as worden, die de Franstalige politiek domineert. Eindelijk is de MR niet langer de enige partij die zich afzet tegen de PS en zaken wil doen met de Vlamingen. Eenzelfde geluid is bij Open Vld te horen: "Zie je wel dat deze federale coalitie de juiste keuze was voor het land? Alleen zo kan je hervormingen doorvoeren."

Ook Wouter Beke is een winnaar: hij ziet z'n zusterpartij terugkeren op het politieke toneel, is het niet nu dan toch in een volgende federale coalitie. De christendemocratische familie staat op zich sterker met twee. Bovendien is het cdH veel linkser dan CD&V. In zo'n relatie kan CD&V dan wat meer de rechterflank afdekken, in plaats van de meest linkse partij in de coalitie te moeten zijn.

Beke heeft zelf hard gewerkt om de lijnen tussen cdH en MR open te houden. Al van bij de vorige staatshervorming, in de regering van Elio Di Rupo (PS), heeft Beke een vertrouwensband met Charles Michel opgebouwd. In 2014 was de teleurstelling nog bijzonder groot bij CD&V, toen het niet lukte tussen Lutgen en de Franstalige liberalen.

Over de begroting: "Als het de premier nu niet lukt, lukt het nooit"

En N-VA? Die voelen zich vooral intellectueel de winnaar: de PS-staat die instort, en de communistische PVDA/PTB die de grootste wordt in Wallonië en Brussel. Dat is op zich helemaal geen slecht vooruitzicht voor de Vlaams-nationalisten. Ook daar denken ze aan een nieuwe federale coalitie, en waarom niet met het cdH erbij de volgende keer? "Ach, zo'n kleine linkse partner extra ... Liever zo, als dat betekent dat CD&V opnieuw midden in het bed ligt en af en toe ook eens met ons meegaat", zo is bij N-VA te horen.

Hoe het ondertussen in Wallonië, Brussel en de Waals-Brusselse federatie afloopt, daar liggen de Vlaamse partijvoorzitters minder wakker van. Wallonië lijkt gespeeld: MR en cdH kunnen er een coalitie vormen. Brussel, dat is een ander paar mouwen. Daar zit de PS veel steviger in het zadel, en lijkt Rudi Vervoort (PS) niet van plan zich te laten wegzetten. Opvallend genoeg krijgt hij onvoorwaardelijke steun van Guy Vanhengel, het Brusselse Open Vld-kopstuk. Tegen zowat alle blauwe partijgenoten in kiest Vanhengel voor z'n relatie met de PS.

Maar de focus van de vier federale kopmannen ligt nu op de begroting: als die lukt, inclusief groot akkoord, dan stoomt de federale regering door tot 2019. En dan heeft niemand het nog over "een kabinet in lopende zaken", of "een ploeg die als los zand aan elkaar hangt". Vorige week leek het water tussen CD&V en N-VA nog bijzonder diep, zo stellen insiders. "Maar het is nu aan de premier. De omstandigheden waren nog nooit zo gunstig. Als het nu niet lukt, lukt het nooit."

Lees meer