Ophelia is een uitzondering. Maar waarom hebben we in Europa bijna geen orkanen? En waarom gaat dat veranderen?

analyseDe orkaan Ophelia, die nu richting Europa trekt, is een zeldzaam verschijnsel. Waarom hebben we in Europa nu bijna geen orkanen? En waarom is dat aan het veranderen? 

Als de orkaan Ophelia maandag Ierland bereikt, is die waarschijnlijk afgezwakt tot een tropische storm. We moeten ons niet direct grote zorgen te maken. In Ierland kunnen wind, regen en golven maandag behoorlijke schade aanrichten, maar zeker niks in vergelijking met wat je de afgelopen weken zag in de Caraïben, Mexico en de VS.

De kans dat een echte orkaan naar Europa komt is heel klein doordat de temperatuur van het zeewater te laag is bij Europa. Warm water is de brandstof voor een orkaan.

Stormen met wind van orkaankracht

Wat niet wil zeggen dat we er nooit mee te maken krijgen. De orkanen of cyclonische stormen die wij krijgen, bewegen zich vooral in de winter via de Noord-Atlantische oceaan richting Noordwest-Europa. Gemiddeld worden vier keer per jaar in Europa winden gemeten die orkaankracht hebben.

Meestal is dat aan de noordkust van Schotland of Noorwegen, maar soms draaien de stormen naar zuidelijke richting waardoor ook schade kan worden veroorzaakt in Ierland, Wales, Engeland, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland, Zwitserland, Zweden, Litouwen, Letland en Polen.

Aangezien deze stormen orkaankracht kunnen bereiken worden ze soms ook wel orkanen genoemd, ongeacht het feit dat maar weinig van deze stormen daadwerkelijk ontstaan als een tropische cycloon.

"Echte" orkanen en waarom alles aan het veranderen is

De meeste “echte” orkanen ontstaan in de tropische Atlantische oceaan en de Golf van Mexico. Een aantal daarvan buigt naar het noorden af. Als dit laat in het orkaanseizoen gebeurt, in oktober, kunnen ze van karakter veranderen en als sterke herfststorm tot in Canada veel schade aanrichten.

Ook wij krijgen zo nu en dan te maken met restanten van die “echte” orkanen, maar die zijn zo verzwakt dat ze geen noemenswaardige schade veroorzaken wanneer ze ons land bereiken.

Maar, alles is aan het veranderen. De opwarming van de aarde zal meer orkanen veroorzaken die naar Europa afbuigen. Recente berekeningen met een klimaatmodel dat orkanen goed simuleert, laten zien dat aan het eind van deze eeuw ook Europa om het jaar getroffen kan worden door een echt zware orkaan die erg veel schade aanricht.

Hoe komt dat? Het vergt een woordje uitleg. Er bestaan - om het simpel te houden - twee soorten stormen. Stormen die op gematigde breedten ontstaan halen hun energie uit het temperatuurverschil tussen de warme (sub-)tropische gebieden en de poolstreken. Zware stormen in West Europa komen nu bijna altijd in de winter voor en hebben hun oorsprong boven de noordelijke Atlantische Oceaan, tussen Canada en IJsland.

27 graden

De tweede categorie bestaat uit tropische stormen (orkanen, cyclonen, typhoons). Die worden gevoed door de warmte die bij de condensatie van waterdamp vrijkomt. Ze ontstaan uit zware onweersbuien boven warm zeewater (in het huidige klimaat warmer dan 27ºC) en worden door de passaatwinden richting westen meegevoerd.

Door de draaiing van de aarde wordt hun baan noordwaarts afgebogen, waardoor ze over land of kouder water terecht komen en aan kracht verliezen. Soms kan het gebeuren dat ze daarna weer aan kracht toenemen, omdat ze overschakelen op de extra-tropische energiebron voor stormen, het noord-zuid temperatuurverschil.

Langs de Noord-Amerikaanse oostkust komen dat soort stormen vrij regelmatig voor. Deze getransformeerde orkanen kunnen niet alleen putten uit de nieuwe energiebron, maar hebben ook de oude energiebron nog gedeeltelijk ter beschikking. De lucht in deze oude orkanen is nog zeer vochtig. Het is de optelsom van de oude en de nieuwe energiebron die deze getransformeerde orkanen zo groot, sterk en dus gevaarlijk kan maken.

In Europa zijn deze getransformeerde orkanen tot nu toe weinig voorgekomen. In 1993 bereikten de restanten van orkaan Floyd de kust van Bretagne (Frankrijk) met windsnelheden van orkaansterkte, meer dan 120 km per u. Andere stormen van tropische origine hadden lagere windsnelheden.

Zes keer meer

In een warmer klimaat kan dat echter veranderen. Het totale aantal orkanen kan iets minder worden dan de vijf à tien in het huidige klimaat, maar de sterkste nemen waarschijnlijk in aantal en kracht toe.

Vanwege de opwarming van de aarde verschuift de 27°C grens naar het noorden, waardoor orkanen langer hun intensiteit zouden kunnen behouden terwijl ze richting Europa komen. Ze ontstaan gemiddeld ook verder naar het oosten, wat de af te leggen afstand kleiner maakt.

Studies tonen ook aan dat orkanen krachtiger kunnen worden in een warmer klimaat. Een warmere atmosfeer bevat ook meer vocht, dus als ze West-Europa bereiken kunnen ze ook nog beter uit deze oorspronkelijke energiebron tappen. Al deze factoren zorgen er voor dat de kans groter kan worden dat een orkaan als samenhangend ronddraaiend systeem in de westelijke stroming aankomt en daar als herfststorm weer krachtiger wordt.

De nieuwste computermodellen die “voorspellen” wat het effect is van een warmer klimaat laten effectief een sterke toename van orkanen zien die transformeren tot herfststormen en West-Europa met windkracht 12 treffen.

De modellen berekenen voor het toekomstig klimaat dertien van deze stormen met orkaankracht in 30 jaar tegen twee in het huidige klimaat. Bovendien zullen de meeste zware stormen in de toekomst dus niet meer in de winter, maar in het najaar voorkomen.

Lees meer