De gok van Groen: waarom Wouter Van Besien zich in een kartel stort met sp.a

Peilingen gaven aan dat 1+1, Groen plus sp.a, in Antwerpen niet meteen 3 is. Maar er zijn een paar stevige redenen waarom Wouter Van Besien en co zich toch wagen aan ‘Samen’, een kartel met verruimers in de grootste stad van Vlaanderen. Campagnetechnisch is zo’n verhaal natuurlijker om dragen voor Van Besien. En ook, ‘Samen’ zet de zaak lekker scherp voor CD&V: houdt Kris Peeters dan De Wever in het zadel of kiest hij voor links?

Wat vertel je een jaar lang, als kopman van Groen? Val je constant je socialistische tegenstanders op links aan, terwijl je tegelijk de beste onliners over “een andere, constructieve aanpak voor Antwerpen” reserveert voor de strijd met Bart De Wever? Dat strijden op twee fronten, met iedereen in de clinch moeten, Wouter Van Besien zag het niet zitten. Een campagne waarin hij een jaar lang kan herhalen dat hij “bruggen bouwt”, dat hij in tegenstelling tot De Wever “mensen samenbrengt”, dat ligt Van Besien gewoon veel meer. De perfecte naam dus, 'Samen', al is het niet meteen een origineel merk.

Die bekommernis, wat voor campagne ga je voeren, die speelde sterk mee voor de groenen en zeker voor Van Besien, die zelf intern een grote verdediger was van het kartel. De context is nochtans duidelijk: Groen surft op een golf van enthousiasme en staat in de peilingen op ongeziene niveaus. Meer dan 24 procent in Antwerpen, bij een recente peiling van Gazet van Antwerpen in september. Maar ook in Turnhout en Mechelen waren er bijzondere resultaten, allemaal in lijn met nationale peilingen die de partij systematisch boven de socialisten zetten. Nationaal voorzitter Meyrem Almaci was veel minder enthousiast over een kartel, ook dat is een publiek geheim.

Want sp.a daarentegen, zit met een gigantisch probleem rond haar merk. De peilingen zijn desastreus, de partij flirt met de drempel van 10 procent. Specifiek voor Antwerpen komt daar nog een verdeelde afdeling bij, die een echte kopman mist. Yasmine Kerbache zette een stap opzij na conflicten met Monica De Coninck en Kathleen Van Brempt, maar Tom Meeuws kon nooit z’n stempel drukken.

De vernedering van sp.a

De keuze om toch samen te gaan, is dus een opluchting voor de sp.a: ze hoeven niet alleen te gaan en een rammeling te ondergaan. Tegelijk is de vernedering vandaag toch groot. De partij die 70 jaar lang de burgemeester leverde moet genoegen nemen met plaats 3. Over de lijstduwersplaats mogen Van Brempt, De Coninck en Kerbache nog een robbertje vechten. Bovendien moeten er ook minstens 11 (één op vijf op een lijst van 55 kandidaten) ‘verruimers’ gevonden worden. Want ‘Samen’ is in het jargon van Groen en sp.a geen kartel, maar een ‘breed project’, met dus een pak niet-partijgebonden figuren.

De keuze voor een bondgenootschap maakt de oefening op de verkiezingsnacht ook makkelijker: wie de grootste wordt, die wint en is aan zet. De opdracht voor ‘Samen’ is dus glashelder: De Wever en zijn N-VA kloppen. In een verdeelde slagorde was dat haast onmogelijk geweest. Groen ziet haar eigen ‘natuurlijk’ plafond in Antwerpen op zo’n 25 procent. Maar een lijst zoals ‘Samen’, die kan wél makkelijk boven de 30 procent. En dat is wat ze geloven nodig te hebben om De Wever te verslaan.

Peeters heeft straks de sleutel in handen bij coalitievorming, en De Wever moet daarbij niet veel verwachten

Voor de coalitievorming achteraf is die strijd om 'de grootste zijn' van groot belang. Op gemeentelijk niveau zijn geen formele regels, en vaak ligt op voorhand de coalitie al lang vast via voorakkoorden. Antwerpen is te groot om dat echt te kunnen doen.

Al is het een publiek geheim dat de huidige coalitiepartners van De Wever niet bepaald loyaal zijn. Open Vld gaat gewoon mee met gelijk welke coalitie, links of rechts. CD&V ligt zo mogelijk nog moeilijker voor De Wever. Kris Peeters is er de man die de meubelen moet komen redden, als nieuwe lijsttrekker. Maar het is een publiek geheim dat het niet langer botert tussen beide kopstukken. In de aanloop naar 2014 was er wel een goed contact en waren er zelfs informele gesprekken over coalities nationaal, tot ergernis van Wouter Beke, die zich gepasseerd voelde.

Maar Peeters schrijft z’n verlies van het premierschap toe aan onder meer de houding van De Wever in de zomer van 2014, wat leidde tot een compleet verbitterde relatie tussen beide sterke mannen. De lijnen liggen wagenwijd open tussen ‘Samen’ en CD&V, zo bevestigt het progressieve kamp aan newsmonkey.

Maar zo’n switch is wel veel makkelijker als De Wever niet langer de grootste is. Wint de N-VA die strijd tegen 'Samen', dan valt het voor Peeters toch veel moeilijker uit te leggen dat hij de ‘winnaar’ z’n sjerp toch afpakt.

Groen heeft meteen een heel duidelijke aanpak ten opzichte van CD&V

Voor Groen nationaal zit er aan beide scenario’s een win: De Wever onttronen en een groene burgemeester leveren, dat geeft een enorme boost voor de Vlaamse en federale verkiezingen die dan in 2019 volgen, amper acht maanden later. En in het andere scenario, waarbij Kris Peeters toch weer in bed kruipt met N-VA, geeft het munitie om de ACW-flank van CD&V verder te bewerken en daar kiezers te gaan afromen. Niet toevallig blijft Groen keihard inzetten op het thema van ‘fiscale rechtvaardigheid’: het reservoir voor Groen om aan te boren zit op links bij CD&V.

Vandaar de gok van de groenen om toch met de zieltogende sp.a samen te gaan: het levert meer mogelijkheden op. En ze zijn er rotsvast van overtuigd dat ze met een goede campagne ‘Samen’ kunnen opstuwen boven de 30 procent. Het leegzuigen van PVDA is daar een essentiële voorwaarde voor. Een flinke polarisatie met De Wever het recept.

De Wever zelf is er niet rouwig om. Polarisatie heeft hij ook nodig, om Vlaams Belang klein te houden. “Een stem voor Filip Dewinter is een stem voor het linkse kartel”, is een simpel maar overtuigend argument. Tegelijk is de opdracht ook voor hem nu glashelder.

De Wever weet ook dat Peeters hem geen nieuwe termijn zal gunnen, tenzij hij zelf een impressionant resultaat haalt. En bij een scenario waarbij hij goed scoort, maar de sjerp toch verliest door manoeuvres van CD&V of Open Vld, trekt hij in 2019 resoluut de Vlaamse kaart. Niets makkelijker dan op dat moment zich te presenteren als de kandidaat-minister-president voor heel Vlaanderen, en daar de handschoen op te nemen om z'n revanche te krijgen. Rien ne va plus, na de groene gok in Antwerpen.

Lees meer