Sciencefiction in het echt: binnenkort transplantaties met dierenorganen

Dierenorganen transplanteren naar een menselijk lichaam, het komt steeds dichterbij. Volgens experts is het nog maar een kwestie van jaren of er lopen patiënten rond met harten of levers van varkens. De oplossing ligt wellicht bij genetisch onderzoek.

Het leek lang sciencefiction, organen die vanuit dieren naar mensen getransplanteerd worden. Toch zal deze praktijk binnenkort vermoedelijk realiteit worden. Zo zullen er over een paar jaar al mensen een nier of zelfs een hart van een varken dragen. Dat schrijft het Nederlandse dagblad De Volkskrant. Vorige week ging in Rotterdam een congres door van de Commissie voor de genetische modificatie. Daar bleek dat dit soort transplantaties een roemrijke toekomst wacht. In Duitsland zijn wetenschappers zelfs al bijna zover: wetenschappers konden een varkenshart meer dan 90 dagen doen overleven in een aap. Eens de testen met apen op poten staan, kan er overgeschakeld worden op mensproeven. In de VS zijn ze zelfs al revolutionaire technieken aan het ontwikkelen om organen in het lichaam te laten aangroeien.

“Het onderzoek bevindt zich in een heel nieuwe fase”, zegt ontwikkelingsbioloog Juan Carlos Izpisua Belmonte van het Amerikaanse Salk Institute. “Door de nieuwe genetische technieken kunnen we de laatste paar jaar dingen waarvan we tot voor kort slechts konden dromen.” Bij Angelika Schnieke van de Technische Universiteit in München klonk eenzelfde geluid: “We maken flinke vooruitgang, het ziet er zeer goed uit.”

Baviaan met varkenshart

De Duitse onderzoekers schatten dat de eerste experimenten bij mensen binnen twee tot drie jaar zullen doorgaan. De jongste jaren zijn onderzoekers als Schniekes erin geslaagd om varkens zozeer genetisch te manipuleren dat het menselijke immuunsysteem minder fel op hun organen reageert.

Hoewel patiënten hoe dan ook zware afweerremmers zullen moeten slikken, hoopt het team van Schniekes dat de varkensorganen functioneel blijven gedurende de wachttijd voor een geschikt menselijk donororgaan. Het zou dus (nog) niet om een permanente oplossing gaan.

Schnieke slaagde er eerder al in om een varkenshart drie maanden lang te laten kloppen in het lijf van een baviaan. Het had zelfs langer kunnen duren, maar na drie maanden liep de deadline van de proef af. Dat onderzoek moet nog gepubliceerd worden. “We willen dat nu herhalen met meer dieren”, zegt Schnieke. “En halen we vaker de grens van meer dan drie maanden, dan komen patiënten in zicht.”

Menselijke organen in varkens

In de VS hebben ze een meer futuristische aanpak. Zo werkt het team van Belmonte aan varkens waarin menselijke nieren groeien. Het principe: bij het varken is het genetische programma om een nier te laten groeien uitgewerkt. De onderzoekers brengen in het varkensembryo menselijke cellen in, die ontworpen zijn om tot een nier te ontwikkelen. Belmonte legde het erg sappig uit in Rotterdam: “Je maakt een gat in het varken, en het menselijk weefsel vult dat op. Het dier weet wat er moet gebeuren."

Belmonte geeft toe dat het een “schokkend en vreemd” idee is. Ook zijn deze onderzoeken tot nu toe niet echt succesvol geweest. Vermoedelijk komt dat doordat de varkens zich veel sneller ontwikkelen dan het menselijk weefsel. Het team zoekt nu naar oplossingen, vooral door de menselijke nieren eerst te laten ontwikkelen in een laboratorium en ze daarna pas bij de varkens in te brengen.

Nog werk aan de winkel

Waar komt deze stroomversnelling van onderzoeken naar dit soort transplantaties vandaan? Wetenschappers kunnen tegenwoordig steeds nauwkeuriger het DNA van andere levende wezen herschrijven. Zo slaagden Deense, Chinese en Amerikaanse onderzoekers er afgelopen zomer al in om varkens te kweken met DNA dat afkomstig was van varkensvirussen.

Belmonte geeft toe dat er nog werk aan de winkel is: “We beginnen te geloven dat onze droom wel eens uit kan komen. Maar wanneer durf ik niet te zeggen. Als wetenschapper weet ik zeker dat het vast niet zo gemakkelijk wordt als we denken. We zullen misschien nooit een perfect transplantatieorgaan hebben. Maar ik denk wel dat we stukje bij beetje iets kunnen krijgen wat goed genoeg is."

Ook zullen regeringen wellicht met de handen in de haren zitten voor wat ze met deze nieuwe transplantatiekunde moeten aanvangen aangezien het hier gaat om "vermenselijkte" varkens en kruisingen tussen mensen en varkens.

Regeneratie: de nieuwste stap

Over drie tot vier weken wordt een nieuwe publicatie verwacht over de laatste ontwikkelingen in dit onderzoeksveld. Belmonte beschrijft in het wetenschappelijk tijdschrift Cell hoe een nieuwe manier om genetische programma's in levende wezens weer aan te schakelen tot stilstand gekomen is. “We weten dat het vermogen tot regeneratie nog ergens in ons DNA zit”, schrijft Belmonte. “Pasgeboren baby's kunnen tot op zekere hoogte nog regenereren. Maar we verliezen dat vermogen als we opgroeien. Ik vermoed dat het door de epigenetica komt."

Lees meer