Zimbabwe heeft nu alles om het paradijs van Afrika te worden. Maar gaat dat ook gebeuren?

analyseNadat Robert Mugabe dinsdag na 29 jaar presidentschap (en in totaal 37 jaar regeren) afstand van de macht nam, is Emmerson Mnangagwa vrijdag ingezworen als de derde president van Zimbabwe. Waar gaat het nu naartoe met het land? Zimbabwe, in tegenstelling tot de perceptie die de meeste mensen hebben, is niet een doorsnee Afrikaanse bananenrepubliek. Het heeft een enorm potentieel. Dit is waarom, maar ook waarom het opnieuw mis kan lopen.

Zimbabwe wordt vaak afgeschilderd als de standaard Afrikaanse bananenrepubliek. Maar, Zimbabwe heeft dan wel enorm geleden onder Mugabe, het blijft een jonge natie die nog steeds barst van het niet-gerealiseerde potentieel. Ondanks alle jaren van verval is de infrastructuur van Zimbabwe - van wegen tot communicatie - grotendeels intact gebleven. Banken hebben dan wel geen geld, de financiële sector is modern. Alweer: naar Afrikaanse normen.

Zimbabwe heeft ook een aantal van de beste toeristische attracties in Afrika. En, als bij wonder (maar meer door de inzet van een pak Zimbabwanen, rangers die het zelfs jarenlang onbetaald deden) zijn de natuurreservaten bijzonder goed onderhouden.

De bevolking is jong, naar Afrikaanse normen echt wel goed opgeleid en ze staat te springen om dat in de praktijk te brengen. Het land is bovendien rijk aan mineralen, van goud tot lithium.

Enter the crocodile ...

Zimbabwe heeft dus alle troeven in handen om snel een absoluut droomland in Afrika te worden. Wel. Ja en nee. Het zal afhangen van een man met de bijnaam "De Krokodil". Belooft niet veel goeds.

Emmerson Mnangagwa kreeg die bijnaam in zijn tijd als verzetsstrijder tegen de blanke minderheidsregering. Hij hoorde toen bij de Lacoste-groep (of de Krokodil-groep) die aanslagen pleegde op onder meer afgelegen boerderijen van blanke boeren. De bijnaam De Krokodil is aan Mnangagwa blijven plakken; zijn factie in de regeringspartij ZANU-PF heet trouwens nog steeds Lacoste.

Uit een revolutionair nest

Mnangagwa's bijnaam is bijzonder toepasselijk. De man heeft een strategische geduld: als een krokodil kan hij eindeloos afwachten, om dan opeens keihard toe te slaan. Net als de 93-jarige Mugabe is de 75-jarige Mnangagwa een vrijheidsstrijder van het eerste uur. Hij komt uit een revolutionair nest: in zijn kinderjaren moest zijn familie naar buurland Zambia vluchten, omdat zijn vader verzet pleegde tegen de blanke kolonisten van Rhodesië.

Na de verdrijving van het bewind van Ian Smith in 1980 gaf Mnangagwa zijn kameraad Mugabe meermalen politieke rugdekking. Mede daardoor kon Mugabe 37 jaar lang onafgebroken aan de macht blijven. Het leverde Mnangagwa geen windeieren op: ook hij was 37 jaar lang verzekerd van hoge politieke functies. Tot begin deze maand, toen hij als vice-president plotseling aan de kant werd gezet wegens "samenzwering".

Het leger

Dat was het werk van Grace "Gucci" Mugabe, de 52-jarige vrouw van Mugabe. Het verwijderen van Mnangagwa zou de weg vrijmaken om haar hoogbejaarde echtgenoot op te volgen. Maar, zoals Grace Mugabe, mocht ondervinden: onderschat nooit een krokodil.

De opperbevelhebber van het leger, Constantino Chiwenga, is een bondgenoot van Mnangagwa. Het leger keek al langer bezorgd naar de stammenstrijd binnen ZANU-PF, waarbij kopstukken het veld moesten ruimen. De politieke onthoofding van Mnangagwa was kennelijk de druppel. Het leger greep in en Mugabe en zijn vrouw moesten weg.

Hoop

De hoop op verandering in Zimbabwe is enorm en dus vierden veel Zimbabwanen het einde van Mugabe's heerschappij. Maar, wat ze in de plaats krijgen is misschien niet zoveel beter.

De Krokodil is berucht vanwege de rol die hij als minister van Binnenlandse Zaken speelde bij de Gukurahundi: bij die strafcampagne tegen de Ndebele (een etnische minderheid die de tegenstanders van Mugabe steunden) begin jaren 80 kwamen naar schatting tussen 20.000 en 30.000 mensen om het leven. En onkruid vergaat niet: in 2008 leidde Mnangagwa een operatie waarbij aanhangers van de oppositie in elkaar werden geslagen en vermoord.

Hervormingen?

Er is eigenlijk niks dat er op wijst dat Mnangagwa het land in politieke zin gaat hervormen. Hij is onderdeel van het systeem dat Mugabe opbouwde en hij wordt gesteund door mensen die er baat bij hebben dat dat systeem blijft bestaan.

Er zijn wel signalen dat Mnangagwa economisch een aantal veranderingen zal doorvoeren. Mugabes economische beleid was een ramp voor Zimbabwe. De economie raakte in een vrije val (in juli 2008 lag de inflatie op 231 miljoen procent per jaar). Zo'n 90 procent is werkloos en driekwart van de mensen moet zien rond te komen van minder dan 6 euro per dag.

De verhouding met het IMF en de Wereldbank raakte verziekt en internationale leningen werden nauwelijks nog verstrekt. In 2014 berichtte het ministerie van Financiën dat er nog 217 dollar in de schatkist zat.

Blanke boeren terughalen?

De verwachting is dat Mnangagwa gaat proberen om de verhoudingen met geldschieters en internationale instellingen te verbeteren. Misschien slaagt hij er zelfs wel in om de blanke boeren, die onder Mugabe werden onteigend, te verleiden om terug te keren. Dat wordt door waarnemers als de sleutel beschouwd om Zimbabwe er weer snel bovenop te helpen.

Zimbabwe dat toen nog Rhodesië heette, werd geregeerd door een blanke minderheid die in 1965 een eigen staat uitriep die het tot 1979 uithield. Het onteigen van die blanken (Mugabe "moest" dat doen om zijn getrouwen die hem aan de macht hielpen met land te kunnen belonen) was een ingreep die leidde tot de verwoesting van de toenmalig lucratieve landbouwsector die door blanken werd gedomineerd, en het begin van de economische malaise in Zimbabwe.

Maar de echte troef: toerisme

Er is dat. En er is toerisme. Door de clownerieën van Mugabe is tot nu toe het aantal Westerse en Aziatische toeristen beperkt gebleven. Nochtans is Zimbabwe één van de spectaculairste landen ter wereld.

De Victoria Falls, de breedste waterval van Afrika, is de juweel in de kroon van Zimbabwe. Maar daarbuiten is het land één grote lappendeken van wildparken en natuurgebieden waar je nauwelijks andere reizigers tegenkomt.

En het is er wel degelijk aangenaam reizen. Want dwars door Zimbabwe loopt het Central Highlands-plateau, van 1.200 tot 1.500 meter hoog, en dat zorgt voor aangename, niet ondraaglijke temperaturen in de zomermaanden.

Overal in het land zijn de meest wonderlijke rotspartijen te zien: hoog, laag en soms gewoon als een ogenschijnlijk van hogerhand neergelegd stapeltje megastenen. Vooral in het zuiden van het land staan nog heel veel bijzondere, honderden jaren oude baobab- of apenbroodbomen.

Hwange

De meeste wildparken liggen in het westen en noordwesten van Zimbabwe, en daar is Hwange de must go-bestemming. Het grootste nationale park van Zimbabwe ligt aan de rand van de grote Kalahari-woestijn in het westen van Zimbabwe en grenst aan Botswana. Doordat er geen omheiningen zijn vormt het samen met Botswana één groot natuurpark. Wie de Big Five wil zien zonder het gevoel te hebben in een gecamoufleerde dierentuin te zitten zoals ondertussen op zoveel plekken in Kenya of Zuid-Afrika, moet hier zijn.

Hwange is the place to be om leeuwen, luipaarden, neushoorns, olifanten (meer dan 25.000!) en buffels, maar ook cheetahs, giraffen en zebra's te zien.

Masterplan voor toerisme

De Eastern Highlands heeft een totaal ander klimaat dan de rest van het droge land. Door de hoge ligging valt er veel regen, waardoor het een erg groen gebied is. De Highlands zijn opgedeeld in drie gebieden: Nyanga, Vumba en Chimanimani. Elk gebied heeft zijn eigen bezienswaardigheden. In Nyanga staat de hoogste berg van Zimbabwe: Inyangani. Vumba is vooral bekend omdat zijn bergen bijna altijd in de mist staan en Chimanimani heeft geweldige wandel- en klimroutes.

Soit, een bucket list-land en bovendien wordt er aan gewerkt. De overheid van Zimbabwe heeft sinds begin dit jaar een masterplan voor toerisme klaar. Tachtig projecten moeten internationale gasten onderdompelen in het leven in Zimbabwe. Om het masterplan uit te voeren heeft de overheid een toerismefonds opgericht. Het probleem was dat - alweer door Mugabe - dat fonds leeg bleef. Maar als Mnangagwa erin slaagt het te vullen, zou Zimbabwe wel eens de belangrijkste toeristische bestemming in Afrika kunnen worden.

Lees meer