De N-VA heeft wel degelijk een punt over openhouden kerncentrales. Maar ...

analyseVoor het einde van het jaar komt er een nieuw Energiepact. Met daarbij de kernuitstap. Tenzij de N-VA roet in het eten gooit. Want die partij ziet een sluiting van de kerncentrales in 2025 niet zitten en wil ze langer openhouden. Want volgens de N-VA gaat zo'n sluiting onze energiefactuur fors doen stijgen. Dat lijkt volgens nieuw werk van  professor Johan Albrecht van de UGent ook te kloppen. Openhouden dus? Zo simpel is het niet.

"We kunnen de centrales toch niet sluiten en zeggen dat we later wel zullen zien hoeveel alles kost? Wij gaan geen blanco cheque tekenen en onze factuur ongecontroleerd laten stijgen", luidt het bij de N-VA, de enige partij die de al in vorige regeringen afgesproken kernuitstap in 2025 niet ziet zitten.

"Er is nog geen enkele studie die aantoont dat ons land binnen zeven jaar zonder kernenergie kan en hoeveel dat precies gaat kosten" zeggen ze bij de partij. Wel, er is er nu wel eentje.

Professor Johan Albrecht van de UGent, een autoriteit op vlak van milieu- en energiebeleid, en senior Fellow van denktank Itinera analyseerde verschillende scenario’s bij het al dan niet sluiten van onze kerncentrales. Hij toetste al die scenario’s aan drie parameters: dat onze elektriciteit beschikbaar, duurzaam en betaalbaar moet zijn.

CO2

Met zijn rekenmodel heeft professor Albrecht ook vier mogelijke toekomstscenario’s berekend. Een van de scenario’s toont aan dat de sluiting van kerncentrales belangrijke gevolgen zal hebben op het milieu. Als de regering beslist om tegen 2030 alle kerncentrales te sluiten, kan de CO2-uitstoot bij de productie van elektriciteit tegen die tijd met 50% stijgen.

“Het capaciteitsverlies van de kerncentrales moet goed gemaakt worden door de bouw van bijkomende gascentrales. Andere alternatieven, zoals zonne- en windenergie zijn weersafhankelijk en kunnen de vraag niet volgen. Volgens mijn berekeningen kan de CO2-uitstoot in 2030 verhogen met 48 tot zelfs 78%t tegenover vandaag", schrijft hij in zijn binnenkort te verschijnen boek Energietrilemma.

Bij handhaving van een deel van de kerncentrales - beperkt tot 4.000 megawatt - zal de CO2-uitstoot bij de productie van elektriciteit volgens Albrecht met 13% dalen. In een radicaal scenario waarbij een daling van de vraag gecombineerd wordt met een zeer hoge hernieuwbare capaciteit - inclusief biomassa - en een hoge opslagcapaciteit, kan de CO2-uitstoot zelfs dalen met 22%.

Prijsstijging tussen 40 en 100%

Welk scenario ons beleidsmakers ook kiezen: de sluiting van de kerncentrales, meer gascentrales bouwen of meer hernieuwbare energie, één ding staat vast volgens Albrecht en dat is dat de energieprijs voor gezinnen en bedrijven over dertien jaar tussen 40 en 100% zal stijgen tegenover vandaag.

Die prijsstijging is vooral het gevolg zijn van de grote investeringen in hernieuwbare capaciteit. Er zullen ook gascentrales moeten bijkomen om de energiezekerheid in 2030 te garanderen. Die stelling heeft netbeheerder Elia onlangs ook in een studie bevestigd. (Lees: "Welke meerderheid heeft N-VA in de Kamer om wet kernuitstap terug te draaien?": MR snoeihard voor Vlaamse coalitiepartner)

Albrecht doet geen uitspraken over welk scenario het beste is, maar dringt wel aan op actie: "In het belang van onze nationale en internationale reputatie mogen we niet ontkennen dat er vandaag écht keuzes moeten worden gemaakt. De investeringen in andere energiebronnen komen te traag op gang door een onzeker en veranderend energiebeleid."

De N-VA lijkt dus een punt te hebben als ze stelt dat de kerncentrales openhouden een goed idee is. Maar, zo simpel is het niet. Terwijl er nu wel materiaal is om de impact daarvan op de portemonnee en het milieu te berekenen, is er op een ander vlak nog steeds niks, namelijk: hoe veilig zijn kerncentrales die oorspronkelijk gebouwd werden om 40 jaar mee te gaan als ze langer in gebruik blijven?

Wat niemand weet

De waarheid is dat niemand dat echt weet. Wereldwijd is er amper ervaring met reactoren ouder dan 40 jaar en ieder jaar neemt het aantal scenario’s voor mogelijke ongevallen in onze kerncentrales toe. De centrales tot 50 jaar openhouden is een ongekend gevaarlijk experiment zeggen tegenstanders.

De Belgische kerncentrales kregen van de ingenieurs bij de bouw oorspronkelijk een ontwerpleeftijd mee van 30 jaar. Volgens de huidige wet op de kernuitstap komt neer op een risicovol nucleair experiment, want wereldwijd is slechts 2% van alle operationele commerciële reactoren net iets ouder dan 40 jaar. Met reactoren van 50 jaar oud is al helemaal geen ervaring.

Onze westerse, tweede generatie-reactoren (zoals die van Doel en Tihange) vertonen tal van technische onvolmaaktheden. Bijna dagelijks vinden wereldwijd in gelijkaardige kernreactoren kleine en middelgrote incidenten plaats.

Vanaf ongeveer 20 jaar beginnen zich verouderingsverschijnselen in kernreactoren te manifesteren. Van een aantal van die verschijnselen weten we eigenlijk niet eens waarom ze gebeuren. Het grootste risico schuilt in het samengaan van verscheidene onmogelijk te vatten combinaties van diverse verouderingsfenomenen. Vroeg of laat kunnen ze onaangekondigd leiden tot het falen van cruciale veiligheidscomponenten.

"De Belgische regering speelt met vuur" is overigens niet alleen de insteek van organisaties zoals Greenpeace, het is ook wat de regeringen van Duitsland, Nederland en Luxemburg denken. En ze hebben dat al laten horen.

Feit is dat het huidige arsenaal kerncentrales in landen als België hopeloos verouderd is. We hebben in ons land geen geld om nieuwe te bouwen, en we hebben eigenlijk ook geen geld om de bestaande echt fatsoenlijk op te lappen.

Wanneer pak je de pijn?

Kerncentrales - tenminste als je ze veilig wil houden - zijn niet rendabel hebben ze in andere landen al geconcludeerd. Europa heeft sowieso maar één bedrijf meer dat zelf nog in staat is kerncentrales te bouwen, en dat is EDF, voor 80% in handen van de Franse overheid. EDF nam Areva over, een andere Franse bouwer van kerncentrales die hopeloos in schulden zat, onder commando van de Franse overheid. Momenteel is dat kerncentrales aan het bouwen in Frankrijk en Finland, maar die liggen al respectievelijk al bijna tien en 13 jaar achter op schema en de kosten blijven escaleren.

Bottomline is deze: je kan de kernuitstap nog tien jaar opschuiven, de gevolgen ervan ook, maar vroeg of laat zal je ze toch moeten sluiten en vervangen door groene alternatieven.

Er valt wel wat te zeggen voor het argument dat je een nieuw uitstel en de jaren daarvan kan gebruiken om ondertussen 's lands duurzame energiecapaciteit uit te bouwen. Anderzijds hebben we al een achterstand op dat vlak met onze buurlanden en is er niks dat garandeert dat we dat ook gaan doen in die periode. In 2035 zouden we dan een quasi onhaalbare inhaalbeweging moeten doen. Het is dus, zoals de kaarten nu op tafel liggen een verhaal van wanneer pak je de pijn die met een kernuitstap sowieso onvermijdelijk is.

Ander scenario

Daarbij moeten we ons wel degelijk er van bewust zijn dat het vroeg of laat zal misgaan met die verouderde centrales. Dat kan een ramp veroorzaken, maar, er is daar ook nog een ander scenario waar je rekening mee moet houden.

Namelijk: de centrales gaan stuk of worden door de internationale nucleaire waakhonden als te onveilig beschouwd in die verlengde levensduurperiode. Wat dan? Dan worden we sowieso geconfronteerd met een overstap naar andere energiebronnen, alleen, die zal veel bruusker en chaotischer zijn dan wanneer je uitfaseert met een plan om dat op te vangen.

Lees meer