Diplomatieke crisis België-Congo van kwaad naar erger: actievoerders even opgesloten zonder proces of eten

Er is momenteel sprake van een diplomatieke crisis tussen ons land en Congo. De Belgische regering heeft beslist om het geld voor ontwikkelingshulp niet langer direct via de Congolese regering te laten passeren als reactie op de corruptie in het land en de schendingen van de mensenrechten. Als tegenreactie wil president Kabila nu niet enkel het Belgische Ontwikkelingsagentschap zo snel mogelijk het land uit, maar ook het Schengenhuis in Kinshasa. Daardoor wordt het personenverkeer tussen Congo en Europa moeizamer en komt België op Europees vlak onder druk te staan. 

De Congolese regering meldde eerder deze week dat het Belgische Ontwikkelingsagentschap Enabel uit het land moet verdwijnen. Nu moet ook het Schengenhuis in Congo opgedoekt worden. Dat melden de VRT en de kranten van De Persgroep.

De aanleiding van deze drastische maatregelen van Congo is de beslissing van Belgisch minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) en minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo (Open Vld) om de ontwikkelingshulp aan Congo voor een stuk anders aan te pakken. Zo zal België van de 96 miljoen euro ontwikkelingsgeld een kwart niet meer via de Congolese overheid besteden.

De 25 miljoen euro die vrijkomt, zal naar humanitaire ngo's en organisaties van het Congolese middenveld gaan. Een deel van dat geld zal ook bij mensenrechtenorganisaties, die zich kritisch uitlaten over het Kabila-regime.

De Congolese regering zegt nu dat "de aanwezigheid van het Ontwikkelingsagentschap in Congo niet langer gerechtvaardigd" is.

De Congolese regering is bovendien "verrast en verontwaardigd" dat ze het nieuws over gewijzigde besteding van een deel van het Belgische ontwikkelingsgeld via de pers heeft moeten vernemen en niet via de geëigende diplomatieke kanalen.

Schending mensenrechten

Daarmee wou België een antwoord bieden op de corruptie in Congo en de schendingen van de mensenrechten. Zo heeft de huidige president Joseph Kabila (PPRD) voor de zoveelste keer de nieuwe presidentsverkiezingen uitgesteld. Bovendien werden op oudejaarsdag straatprotesten met geweld onderdrukt door Congolese ordetroepen.

Er werd vermoed dat de Congolese regering misnoegd zou reageren, maar dat Kabila meteen de volledige Belgische ontwikkelingssamenwerking buiten zou zwieren, had niemand verwacht.

Het kwam zelf al zover dat medewerkers van de maatschappijkritische werkgroep LUCHA (Lutte Pour Le Changement) door de politie lange tijd opgesloten zouden geweest zijn in een ondergrondse gevangenis in de stad Goma. De gevangenen zouden geslagen geweest zijn en ze kregen geen eten of bezoek. Nadat dit nieuws via Twitter werd verspreid, zouden de actievoerder uitgeleverd zijn aan het parket en kregen ze een advocaat ter beschikking.

Artikel gaat verder onder tweet)

België in moeilijke papieren

Door de maatregelen van Congo komt België in moeilijke papieren te zitten op Europees vlak. Zo verstrekken Belgische diplomaten in het Schengenhuis, dat gesloten wordt, voor alle EU-landen en Noorwegen reisvisa aan Congolezen. Door de maatregel van Kabila dreigt het personenverkeer tussen Brussel en Kinshasa nu verstoord te raken.

Gezien er heel wat Congolezen in Europese steden wonen en het intensieve zakenverkeer wordt er verwacht dat de sluiting van het Schengenhuis op veel plaatsen in Europa voor problemen zal zorgen. Het is nu ook afwachten of andere EU-lidstaten, die ook getroffen worden door de crisis, de Belgische, kritische houding tegenover Congo nog zullen accepteren. De Franse en Spaanse regeringen zouden al gepleit hebben voor een meer constructieve koers. De reden daarvoor is wellicht dat Franse en Spaanse bedrijven op het punt staan om belangrijke contracten af te sluiten met Congolese partners.

Risico op Belgische isolatie

Belgische diplomaten in Kinshasa proberen de gemoederen vooral te doen afkoelen. Ook de federale regering roept Congo op tot gematigdheid en dialoog. “Voorlopig komt er van ons geen ordewoord om Enabel in te pakken en te vertrekken", klinkt het. “Uit de communicatie van de Congolese minister blijkt dat hij uitgaat van foutieve informatie. Ze lijken ervan uit te gaan dat wij alle ontwikkelingshulp willen heroriënteren en het Enabel-agentschap niet meer nodig is. Dat klopt niet. Van de 96 miljoen euro krijgt slechts een kwart een nieuwe bestemming. We zullen dit de komende dagen toelichten."

Hoe het nu verder moet, lijkt vooral van de EU af te hangen. Als er een gemeenschappelijke EU-verklaring tegen Kabila komt, blijft België zijn voortrekkersrol op het vlak van ontwikkelingshulp in Congo behouden. Als er daarentegen geen eenduidig antwoord van Europa komt, zou ons land weleens alleen kunnen komen te staan. Het zal dan aan Belgische diplomaten zijn om de gemoederen te doen bedaren en dat wordt wellicht geen lachertje.

In 1990 verkeerde ons land in een gelijkaardige situatie. Toen de Zaïrische troepen een dodelijk bloedbad aangericht hadden op de universiteitscampus van Lubumbashi, besloot de regering-Martens om alle diplomatieke betrekkingen met het Mobutu-regime af te breken.

“Het is niet de bedoeling van de Belgische regering om de diplomatieke betrekkingen met Kinshasa te verbreken”, klinkt het wel bij de regering.

Lees meer