Nog een dikke reden om ons zorgen te maken over de ozonlaag

Afgelopen week raakte bekend dat in de lagere stratosfeer, waar de dichtste concentratie van ozon moet zijn, die niveaus flink aan het dalen zijn. Ook het gat boven de Zuidpool is sinds 2015 weer met 2,5 miljoen vierkante kilometer gegroeid. We springen daar best niet te lichtzinnig mee om blijkt dan weer uit een andere studie, die stelt dat 252 miljoen jaar geleden een dunner wordende ozonlaag leidde tot een heuse massa-extinctie.

De Perm-Trias-massa-extinctie was een zeer grote massa-extinctie van plant- en diersoorten die 252 miljoen jaar geleden plaatsvond, bij de overgang van het Perm naar het Trias. Er zijn in de geschiedenis van de Aarde meerdere grootschalige extincties bekend, maar de Perm-Trias-massa-extinctie was echt wel de grootste.

95% van alle in zee levende soorten en ongeveer 70% van de gewervelde landdieren stierf uit bij de Perm/Trias-overgang. Het is daarnaast de enige keer dat ook de insecten op grote schaal uitstierven; één op drie van alle insectensoorten verdween tijdens de Perm-Trias-massa-extinctie.

Tegenwoordig wordt aangenomen dat deze uitstervingsgolf zich binnen naar geologische maatstaven zeer korte tijd (1 miljoen jaar) voltrokken heeft. Voor de massa-extinctie zijn verschillende mogelijke oorzaken door wetenschappers aangehaald, maar de meest aanvaarde is die van de Siberische Trappen. De Perm-Triasovergang werd gekenmerkt door intensief vulkanisme. In deze periode ontstonden de Siberische Trappen, een 200.000 km² groot basaltplateau, letterlijk het uitvloeisel van de omvangrijkste vulkanische activiteit uit de geschiedenis van de aarde. Vulkanisme van die orde kan het klimaat voldoende veranderd hebben om een massa-extinctie teweeg te brengen.

Domino

De vulkaanuitbarstingen in Siberië hielden bijna één miljoen jaar aan. Tijdens die uitbarstingen kwamen vulkanische gassen vrij die de ozonlaag deels vernietigden. En onderzoekers vermoeden dat dat een belangrijke oorzaak was van het uitsterven van soorten wereldwijd.

Het was echter nog altijd onduidelijk hoe de dunner wordende ozonlaag precies de ondergang van zoveel organismen inluidde. Maar onderzoekers hebben nu ontdekt dat de dunner wordende ozonlaag er waarschijnlijk voor zorgde dat bomen onvruchtbaar werden. Tijdens de crisis aan het eind van het Perm zijn bossen mogelijk deels of compleet verdwenen door een toename van de UV-straling. Dat veroorzaakte waarschijnlijk een domino-effect in de voedselketen, waardoor de ene na de andere soort "omviel".

Hoe?

De wetenschappers baseren hun conclusies op een experiment met dennenboompjes. Die zetten ze in een kamer en stelden ze bloot aan de UVB (ultraviolet b)-straling waar de aarde aan het eind van het Perm mee te maken had. Geen enkele van de bomen ging gedurende het twee maanden durende experiment dood, maar ze produceerden wel opvallend veel misvormde pollen.

Veel verontrustender is dat alle bomen die aan meer UV-straling werden blootgesteld steriel werden. Hun dennenappels verschrompelden binnen enkele dagen. Het betekent dat de bomen geen zaden meer konden produceren en dus de facto onvruchtbaar werden.

In tegenstelling tot de relatief onbeschermde zaaddragende structuren van de planten aan het eind van het Perm, hebben de dennen van vandaag de dag uitgebreide, sterke in elkaar grijpende schubben die de zaden beschermen tegen roofdieren en de omgeving. En toch werden ook deze boompjes steriel. De kans dat dat met hun voorgangers 252 miljoen jaar geleden gebeurde is dus zo mogelijk nog groter.

Lees meer