Compromis rond kernuitstap en energiepact is in de maak: gascentrales bouwen én monitoring bevoorrading

Binnen de regering Michel zijn de grote obstakels opgeruimd om eindelijk te landen met een energiepact. Nieuwe gascentrales moeten zo snel mogelijk gebouwd, wat de kerncentrales kan doen sluiten. Maar tegelijk moet een 'monitoring' van prijs en bevoorrading de optie openhouden om alsnog op kernenergie terug te vallen, als dat nodig zou zijn. "Alleen is dit dossier aartsmoeilijk, omdat niet enkel de politiek zich moeit. Er zijn andere spelers in het spel."

Het was netwerkbeheerder Elia die eind vorig jaar in een veelbesproken rapport de kat de bel aanbond: er moest héél dringend beslist worden over de sluiting van kerncentrales. Dat rapport zette de discussie in de Wetstraat op scherp. De regeringspartners clashten daarbij fel: N-VA wil nog niet beslissen om de kerncentrales definitief te sluiten, terwijl vooral de liberalen nu echt wel definitief af willen van kernenergie. Het dossier leidde tot felle spanning.

Bovendien moeien grote spelers zich achter de schermen in de discussie. "Helemaal onschuldig is de rol van Elia niet hé. De centrales sluiten, betekent meer stroom invoeren uit Frankrijk. Stroom opgewekt door kernenergie. Maar wie verdient er meer als er meer stroom moet getransporteerd worden? Juist: Elia", zo is binnen de regering te horen. Elia wil ze dus liever dicht, aan de andere kant staan het VBO, de koepel van werkgevers en zeker de Antwerpse havenindustrie. BASF-topman Wouter De Geest uitte zich al als felle tegenstander van het sluiten van de kerncentrales.

Wél gascentrales, maar ook monitoring

"Politiek is de spanning grotendeels weg, we zijn er bijna uit. Als het moeilijk gaat, is dat vooral door die externe druk op dit dossier", zo zegt een regeringsbron.

Hoe ziet het compromis er dan uit? Wel belangrijk is dat er eigenlijk eensgezindheid is over het bouwen van nieuwe gascentrales. Die zijn nodig om de kernenergie te vervangen. De N-VA is nu bereid om het licht op groen te zetten. De vraag is alleen nog: hoeveel centrales kunnen gezet? In De Standaard hadden de energiespecialisten van N-VA, Bert Wollants en Andries Gryffroy, het over "vijf, geen negen".

"Om negen gascentrales te bouwen, heb je negen kandidaten, negen locaties, negen vergunningen nodig. Alles moet op wieltjes lopen om dat nog te doen lukken. Met vijf centrales is dat net iets makkelijker. Er zijn al een aantal sites waar de bouw van een nieuwe centrale vrij vlot zou moeten verlopen", zo zei Gryffroy Over het aantal kan dus nog wat gediscussieerd worden, maar de gascentrales komen er dus. De verschillende energieministers, die samen een energiepact willen sluiten, kunnen dat meteen aan de slag. Zowel Open Vld, die met Bart Tommelein de Vlaamse energieminister leveren, als de MR, die in Wallonië Jean-Luc Crucke ook de energieminister hebben, dringen daar op aan.

Een ander deel van het compromis bestaat uit een 'monitoring', die in het nieuwe energiepact opgenomen zit over de sluiting van de kerncentrales. Zowel N-VA, maar ook CD&V drongen hier op aan. Ook Open Vld is daar niet tegen. Het komt er op neer dat de kernuitstap blijft, maar dat er een nauwgezette evaluatie zou blijven lopen. Daarbij worden bevoorradingszekerheid, veiligheid, betaalbaarheid en duurzaamheid in het oog gehouden. En als daaraan niet voldaan wordt, dan kunnen de centrales alsnog open blijven.

Open tot 2035 of toch sluiten in 2025?

Het dossier zette binnen de regering de afgelopen maanden de zaak op scherp. De premier vroeg daarop aan de federale minister van Energie Marie-Christine Marghem (MR) om de boel wat te sussen, door de zaak nog eens eens heel goed te laten becijferen. Dat rapport had moeten de discussie wat sussen, de rust doen weerkeren.

Marghem deed de afgelopen weken enkel het tegendeel. Ze blunderde in het dossier, zeker communicatief. Daarbij haalde ze de energiespecialisten van Open Vld en van CD&V zwaar onderuit. "Van Leen Dierick (CD&V) en Egbert Lachaert (Open Vld) heb ik het idee dat ze enkel de aandacht opzoeken, hun kennis is niet altijd van hetzelfde niveau." Over N-VA'er Wollants had ze niets dan lof: "Hij heeft soms briljante tussenkomsten in het parlement."

Eerder liet Marghem slechts delen van het rapport lekken in de Franstalige pers, waaruit moest blijken dat de centrales openhouden veel te duur was. Dat was wel erg doorzichtig, maar het irriteerde tegelijk ook de collega's van de deelstaten: ook Vlaams Energieminister Bart Tommelein (Open Vld) eiste inzage in het volledig rapport.

En dan kwam het nieuws dat er een gigantische rekenfout in het rapport stond: de sluiting kost geen 15 miljoen, maar minstens 150 miljoen. De professor die het rapport opstelde, was een nulletje vergeten te zetten. En vervolgens bleek uiteindelijk dat Marghem het deel over de extra kost door uitstoot van CO2 achter had gehouden. Die cijfers kregen zowel de collega-ministers als het parlement niet te zien.

De irritatie over Marghem steeg bij Open Vld en CD&V naar een hoogtepunt de afgelopen dagen. Maar ondertussen is de consensus binnen de kern dus wel in de maak. En als de vicepremiers aan tafel zitten, schuift Marghem daar niet bij aan.

Sp.a komt met alternatieve voorstellen

Ondertussen roert de oppositie zich. Sp.a-voorzitter John Crombez stelt vandaag z'n alternatieve plannen voor. Daarbij speelt hij ook in op de "vijf gascentrales" waar N-VA over spreekt. Vijf grotere gascentrales bouwen kan perfect, zegt Crombez. Die kunnen samen dan tot 5,1 gigawatt opwekken, veel meer dan de nodige 3,6 gigawatt die nodig is om de kerncentrales te sluiten. Tot nu was in de regeringsplannen altijd sprake van centrales tot 400 megawatt, maar nieuwere, grote gascentrales kunnen tot 1.200 megawatt gaan.

Daarnaast wijst de sp.a erop dat gerust een deel van de Synatom-spaarpot kan aangesproken worden. Dat fonds is voorzien om de kerncentrales te ontmantelen, maar dat geld zou ook gebruikt kunnen worden om de gascentrales te bouwen. Engie, de uitbater van de kerncentrales, die gigantisch verdiende de afgelopen decennia, moet dan maar meer bijdragen.

Lees meer