Weinig grote nieuwe films in de zalen dezer dagen, maar de films van deze week tonen de kracht van de Europese cinema aan

Sinds de aanloop naar de Oscars is het rustig geworden in de filmzaal. Volgende week vliegt er nog eens een Steven Spielberg de zalen in, maar omdat we deze week Pacific Rim: Uprising echt té slecht vonden om er veel woorden aan vuil te maken zochten we onze heil bij de Europese cinema en vonden we toch nog twee aanraders: Der Hauptmann en La Prière.

Der Hauptmann: schokkende cinema, maar wél naar een waargebeurd verhaal

We hebben ondertussen honderden, zelfs duizenden films gezien, maar gelukkig zijn we het vermogen nog niet kwijt om geraakt te worden door een film, om overdonderd of ontroerd te zijn of dolgelukkig wanneer we de zaal uit komen. Iets wat we minder vaak zijn is verbaasd en geschokt, maar dat is precies wat we voelden nadat we Der Hauptmann gezien hadden. Het is onvoorstelbaar te bedenken dat dit de regisseur is die ook Hollywood-vehikels maakte als R.E.D. en Flightplan.

Deze Duits-Frans-Poolse co-productie vertelt het waargebeurde verhaal van Wili Herold (Max Hubacher), een jonge soldaat - 21 jaar amper - die twee weken voor het einde van Wereldoorlog II de bui al voelt hangen en net als vele anderen deserteert. In het begin van de film wordt hij achtervolgd als loslopend wild, maar hij weet zijn belagers te verschalken en alsof God ermee gemoeid is, vindt hij aan de rand van een bos een vastgereden jeep met op de achterbank een koffer met daarin een prachtig kostuum van een SS-officier bij de Luchtmacht. Als overlevingsstrategie besluit hij die rol aan te nemen om vervolgens te merken dat het effect van zo een kostuum groter is dan hij zelf verwacht had.

Regisseur Robert Schwentke kiest van in het begin voor een stijlvol zwart-wit zodat we ons altijd bewust blijven van de afstand tussen film en kijker. Schwentke is ook een regisseur die gezien wil worden in zijn camerabewegingen. In de ontzettend knappe en spannende openingsscène bijvoorbeeld, zit hij Herold zo dicht op de huid zodat wij samen met hem in zijn schuilplaats zitten en niet kunnen zien of zijn belagers ondertussen verdwenen zijn. Tegen het einde van de film zijn we blij met de afstand die Schwentke door zijn stijl gecreëerd heeft tussen kijker en hoofdfiguur omdat we op die manier makkelijker afstand kunnen nemen van het beest dat Herald geworden is.

Want het doet wel wat met de jonge soldaat, dat kostuum. Belangrijk om te weten is dat Herold in zijn jeugd uitgesloten werd van het Deutches Jungvolk (de Hitler Jugend tussen 10 en 14) omdat hij niet wilde meedoen met de oefeningen. Het was pas toen hij effectief opgeroepen werd dat Herold soldaat werd, omdat hij moest. Dat biografische weetje staat ver af van het monster dat Herold later worden zal.

We zien zijn personage een hele groei doormaken doorheen de film. Waar de jongeman in het begin van de film nogal eens moet slikken en moed bijeen moet rapen omdat hij bang is dat zijn dekmantel (bijna letterlijk hier) ontdekt zal worden, gaat hij naarmate de film vordert zich meer en meer wentelen in zijn aangenomen rol en er zelfs van genieten. In de tweede - bijwijlen schokkende - helft van de film geeft hij zich zo over aan een beestachtige manier van oorlogsvoering dat hij geen SS'er meer speelt, maar een effectief één geworden is. En nog wel één van de ergste soort ook.

De film van Schwentke gaat in grote mate dus over de macht van het kostuum, maar zet ook het gehele bureaucratische systeem van het naziregime te kakken: Herold kan zich alleen maar als een nazikapitein blijven voordoen omdat hij lef heeft en bijwijlen goochelt met de naam van Hitler zelve. Er is (bijna) niemand in de hele constructie van rangen en procedures die Herold zijn mandaat, dat hij naar eigen zeggen van de Führer zelf heeft gekregen, in twijfel durft te trekken. Je wil immers niet diegene zijn die twijfelt aan de vertrouwelingen van de grote baas.

Van zodra Herold in het kamp aankomt worden zijn methoden driest en neemt hij andere ondergeschikten mee op sleeptouw. Hij gaat daarbij zo tekeer dat zelfs sommige mede-officieren zijn methodes "beestachtig" en "Duitsland onwaardig" vinden, anderen gaan er dan weer al te graag in mee. Het grootste slachtoffer van Herold is echter Freytag (Milan Peschel) die als een soort van sidekick fungeert, maar die je naar het einde van de film toe meer en meer in elkaar ziet krimpen en afgestompt ziet raken.

De boodschap van Schwentke is duidelijk: het is makkelijk om je mee te laten slepen in tijden van oorlog dus laten we nooit de gruweldaden vergeten die destijds jegens andere mensen hebben plaats gevonden. Maar ook: laten we nu nog waakzaam zijn, want het kan zo opnieuw gebeuren.

Score: 8/10

 

La Prière: een integere film over verslaving, lotgenoten en religie

Voor La Prière - mee tot stand gekomen via het Belgische Tax Shelter-systeem - trekken we naar Frankrijk. De film begint wanneer Thomas (Anthony Bajon won met zijn prestatie de prijs voor Beste Acteur op het Filmfestival van Berlijn) zich na een overdosis vrijwillig laat opnemen in een van de maatschappij afgesloten zelfhulpgroep om van zijn heroïneverslaving af te raken.

Daar aangekomen moet hij cold turkey afkicken in een gemeenschap waar er vooral veel heil gezocht wordt in hard werken, in religie en in elkaar. Het mooiste aspect aan de film is ongetwijfeld dat alle mannen met een verslavingsproblematiek elkaar helpen en ondersteunen.

Wat volgt is een behoorlijk klassieke, maar ook heel integere film die maar zachtjes alludeert op wat de jonge Thomas in zijn verleden heeft meegemaakt. Doorheen de film leren we alleen maar dat hij al sinds zijn 14e verslaafd is aan heroe en dat hij pas binnen de groep voor het eerst een vaderfiguur heeft gevonden. Verder komen we niets te weten over het verleden van de leden van de gemeenschap: enkel het heden en de toekomst telt.

De mooiste scène is dan ook diegene waarin ex-bewoners komen getuigen over hoe ze hun leven leiden buiten de beslotenheid van de herstelgroep. Door te getuigen over hoe ze hun leven weer op de rails hebben gekregen, geven anderen op die manier hoop aan diegenen die nu nog worstelen. La Prière geeft ook mooi de veelheid aan karakters mee, want terwijl de ene niet snel genoeg kan vertrekken, wil de ander niets liever dan binnen de gesloten gemeenschap blijven, want buiten met een verslaving omgaan - waar alle verleidingen binnen handbereik liggen - is nog een heel ander verhaal dan dat doen in een gemeenschap waar er voortdurende sociale controle heerst.

Tegen het einde van de film is Thomas een vrome misdienaar, maar het wordt nooit geheel duidelijk of hij nu echt gelovig is of hij het geloof aangrijpt als een nieuwe vorm van verslaving omdat dat ten minste wel voorhanden is. Dat het einde van de film - ondanks het open einde - nogal voorspelbaar aandoet, doet er niet meer toe. Tegen die tijd hebben we een hele zuivere film gezien over verslaving, lotgenotencontact en religie die goed duidelijk maakt dat je een verslavingsproblematiek een leven lang met je meedraagt.

Score: 7/10
 

Lees meer