Hoe het etentje tussen De Wever en Michel de brokken over Theo Francken net op tijd lijmde

De spanning tussen N-VA en MR liep de afgelopen weken bijzonder hoog op. Vooral Theo Francken (N-VA) had premier Charles Michel (MR) danig boos gemaakt, zelfs in die mate dat bij de Franstalige liberalen openlijk de vraag gesteld werd of een nieuwe coalitie nog wel zin had. Bart De Wever (N-VA) beantwoordde met een etentje, waarin alle brokken gelijmd werden.

Uiteraard spreekt de premier regelmatig met de drie Vlaamse partijvoorzitters. Het zijn zij die uiteindelijk samen deze regering, Michel I, gemaakt hebben. Maar dat De Wever speciaal tijd maakt voor een onderonsje met twee, is absoluut geen gewoonte.

Het was nochtans nodig, dat etentje tussen de twee. Want beiden, de premier en de burgemeester van Antwerpen, door velen ook tot 'schaduwpremier' gedoopt, hadden wel een en ander uit te praten. Meest fundamentele: het vertrouwen herstellen. Dat was zeker van de kant van de premier de afgelopen weken beschadigd. En Theo Francken (N-VA), de razend populaire staatssecretaris van Asiel en Migratie, speelde daarbij een cruciale rol, voor de Zestien.

Niet dat N-VA en MR echt fundamenteel verschillen van koers op vlak van migratie. De N-VA staat voor een strenge aanpak, en veel fellere controle aan de grenzen. Tegelijk is het ook een punt waarop de N-VA met Francken graag uitpakt met forse communicatie: op die manier houden ze een pak kiezers weg bij Vlaams Belang, wat duidelijk blijkt uit de peilingen.

Op zich hebben ze daar bij de MR allerminst problemen mee. Want in de coalitie zitten de Franstalige liberalen zeker op dat vlak het dichtst bij de N-VA. Anders dan de 'progressievere' Open Vld aan Vlaamse kant, heeft de MR een voorliefde voor de hardere taal en aanpak ten opzichte van nieuwkomers.

Een brug te ver voor de premier

Maar op twee grote dossiers ging het mis de afgelopen weken. Op de Europese top van migratieministers begin juni haalde staatssecretaris Francken fors uit. Dat deed hij iets te letterlijk, door over de vluchtelingenboten te verklaren dat ze moeten worden teruggestuurd, en daarbij te stellen dat artikel 3 van het Europese Mensenrechtenverdrag moet worden "omzeild". Dat artikel bepaalt dat niemand mag onderwerpen worden aan folteringen en dus onrechtstreeks dat je niemand mag terugsturen naar z'n land van herkomst als z'n leven in gevaar is. De ngo's gebruiken deze juridische argumentatie constant om de deur open te forceren en toegang tot Europa te bekomen.

Francken heeft de afgelopen jaren een pak goede relaties opgebouwd met andere Europese ministers die een soortgelijke job hebben, en met dezelfde problematiek kampen. Op de Europese top verwoordde hij voor de camera's wat velen in de wandelgangen zeggen. Alleen: zo openlijk internationale verdragen willen 'herroepen', dat was not done. En bovendien botste het met de premier, die Europees wel degelijk behoorlijk wat ambitie heeft, voor België en voor zichzelf. Als dan een lid van de Belgische regering iets aangebrand zegt, schaadt dat.

Erger voor de premier was dat, nadat hij contact had gehad met Francken, die laatste opnieuw een uitspraak deed, door te stellen dat "hypocrisie de vaseline van de Wetstraat is" en toe te voegen: "ik denk dat hetzelfde ook geldt voor het Schumanplein, dat is vandaag nog eens bewezen".

Incident rond overleden Mawda

Daarnaast was er heel het incident rond de overleden Mawda, het kind van illegalen dat stierf tijdens een achtervolging door een politiekogel. Premier Michel ontving, na een golf van sympathie voor de ouders, uiteindelijk het koppel in de Wetstraat 16. De Wever zelf reageerde daarop behoorlijk scherp: "Je moet, hoe tragisch de dood van een kind ook is en een kind is per definitie onschuldig, de verantwoordelijkheid van die ouders in beeld durven brengen. Spreken over die mensen als loutere slachtoffers, dat vind ik niet correct."

Het bracht de premier opnieuw op ramkoers met de N-VA. Want die laatsten waren hoe dan ook op de hoogte van het feit dat de ouders ontvangen zouden worden, zo was het sentiment op de Zestien. Even later lekte via VTM dan nog de nota van het partijbestuur van de N-VA, waarop de zaak besproken werd en De Wever intern de premier een veeg uit de pan gaf. "De premier heeft de ouders van Mawda in een slachtofferrol geduwd en de regering in de rol van de dader toen hij hen ontving." En misschien nog belangrijker: "De premier laat ons geen nieuw beleid op vlak van migratie uitoefenen."

Verzoening onder de grote jongens

Hoog tijd dus om de brokken te lijmen. Dat gebeurde uiteindelijk in een etentje onder vier ogen. "Het was nodig, zeker om de premier toe te laten z'n ongenoegen over Francken even te kunnen uitten aan de grote baas", zo is bij een N-VA-topper te horen. "Maar kijk, wij zien in de MR hoe dan ook een cruciale bondgenoot, en willen die helemaal niet beschadigen. Het was dus wel een belangrijk signaal, om samen te zitten op die manier."

"Wij geven nooit commentaar op gesprekken die de premier in vertrouwen houdt", zo reageert men op de Zestien. Maar in MR-kringen wordt het diner wel bevestigd, als zijnde een positief signaal. "Wij proberen altijd om het hoofd koel te houden, rustig te blijven en de boel niet op te stoken. Maar het moet werkbaar blijven. En dat kan niet als de stijl en manier van communiceren in overdrive gaat. Want inhoudelijk is de aanpak over migratie niet verschillend."

Hoe dan ook komt de 'grote verzoening' voor de premier op het juiste moment: hij wil voor de zomer nog eens kunnen scoren met een grote deal. Daarbij hoort de begroting, maar ook een pact over de arbeidsmarkt. En van de N-VA heeft hij alvast een dikke garantie op zak: vicepremier Jan Jambon (N-VA) zal als eerste Michel steunen om die ambities te kunnen waarmaken.

En er is natuurlijk het groter geheel: komt er een Michel II na deze regering? Bij N-VA leefde het gevoel dat de MR steeds nadrukkelijker snuffelde aan de PS. Maar dat scenario bestaat niet, zo bevestigde de premier nog eens aan de N-VA. Wat beiden betreft is het duidelijk: indien mogelijk, komt er een zelfde coalitie na 2019, met een zelfde premier.

Begroting komt eraan

Meteen kunnen de dagelijkse schermutselingen nu weer verder gaan. Het gerommel over de begroting is ondertussen, zoals bij elke controle, losgebarsten. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) speelt het daarbij voorlopig hard: ze zit met een overschrijding van 500 miljoen, maar 300 miljoen daarvan gaan over nieuwe medicijnen voor kankerpatiënten. "En daarover wil ik niet plooien, die gaan we de mensen niet afnemen", stelde ze al verschillende keren, ook in de Kamer, bijzonder duidelijk.

Bij Open Vld is de analyse zeer helder: met De Block hebben ze het leeuwendeel van de besparingen op zich genomen de afgelopen jaren. Nu is het aan anderen (lees: Kris Peeters en CD&V) om inspanningen te doen. Die laatsten voelen zich allerminst aangesproken. "De aanpak van de dichtgenaaide zakken, waarbij iedereen op voorhand komt zeggen dat er bij hem of haar deze keer geen geld te halen valt, daar doen we niet aan mee. Dan moeten we er niet aan beginnen", zo verklaarde Peeters aan Villa Politica. "Oké, dan beginnen we er beter niet aan inderdaad", repliceerde De Block even later voor diezelfde camera's.

De verlanglijstjes van de verschillende partijen zijn ondertussen ingediend. Dat de N-VA, die pleit voor een begroting in evenwicht, ondertussen voor meer dan 200 miljoen nieuwe zaken vraagt, irriteert daarbij de anderen. Maar het is deel van de miljardendans die deze weken wordt ingezet. Het etentje tussen De Wever en Michel heeft in elk geval de banden tussen twee hoofdrolspelers weer zuiver gezet.

Lees meer