De voorakkoorden: zet CD&V de N-VA overal buitenspel in 2018?

Op 14 oktober zijn het gemeenteraadsverkiezingen, maar op veel plekken is het spel al gespeeld: een voorakkoord legt de toekomstige coalitie nu al vast. En in die voorakkoorden zit volgens verschillende partijhoofdkwartieren een patroon. Alleen, niet iedereen leest dezelfde evoluties. Er is slechts één constante: CD&V bepaalt de spelregels.

In zeven op de tien gemeenten zou een voorakkoord klaargemaakt zijn. Dat zijn cijfers van politicoloog Johan Ackaert van de Universiteit van Hasselt, die er vorige week mee uitpakte. De kiezer mag dus op 14 oktober z'n zeg gaan doen, maar op veel plekken ligt de coalitie (zonder al te grote verrassingen) eigenlijk al vast. Newsmonkey ging langs bij alle partijvoorzitters om te polsen naar het hoe en wat van die akkoorden.

CD&V: behoorlijk veel vertrouwen

Wat opvalt: Wouter Beke straalt van zelfvertrouwen. De afgelopen tijd werkte de voorzitter en z'n kopstukken hard om overal gesprekken te gaan voeren. Het is de traditie dat elke sterke man of vrouw dat in zijn of haar streek doet: Beke zelf in Limburg bijvoorbeeld, terwijl een kopstuk als Koen Geens (CD&V) Vlaams Brabant voor z'n rekening neemt. Zo verdeelt de top het werk: ieder helpt om lokaal deals te sluiten.

CD&V blijft de grote marktleider wat het aantal zittende burgemeesters betreft, en wil dat absoluut houden. De strijd met N-VA, in nationale verkiezingen veel groter, op lokaal vlak is er één op leven en dood.

Wat zoemt in de wandelgangen is dus dat N-VA overal systematisch uit coalities met CD&V wordt gegooid, zoveel als mogelijk. Logisch, in het licht van die concurrentiestrijd, dat CD&V haar machtspositie nu gebruikt, zo is bij N-VA te horen. Ook een andere partijvoorzitter bevestigt het fenomeen."Het gaat hard tussen die twee. CD&V is systematisch op links coalities aan het maken in de kleine gemeenten."

Maar CD&V-voorzitter Wouter Beke ontkent formeel: "Neen, dat klopt gewoon niet". Op de plekken waar we goed met N-VA bestuurd hebben, gaan we verder met hen, zo is bij CD&V te horen. En N-VA is nu eenmaal niet zo'n factor op lokaal vlak, plus op een pak plekken hebben hun lokale mandatarissen niet meteen de beste kwaliteit getoond, de afgelopen jaren.

'Arrogante tsjeven'

Overigens is op links ook het omgekeerde gevoel te horen: "De drie regeringspartijen kunnen elkaar bijzonder goed vinden op veel plekken. Van een ruk naar links is geen sprake bij CD&V". Geen duidelijkheid dus, wel veel spin, vlak voor de verkiezingen.

Wat quasi alle andere partijen wel delen: het gevoel dat de 'arrogante tsjeven' even terug zijn. "Onbetrouwbaar", "machtspartij", "ze spelen ons uit tegen mekaar", het komt bij verschillende partijhoofdkwartieren terug. Zowel links als rechts geloven dat de christendemocraten hen er overal proberen af te rijden voor de ander. Feit is wel dat CD&V overal aan zet, zo bevestigt haast elke voorzitter. "Je ziet de slechtste kant van CD&V weer naar boven komen", zo valt te horen.

Voorakkoorden in Antwerpen: niet zo makkelijk

Ook in de twee grote steden, Antwerpen en Gent, is CD&V opnieuw een mitspieler geworden: ze tellen mee ondanks hun kleine gewicht. In Antwerpen laat Kris Peeters absoluut niet in z'n kaarten kijken, van een voorakkoord is nergens sprake, maar er zijn zeker gesprekken geweest met de linkerkant: Groen en sp.a. Zelfs tussen PVDA-voorzitter Peter Mertens en Peeters was er al een kort contact. Maar vraag is of PVDA-baas Mertens ooit z'n achterban meekrijgt in een linkse meerderheid: de communisten zijn niet onverdeeld klaar voor machtsdeelname.

Tussen N-VA-burgemeester Bart De Wever en Peeters beperkt het contact zich voorlopig tot een toevallige loopwedstrijd die ze samen afwerkten, uiteraard met bijhorend haantjesgedrag (De Wever zou sneller gelopen hebben volgens onze bronnen). Peeters schermt zich handig af.

Wat wel evident lijkt, zijn de banden tussen N-VA en Open Vld, vandaag samen in het bestuur. Maar daarmee verzekert de N-VA zich waarschijnlijk niet van een meerderheid.

Gent: waar CD&V ook midden in het bed ligt

In Gent staat CD&V duidelijk klaar om het grote kartel Sp.a-Groen aan een eventuele meerderheid te helpen, en eindelijk de paarse as in de Arteveldestad te breken. Volgens het linkse kamp heeft Open Vld-kopman Mathias De Clercq dan weer een voorakkoord op zak met N-VA: Groen en Sp.a sturen aan op een keuze tussen hen of de Vlaams-nationalisten in Gent. Het kamp van de liberalen ontkent dergelijke afspraak tussen Open Vld en N-VA alvast. En hoe dan ook zou in zo'n scenario ook CD&V nodig zijn. Mieke Van Hecke heeft dus wel wat troeven om straks een schepenpost te pakken.

Feit is wel dat de liberalen en N-VA op andere plekken elkaar wel vinden. In Oostende is dat het meest zichtbaar: het voorakkoord lekte er uit door een dissidente N-VA'er. Lokale Open Vld-kopman Bart Tommelein ontkende het wel, maar geen kat gelooft dat. Het heeft Tommelein alvast geen windeieren opgeleverd: hij heeft zich in de race geknokt als de grote uitdager van de socialisten. Maar of dat zal volstaan is maar de vraag.

Niet meteen barsten in het cordon

Wat ondertussen ook duidelijk blijkt: het cordon sanitaire rond Vlaams Belang vertoont weinig tot geen barsten. Vlaams Belang voelt zich, gestuwd door goede peilingen, behoorlijk zeker, dat het opnieuw vooruit gaat. 2012 was een vernietigend slechte uitslag voor de partij, waarin ze op een pak plekken gewoon verdwenen uit gemeenteraden. Maar de partij krabbelt recht, heeft opnieuw lokale werkingen op verschillende plekken.

Alleen, zoals gezegd: coalities maken zal er ook deze keer niet bij zijn. Al hopen ze zelfs "misschien hier en daar iets te kunnen forceren". De partij deed de afgelopen jaren nauwelijks moeite om haar imago anders te zetten. Dat maakt dat ze, anders dan hun de grote voorbeelden van de FPÖ in Oostenrijk of de Lega in Italië niet aanvaardbaar zijn geworden als eventuele coalitiepartners. Het speelveld op rechts wordt daardoor alvast een stukje kleiner. "N-VA blijft zich in eigen voet schieten. Rechts doet aan zelfverminking", zo is bij Vlaams Belang te horen.

Lees meer