"Kartels zijn een vorm van samenwerking die op is": reclamemaker en strateeg Pieter Goiris leest de race

 

"Kartels waren een methode, een vehikel, een strategie om toch één en één drie te laten zijn in de resultaten. Maar ik denk dat mensen dat ook doorzien. Dat het een te opportunistisch gegeven is", zegt reclameman en strateeg Pieter Goiris. Hij ziet steeds meer mensen afhaken bij de traditionele vorm van politiek. "Een kartel straalt weinig echt oprecht enthousiasme, leiderschap en voluntarisme uit. Je gaat straks andere bewegingen zien en waar ik dus ook over verwonderd ben dat je die in de centrumsteden nog maar weinig ziet."

Pieter Goiris is de oprichter van Boondoggle, een van de grootste reclamebureaus van België. Ondertussen organiseert hij ook een technologiefestival in Leuven, waar hij verschillende projecten heeft. En de afgelopen jaren gaf hij strategisch advies, onder meer aan Bruno Tobback (sp.a). Vandaag zit hij niet meer in zo'n adviserende rol, en spreekt hij des te vrijer. "Die gemeenteraadsverkiezingen zijn spannend, maar misschien om minder voor de hand liggende redenen dan we verwacht hadden. Het is vooral interessant om wat er maatschappelijk aan het gebeuren is."

© newsmonkey

"Macht hebben in de steden en gemeenten wordt alsmaar belangrijker"

"Het zijn evoluties die we zien, eigenlijk overal ter wereld. Het toenemende belang van het lokale en de behoefte bij mensen om die lokale verankering te hebben in hun leven, zowel in hun professionele leven als in hun privéleven. Dat is eigenlijk een beweging die je all over ziet: de zogenaamde 'localize'-beweging."

"Vroeger ging het bij lokale verkiezingen vooral over de kleine dingen die in je buurt gebeuren. Maar wat interessant is nu, is dat die kleine dingen plots ook nationale dingen zijn geworden. Als je kijkt bijvoorbeeld naar mobiliteit of veiligheid en daarbij aansluitend het hele migratievraagstuk, maar ook onderwijs, die thema's spelen nu op het nationale niveau."

Dat is iets wat partijen ook gebruiken nu. Je hebt bijvoorbeeld Groen dat spreekt over 'het Gents model' en dat is letterlijk wat ze willen 'exporteren'. Maar ook Open Vld dat zegt: "Wij hebben 'het model Mechelen'." Is dat wat je bedoelt?
"Wel, ik zie het in eerste instantie minder politiek. Maar uiteraard zoekt de politiek er een weg in, een manier om ermee om te gaan en het te exploiteren, en ergens ook te misbruiken. Ik vind vooral dat we zien dat er lokaal een aantal dingen leven die plotseling bijna één-op-één zijn met nationale zaken. Vroeger waren die niveaus meer gescheiden. Je had lokale problemen, die speelden tijdens de lokale verkiezingen in die bepaalde provincie of die bepaalde stad, maar die eigenlijk weinig relevantie hadden voor andere steden en gemeenten."

"Nu hebben zo'n problemen al meteen een impact op meerdere steden, waardoor je een beweging krijgt naar het nationale. Wanneer je bijvoorbeeld kijkt naar mobiliteit, dat is een issue met specifieke eigenschappen die anders zijn pakweg in Gent dan in Leuven. Maar het punt mobiliteit wordt wel overal belangrijk. De burgemeester van Kortenberg, bij Brussel, die beslist dat bepaalde straten afgesloten worden om sluipverkeer tegen te gaan, met intelligente camera's. Dat zet wel iets in gang, dat soort bewegingen, die we zien in de grote steden zoals Gent en Antwerpen. Daardoor neemt dus ook de druk vanuit het lokale op het nationale toe."

"Maar je ziet dat niet alleen op het vlak van mobiliteit, ook bij migratie zie je een dergelijke beweging. De hetze rond de transmigranten bijvoorbeeld. Daarbij zie je ook duidelijk hoe die druk vanuit het lokale op het nationale toeneemt."

Welke partijen spelen slim in op die trend en welke niet? En wat zijn de consequenties?
"Politieke partijen beseffen nu veel meer dat macht hebben in de steden en gemeenten alsmaar belangrijker wordt. Dat is uiterst relevant vandaag."

"Dus om te beginnen, de cruciale vraag: hoe veroveren we die centrumsteden? Want dat zijn toch zo'n beetje de nieuwe parlementen aan het worden. De macht in die centrumsteden neemt toe, ook voor een deel door de afschaffing van een aantal zaken bij de provincies, waardoor er meer middelen zijn in deze steden. De lobbykracht die zij hebben op nationaal vlak neemt zo toe en daarom is het belangrijk om in die centrumsteden sterke figuren te hebben. En dan zie je dat nationale partijen, en dan spreek ik vooral over de partijen die nu in de meerderheid zitten, heel hard proberen om die wisselwerking te krijgen tussen sterke figuren op lokaal niveau en op nationaal niveau en dan op die manier politiek de verbinding te maken om dan dat overkoepelende effect te hebben."

Het ultieme voorbeeld lijkt me dan Bart De Wever (N-VA)? Die heeft doelbewust gekozen, als eigenlijk de machtigste politicus van Vlaanderen, om voor Antwerpen te gaan?
"Absoluut, maar die beweging was eigenlijk al veel langer bezig. Louis Tobback (sp.a) heeft ook op een bepaald moment beslist om vanuit zijn nationale bekendheid te gaan voor de burgemeesterssjerp in Leuven. Sp.a heeft dat model dus eigenlijk al een tijdje."

Maar bij sp.a is het toch de vraag of het niet een beetje op zijn einde aan het lopen is? Je ziet dat er een generatiewissel aankomt en dat dat toch niet evident is. In Gent heb je Termont die afscheid neemt en Tobback in Leuven.
"Nee, ik denk dat dat een specifieker probleem is bij sp.a, dat ze eigenlijk niet goed gezorgd hebben voor hun opvolging en zich eigenlijk aangepast hebben aan die beweging die ik hier net omschreven heb."

"Niet alleen N-VA heeft daar dus voor gekozen. Ook aan de andere kant van het spectrum, PVDA bijvoorbeeld, die hebben echt gekozen voor de lokale verankering. Ze hebben dat echt bijzonder sterk ontwikkeld. Die zijn bijzonder relevant voor een heel belangrijke doelgroep, vooral in die centrumsteden."

Gaat dat PVDA de doorbraak opleveren?
"Ik denk dat ze in een aantal centrumsteden gaan doorbreken. Uiteraard minder in de kleine gemeentes. Je hebt de toename van de armoede, die cijfers zijn er. Daardoor gaan mensen wel uitkijken en zich de vraag stellen: 'Wie kan mij helpen in zo'n situaties?' Partijen die dan lokaal zeer goed verankerd zijn en ook een antwoord bieden op specifieke problemen, die gaan volgens mij wel scoren."

"Dus ik denk dat je twee bewegingen gaat zien. Enerzijds partijen die het spillover effect gaan hebben, omdat ze nationaal sterk staan en sterke figuren hebben en ook thema's hebben die elkaar de hand reiken, zoals onderwijs, mobiliteit en veiligheid. Dat zijn thema's die je zowel lokaal als nationaal kan uitspelen. Dus die sterke figuren en sterke merken, die gaan volgens mij scoren."

"Maar anderzijds zijn er ook de partijen met een sterke lokale verankering en ook die gaan waarschijnlijk scoren met de gemeenteraadsverkiezingen. Partijen die er zo'n beetje tussen zitten, zoals sp.a, CD&V en Open Vld, die gaan het een stuk moeilijker hebben in deze verkiezingen om hun plaats op te eisen."

"Open Vld is een beetje de nieuwe CD&V: kleurloos, smaakloos en in het midden van het bed"

Je vermeldt Open Vld: die hebben toch wel een paar sterke figuren? Ze hebben Bart Somers, ze hebben Vincent Van Quickenborne en misschien wel Mathias De Clercq in Gent.

"Van Quickenborne kan je eigenlijk plaatsen in die beweging van sterke figuren die lokaal gaan in die centrumsteden."

De vraag is misschien eerder de positionering van de partij, wat nemen ze daaruit mee?
"Ik denk dat de Open Vld een beetje de nieuwe CD&V is: een beetje in het midden van het bed gaan liggen. Je merkt dat ook in de interviews die Gwendolyn Rutten (Open Vld) de laatste tijd geeft. Ze profileren zich als de partij die tussen de ruziënde CD&V en N-VA de bemiddelende rol wil spelen en ik denk dat ze dat lokaal ook wel gaan proberen."

"Ze hebben met Somers in Mechelen natuurlijk een sterke burgemeester, maar verder hebben ze niet zo heel veel burgemeesters. Ik denk wel dat ze zich klaarmaken om toch wel een paar coalities aan te gaan. Het maakt hen niet zo heel veel uit aan welke kant van het bed ze dan plaatsnemen."

Ik lees dat toch niet helemaal als een compliment, 'de nieuwe CD&V'?
"Ik denk dat je dat zowel negatief als positief kan zien. Kleurloos, smaakloos, dat is het naar mijn gevoel wel een beetje. Je merkt dat ook in hun slogan: 'Gewoon doen'. Voilà, niet te lang stilstaan bij welke kant van het politieke spectrum je inneemt, maar eerder gaan kijken naar 'met wie kan ik coalities vormen en een interessant traject opzetten in een bepaalde gemeente?'. Ik vind dat niet zo interessant, omdat het iets minder scherp is. Maar politiek-strategisch is het niet de stomste move."

Wie zit er dan wel scherp in de race volgens jou?
"Zoals ik daarnet al even aanhaalde, ik denk dat N-VA nog altijd goed in de race zit."

Toch altijd weer N-VA.
"Ondanks de tegenwind die Theo Francken (N-VA) tegenwoordig krijgt. Maar ik denk dat het effect van die tegenwind vooral door analisten waanzinnig overschat wordt. Misschien zullen daar op lange termijn wel gevolgen van op te meten zijn, maar op korte termijn zal dat volgens mij weinig negatieve effecten hebben. Want Francken is nog steeds een sterk figuur en er is toch wel de aversie-paradox. Er is grote aversie ten aanzien van politiek in het algemeen, mensen haken daar compleet op af. Maar je moet er toch mee connecteren op één of andere manier en dan connecteer je met sterke figuren, polariserende figuren. En dat is Theo Francken wel. De nuance op dingen die gebeuren, die gaat volledig verloren."

Er is een hele discussie geweest, ook intern bij N-VA. Moet Francken naar Leuven verkassen?
"Ja, ik denk dat hij daar ook wel over nagedacht heeft, maar dat zijn nationale ambities nog steeds te groot zijn en daarom dus de voorrang kregen op het lokale."

© newsmonkey

"Ik verwacht een grote doorbraak voor Groen"

Wie heeft nog zo'n sterke positionering?
"Groen zeker ook. Omdat zij de maagdelijkheid van de oppositie hebben, die ze nu toch al heel lang met zich meenemen. Samen met toch nog altijd het groene thema en alles wat daar rond hangt, waar steeds meer mensen zich zorgen over maken. Dat ligt gewoon nog altijd goed. Dus zij zijn een sterk merk. Net zoals N-VA ook nog altijd een sterk merk is."

"Zij zijn degenen die het spillover effect van het nationale gaan hebben. En dan denk ik dat Groen in het bijzonder ook nog eens sterk is in lokale verankering in een heel aantal steden. In gemeenten misschien wat minder, maar vooral in centrumsteden, zoals Leuven en Gent. Antwerpen ergens ook wel, ook al is hun leidersfiguur daar niet top."

"Ze zijn ook wel heel actief in die steden en gemeenten. Ik denk dat ze daar dus wel een dubbel effect hebben en dat één plus één wel eens drie zou kunnen zijn in een heel aantal steden en gemeenten. Dus ik verwacht wel een grote doorbraak."

Hebben ze in Antwerpen dan een kans laten liggen om met een andere leiding relevanter te zijn?
"Het voelt een beetje als het wat oudere Groen. Het sluit minder aan bij de 'sturm und drang' van bijvoorbeeld een Kristof Calvo (Groen). Ik ben zelf niet van Antwerpen. Dus ik kan het iets minder goed inschatten in welke mate Wouter Van Besien (Groen) daar nog aanslaat of niet, maar vanop afstand lijkt het mij toch een te zacht figuur te zijn in de manier waarop er vandaag wordt gecommuniceerd in de politieke arena. Iemand als Calvo breekt meer potten op dat vlak dan een Van Besien. En als je dan weet dat je tegenover een De Wever staat ... Maar het nationale sterke merk compenseert het misschien wel voldoende."

We hebben het nog niet gehad over de marktleider, CD&V. Het is de partij die misschien al het langste worstelt met het stedelijke. Maar ze hebben nu wel al een paar alternatieven geformuleerd.
"Ik denk dat je die niet zomaar meteen van de kaart speelt. Zeker niet op het lokale niveau, die kleinere gemeentes. De beweging die ik daarnet schetste, die geldt vooral voor de centrumsteden en de wat grotere gemeentes. Ook daar ga je wel zien, en het is daarom dat ik het ook echt een beweging noem, dat bepaalde gemeentes gaan clusteren, gaan fuseren. Die beweging is al ingezet en volgens mij gaat dat alleen maar toenemen. Je gaat grotere gehelen krijgen."

"Het is een stukje economy of scale, het geeft hen meer middelen, mogelijkheden, enzovoort. Maar daardoor denk ik dat er een maatschappelijke evolutie aan de gang is, die toch een grote impact gaat hebben en voor de partij van belang gaat zijn."

"Ik denk dat CD&V in de kleinere gemeentes heel hard haar best gaat mogen doen om alternatieve coalities te vormen, om N-VA in het bijzonder buiten te houden. Dat is aan de gang en daar denk ik dat ze nog wel een verkiezing in zullen slagen. Of ze dat dan binnen zes jaar nog eens even succesvol kunnen doen, dat weet ik niet. Maar je merkt wel bijvoorbeeld rond heel de problematiek rond mensen op de vlucht, dat de burgemeesters daar nu heel actief over zijn."

Maar is dat verstandig? Want ze gaan voor een nationaal thema dat niet op hen kleeft, integendeel. N-VA beheerst dat veel meer.
"Ja, dat klopt voor een stuk. Maar het is wel op korte termijn een interessante tactiek. Het maakt je als burgemeester dan wel relevant, omdat het een relevant thema is, een thema dat aanslaat. Plots zit je op Radio 1 of word je elders geïnterviewd."

"Ik zag onlangs ook een burgemeester die ik nog nooit ergens gezien had en die zit dan in het nationaal nieuws. Dan lok je op lokaal niveau wel reacties uit als: 'Kijk onze burgemeester, de Jos, hij neemt het toch voor ons op, hij is zelfs op het nieuws geweest'. Dat effect, puur dat communicatieve effect en die nabijheid, dat werkt wel. Of dat op lange termijn een goede strategie is, daar kunnen we over discussiëren."

Toch nog even de vraag: hun slogan 'Ik ben wij' of 'Wij zijn ik'?
"Ik ben hem kwijt." (lacht)

Dat zegt misschien toch ook wel veel. Ze zijn heel sterk lokaal, maar hebben ze daar genoeg mee gedaan?
"Ik heb het gevoel dat ze er te weinig mee hebben gedaan, omdat ze zich wat verloren hebben in de nationale politiek en daarin waanzinnig negatieve energie hebben gestoken."

In het bestrijden van N-VA?
"Exact. En daardoor misschien een beetje de focus verloren hebben in het hercreëren van hun eigen relevantie."

"Daarom dat ik ook zeg dat de strategie van de lokale burgemeesters niet noodzakelijk dom is, maar wel een beetje te fel kortetermijndenken is. Ze hebben mogelijk, net als sp.a, een groter probleem op langere termijn."

"Tenzij ze gaan kijken naar bewegingen. Dat is een andere interessante evolutie. Dat is ook iets waar ik zelf van verwonderd ben, dat er niet meer andere bewegingen opkomen vandaag, bij de lokale verkiezingen. Een stad als Leuven, ik was vorige week nog op een debat, daar zijn enkel de traditionele partijen, plus PVDA en Vlaams Belang, maar daar is geen enkele nieuwe groep. Wanneer je naar Antwerpen kijkt, daar zijn die groepen er wel, bijvoorbeeld Ringland."

Maar bij Ringland heeft de politiek bewust het gras voor hun voeten gemaaid. Omdat ze wisten dat het een bedreiging was.
"Absoluut. En dat komt terug op mijn eerdere punt. Zijnde dat een politieke partij met veel ervaring heel goed weet wat er maatschappelijk aan de gang is. En dat wie daar het juiste antwoord heeft om daarop in te haken, die te omarmen en ze mee te nemen en het uiteindelijk kunnen vertalen naar het nationale niveau, die zal z'n plek wel hebben in die steden en gemeenten. Maar ik verwacht anderzijds wel dat er andere bewegingen zullen opstaan. Zoals de kartels zijn ontstaan. Dat is eigenlijk een vorm van samenwerking die volgens mij op is. Ik denk dat kartels het moeilijk gaan hebben."

In Gent is er veel stress daarover.
"Inderdaad, ik wil zien of het overeind blijft daar. Ik durf daar mijn geld vandaag niet op in te zetten. Je gaat een verschil krijgen in voorkeurstemmen tussen de verschillende kandidaten. Het is al eens op de klippen gelopen tussen sp.a en Groen en dan daarna snel terug samen gekomen. Maar een breuk in een vaas, die blijf je wel zien. Je kan dat dan wel terug lijmen, maar het blijft zichtbaar. Als dat dan nog eens een tik krijgt, dan zal dat wel voor een volgende barst kunnen zorgen. Maar ik weet niet of dat specifiek voor Gent is."

"Mensen haken af bij de traditionele vorm van politiek"

In Antwerpen was het nog problematischer: daar was er een kartel, maar viel het uiteen. Nochtans zijn die kartels wel een vehikel om de krachten te verenigen tegen centrumrechts?
"Ze waren inderdaad een methode, een vehikel, een strategie om toch één en één drie te laten zijn in de resultaten. Maar ik denk dat mensen het ook doorzien. Dat het een te opportunistisch gegeven is. En dan kom ik weer tot het punt dat mensen ook wel afhaken bij de traditionele vorm van politiek."

"Iets dat een opportunistisch mechanisme is, dat straalt weinig echt oprecht enthousiasme, leiderschap en voluntarisme uit. Het is daar dat ik verwacht dat je andere bewegingen gaat zien. Ik ben verwonderd dat je die in de centrumsteden nog maar weinig ziet. Je kan zeggen dat er misschien veel mensen zijn die bewegingen opzetten, maar niet de ambitie hebben om dat te vertalen naar de politieke macht en vinden ze dat interessanter om een soort drukking te zijn."

© newsmonkey

Je zei het daarnet ook al: er zijn heel veel mensen die teleurgesteld zijn in politiek of die daarop uitgekeken zijn. Dus het is vandaag niet populair om te zeggen: "Ik stap in de politiek".
"Ik vind dat een beetje dubbel, omdat heel veel mensen wel meer geëngageerd zijn dan vroeger. Ik neem dan opnieuw het voorbeeld van Ringland, maar zo zijn er veel interessante burgerbewegingen die opkomen. Of het nu over mobiliteit of veiligheid of wat dan ook gaat. Die groepen willen wel drukken op het beleid. Wat is dan nog het verschil met aan politiek doen, dan is de stap toch wel heel klein?"

Mandaten hebben. En op een lijst gaan staan.
"Effectief, maar ik denk dat dat er wel gaat komen, tenzij die traditionelere partijen erin slagen om op een heel juiste manier dat te faciliteren, te ondersteunen, te omarmen, mee te nemen in hun werk. Maar dat vergt een heel andere manier van aan politiek te doen en hoe uw partij georganiseerd en gestructureerd is. En ik denk bijvoorbeeld dat een partij als sp.a op dat vlak, naast een aantal andere problemen die ze hebben, daar niet voldoende in geslaagd is om dat én te capteren én te pakken en mee te verwerken in hun organisatiemodel. Daar is dus toch nog wel wat werk aan de winkel."

Da's een duidelijke boodschap. Wat voorspel je op die nacht van 14 oktober als de grootste verrassing?
"Ik denk toch een sterke score van Groen in een heel aantal steden. Dat vermoed ik echt wel. Ik vrees een beetje voor sp.a in een aantal steden dat het toch niet zo evident zal zijn. En ik denk dat N-VA gewoon nog steeds sterk aanwezig zal zijn."

Lees ook de interviews met onze andere 'State of the Race'-experts: