Zijn artificiële zoetstoffen in light en low calorie giftig voor je darmen?

Uit een wetenschappelijk onderzoek dat uitgebreid de media haalde de afgelopen week zou blijken dat kunstmatige zoetstoffen die gebruikt worden in light en low calorie voedsel- en dranken, giftig voor je darmen zouden zijn. Probleem: er is daar geen enkel bewijs voor. En het staat trouwens ook helemaal niet in die studie.

Met ronkende titels als "Meer slecht nieuws voor kunstmatige zoetstoffen" en "Dieetsuiker giftig voor darmbacteriën" werd een onderzoek aangekondigd dat zou aantonen dat kunstmatige zoetstoffen toxisch zijn voor darmbacteriën.’

Maar in het wetenschappelijk artikel waar het persbericht naar verwijst staat helemaal niks over gifstoffen. En er staat eigenlijk geen slecht nieuws over zoetstoffen in. De zoetstoffen sucralose, acesulfaam, aspartaam, sacharine, neotaam en advantaam zijn getest bij uiteenlopende concentraties. Alleen in de hoogste concentraties van 1 tot 100 milligram per milliliter had sucralose een stresseffect. De andere vijf deden eigenlijk niks.

Wat sucralose betreft is er ook niks nieuws onder de zon: dat is al bijna 30 jaar bekend en het is sowieso verwaarloosbaar. En de concentratie die in de studie wordt vermeld is ver boven wat in Europa mag (0,4 mg/ml in melkproducten bijvoorbeeld, 0,25 mg/ml in bier en frisdrank).

Wat je moet weten over zoetstoffen

Zoetstoffen worden toegevoegd aan voedingsmiddelen om ze wat zoeter te maken. Sommige van deze zoetstoffen komen uit de natuur (een bekend voorbeeld is stevia, dat gewonnen wordt uit de steviaplant). Anderen worden industrieel gemaakt (zoals het bekende aspartaam). Omdat zoetstoffen – ongeacht of ze nu uit de natuur of de fabriek komen – toevoegingen zijn, worden ze vaak aangeduid met een E-nummer. Dat E-nummer krijgen zoetstoffen pas als ze – na gedegen onderzoek – veilig zijn bevonden door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid.

Nauwelijks calorieën

Zoetstoffen vind je vaak in suikervrije producten. De suiker is dan ingeruild voor zoetstoffen. En dat heeft gevolgen voor het aantal calorieën in het product. In tegenstelling tot suiker leveren zoetstoffen namelijk geen of nauwelijks calorieën. En als ze al calorieën leveren, gaat het vaak om een verwaarloosbare hoeveelheid; omdat zoetstoffen vele malen zoeter zijn dan suiker, zijn er maar heel weinig zoetstoffen nodig om een product te maken dat net zo zoet is als de suikerhoudende variant.

In tegenstelling tot de perceptie in veel populaire media, onderschrijven de meeste recente onderzoeken dat zoetstoffen kunnen helpen bij het afvallen of handhaven van een gezond gewicht.

Insuline-afgifte

De claim dat zoetstoffen juist leiden tot gewichtstoename is al verschillende keren weerlegd. De zoetstoffen zouden zorgen voor een hongergevoel en ons uiteindelijk net zo dik of zelfs dikker maken dan suiker. Dat zou komen doordat kunstmatige zoetstoffen de insuline-afgifte stimuleren, terwijl er geen (of minder) suiker wordt gegeten of gedronken. Dat zou dan weer leiden tot een daling van de bloedsuikerspiegel wat een hongergevoel zou opwekken.

Studies laten echter het tegenovergestelde zien: mensen krijgen gewoon minder calorieën binnen en daarmee houdt het op. Het effect van kunstmatige zoetstoffen op de bloedsuikerspiegel is vergelijkbaar met dat van water.

Meer zin in zoet door artificieel zoet?

Ook voor de bewering dat zoetstoffen ervoor zorgen dat mensen meer zin krijgen in zoet is geen bewijs. Een studie uit 2014 heeft daarnaar gekeken. De ene groep deelnemers kreeg gedurende tien weken eten en drinken dat gezoet was met suiker en de andere groep kreeg hetzelfde eten en drinken, maar dan gezoet met kunstmatige zoetstoffen (54% aspartaam, 23% cyclamaat, 22% acesulfaam-K en 1% sacharine). Aan beide groepen werd verteld dat ze eten en drinken met kunstmatige zoetstoffen kregen, zonder het doel van de studie te verklappen. Na tien weken was de suikergroep aangekomen, terwijl de groep die kunstmatige zoetstoffen kreeg was afgevallen. De proefpersonen in de suikergroep rapporteerden ook dat ze minder vol zaten na de lunch en het diner, vergeleken met de groep die kunstmatige zoetstoffen kreeg. Een verschil in het verlangen naar zoet werd niet gevonden.

Kankerverwekkend?

Nog een mythe is dat zoetstoffen kankerverwekkers zijn. Er zijn de jongste dertig jaar naar schatting 40.000 onderzoeken gevoerd om een verband te vinden tussen artificiële zoetstoffen en kanker. En de realiteit is simpel: er is er nooit een gevonden.

De populairste zoetstoffen zijn er overigens al vanaf de jaren zestig van vorige eeuw en ze zijn door miljoenen en miljoenen mensen jarenlang gebruikt ondertussen. Mocht het gebruik ervan tot gezondheidsrisico’s leiden, dan zou dat al boven water moeten zijn gekomen.

Voor de overweldigende meerderheid van de specialisten zijn zoetstoffen een zegen en niet een probleem. Want ze zijn wel degelijk een wapen in de strijd tegen obesitas en diabetes. Suikerrijke dranken (en, je gaat het niet graag horen, niet alleen cola en limonades maar ook vooral alcohol) zijn één van de belangrijkste redenen waarom we in de Westerse wereld te maken hebben met een epidemie van obesitas en de suikerziekte en de hartaanvallen en beroertes die daar het gevolg zijn.

Het is niet de eerste keer dat er een hoop zever over deze materie wordt gepubliceerd. Vorig jaar haalde dit bijvoorbeeld nog massaal de mainstream media (en waarom dat fake news was):