Mutti gooit de handdoek: Angela Merkel schafft het dan toch niet

Het einde van een tijdperk lijkt het wel, de aankondiging van Angela Merkel (64) dat ze zich in december niet herkiesbaar als partijvoorzitter van de CDU zal stellen. Na de landelijke verkiezingen in 2021 zal ze bovendien stoppen als bondskanselier en parlementslid. Of de vrouw die The New York Times  “de laatste verdediger van de vrije wereld” noemde, het nog zal uitzingen als Duits staatshoofd, is overigens allesbehalve zeker.

Merkel zal naar eigen zeggen na 2021 geen politiek ambt meer vervullen, ook niet in bijvoorbeeld Europese politiek. Merkels aankondiging volgt op teleurstellende regionale verkiezingsresultaten in Hessen en Beieren. In beide deelstaten leverden respectievelijk de CDU en zusterpartij CSU flink in.

Op een persconferentie zei Merkel dat de verkiezingsuitslagen het "bittere resultaat" zijn van een slecht functionerende coalitie. "De geloofwaardigheid van de regeringscoalitie is aangetast." En daar wil ze haar verantwoordelijkheid voor nemen.

Merkel zou trouwens deze zomer al hebben besloten om te vertrekken. Het was al onwaarschijnlijk dat Merkel, die al sinds 2005 bondskanselier is, voor nog een periode zou gaan. Dat zij al dit jaar haar partijvoorzitterschap gaat opzeggen, is wel eerder dan verwacht.

Merkel heeft altijd gezegd dat het voorzitterschap en haar functie als bondskanselier onlosmakelijk verbonden zijn en ze lijkt dus ruim op tijd de weg vrij te willen maken voor een nieuwe, sterke kandidaat bij de landelijke verkiezingen in 2021.

Drie kandidaten

De Duitse pers noemt vooralsnog drie mogelijke kandidaten. Annegret Kramp-Karrenbauer, secretaris-generaal van de CDU, en Jens Spahn, minister van Gezondheid, zouden een gooi willen doen naar het voorzitterschap. Ook oud-kopstuk Friedrich Merz heeft zich naar verluidt gemeld. Merz, de vroegere leider van de CDU/CSU fractie, werd ooit door Merkel van zijn post gedrukt.

Angela Dorothea Kasner werd op 17 juli 1954 geboren in de DDR. Ze studeerde natuurkunde en trouwde in 1972 met Ulrich Merkel. Ze hield zijn achternaam na hun scheiding in 1982. Ze begon haar politieke carrière bij de CDU als beschermelinge van de toenmalige bondskanselier Helmut Kohl, die haar "mein Mädchen" noemde.

Merkel leidt de CDU sinds 2000, toen ze Wolfgang Schäuble opvolgde als voorzitter. Bij de Bondsdagverkiezingen in 2005 werd Merkel lijsttrekker voor de CDU. Ze won die verkiezingen, nadat de partij al jaren successen boekte in regionale verkiezingen.

Ze is sinds november 2005 de bondskanselier en vormde afgelopen jaar haar vierde regering. De CDU/CSU en de SPD regeren momenteel voor de derde keer samen onder het leiderschap van Merkel.

De regeringsdeelname van de SPD verliep deze keer wel niet zonder slag of stoot. Binnen die partij bestaat onvrede over de regeringsdeelname en de aanhoudende electorale verliezen. Mede daarom is de huidige coalitie tot nu toe de minst stabiele regering onder leiding van Merkel.

"De laatste verdediger van vrije wereld"

Hoewel Angela Merkel in de eerste plaats de bondskanselier van Duitsland is, is er ook altijd veel lof voor haar rol in de internationale politiek geweest. Met het oog op het opkomende populisme noemde de New York Times haar “de laatste verdediger van de vrije wereld”. Velen zien haar ook als onofficiële leider van de Europese Unie. Zowel in de eurocrisis, als in de vluchtelingencrisis heeft zij zich weten te bewijzen als daadkrachtige rots in de branding met haar stap-voor-stap-politiek en willkommenskultur.

Sinds het begin van de vluchtelingencrisis in 2013 heeft Angela Merkel zich sterk gemaakt voor een goed opvangsysteem door heel Europa. Haar uitspraak “Wir schaffen das” is inmiddels wereldberoemd. Merkel wou geen limiet stellen aan het aantal vluchtelingen. Als het nodig is, dan regelen we het, was haar stellige overtuiging.

Maar toen ging het fout

Maar de integratie verliep moeizamer dan gedacht. De problemen bleken koren op de molen van rechts-populistische partijen, die het sowieso al hadden gehad met Merkels politiek.

Bovendien ging er van alles fout met een aantal Duitse paradepaardjes, overigens buiten de schuld van Merkel. De Duitse auto-industrie verloor zijn superieure imago door gesjoemel met testresultaten over de uitstoot van diesels. Een enorme fraude kwam aan het licht, de Duitse economie schudde op zijn grondvesten. Nog steeds dreigt een handelsoorlog met het Amerika van Donald Trump, die de met hun export zeer succesvolle Duitse autobouwers wil treffen met extra heffingen ten gunste van de Amerikaanse auto-industrie.

Ook andere Duitse instituten als Deutsche Bank, Deutsche Post en Lufthansa zitten in zwaar weer. Zelfs het onverslaanbaar geachte Duitse voetbalelftal is de weg kwijt met ook hier gedoe rond de inbreng van "buitenlanders".

Eind september bleek uit een poll dat 55% van de Duitsers toen al niet meer geloofde dat Angela Merkel haar termijn als bondskanselier zou uitzitten. De meeste Duitse commentatoren denken ook niet dat Merkel tot 2021 zal aanblijven.

Coalitiepartner SPD verhoogt immers de druk. De SPD wil onderzoeken of het nog zin heeft door te gaan met de CDU die te af te rekenen heeft met grote interne strubbelingen met de Beierse zusterpartij CSU over hoe de opmars van de populistische AfD te stuiten.

© epa

Lees meer