Had premier Michel beter z'n huiswerk moeten maken? Niet één telefoontje met oppositie voor start minderheidskabinet

Wat is nu eigenlijk de status van Michel II? Een 'minderheidskabinet', een 'overgangsregering', een 'regering in (bijna) lopende zaken', of gewoon 'geen nieuwe regering'. Dat laatste beweert Wouter Beke, CD&V-voorzitter. Maar dat is moeilijk vol te houden: de voltallige oppositie wil dat de premier en z'n regering het komen uitleggen in het parlement. Alleen, deze regering wegstemmen, betekent natuurlijk vervroegde verkiezingen. Vraag is of de oppositie dat wil.

Hoe het beeld op minder dan 24 uur alweer kan keren. Gisteren, zondagnamiddag, na de ministerraad nog, kondigde premier Charles Michel (MR), met z'n ploeg (die hij en z'n coalitiepartners ook niet meer 'Zweeds' maar 'oranje-blauw' noemen) aan 'drie accenten' te gaan leggen. "Een sterk socio-economisch beleid gericht op verhoging van de koopkracht, veiligheid en het klimaatbeleid."

Dat klonk toch verdacht veel als de nieuwe prioriteiten van een nieuw kabinet. Daarin zitten ook twee nieuwe ministers in de regering, de staatssecretarissen Pieter De Crem (CD&V) en Philippe De Backer (Open Vld) die gepromoveerd zijn.

"Het eerste belangrijke punt van deze oranje-blauwe coalitie is het voorstellen van een actieprogramma", stelt Michel. "Een actieprogramma met drie prioriteiten, drie assen, drie clusters." Bovendien was er Kris Peeters, de CD&V-vicepremier, die aankondigde dat deze regering "andere accenten zou leggen". Dat hebben alle oppositiepartijen stevig genoteerd. En als klap op de vuurpijl was er Maggie De Block (Open Vld), die op haar nieuwe bevoegdheid Asiel en Migratie sprak van "chaos, die een andere aanpak vereist" en dat ook, inclusief forse kritiek op voorganger Theo Francken (N-VA), kwam uitleggen in Het Journaal op VRT.

"Michel II bestaat niet"

En kijk. Plots, vanmiddag, klinkt het bij Wouter Beke, z'n grootste coalitiepartner aan Vlaamse kant, helemaal anders: "Dit is geen 'nieuwe regering'. De oranje-blauwe coalitie is "geen Michel-II", maar wel "een bestaande regering waar één partij ontslag heeft uit genomen en een aantal mensen vervangen zijn".

Die nuance is plots belangrijk, omdat een nieuwe regering opnieuw het vertrouwen in het parlement moet vragen. Verschillende waarnemers hadden zich afgevraagd hoe fel de nieuwe regering de grondwettelijke regels en gebruiken kon blijven ombuigen. De oppositie gaf vandaag duidelijk antwoord: iedereen, van N-VA over PS, tot sp.a en Groen, eist dat premier Michel in het halfrond tekst en uitleg komt geven, en het vertrouwen komt vragen in de Kamer.

Maar daarmee komt de oppositie, die ondertussen wel 98 zetels telt op 150 in de Kamer, blijkbaar dus in botsing met de regering. Want Beke, één van de architecten van dat nieuwe kabinet, wuift een parlementaire discussie en stemming over de regering weg. "De regering wil verder werken met het programma dat ze gemaakt heeft en dat in goed samenspel met het parlement rond een aantal belangrijke dossiers zoals koopkracht, klimaat en veiligheid."

Totaal gebrek aan vertrouwen

Het lijkt er zo sterk op dat Michel II al van bij de start een ferm probleem heeft. Want veel sympathie bij de oppositie heeft de regering nog niet geoogst. Cruciaal daarbij is dat eigenlijk iedereen wil weten waar hij aan toe is met Michel II. De premier legde zondag wel een verklaring af, met daarin sociale (koopkracht) en groene (klimaat) accenten. En hij wil met de partijvoorzitters en mogelijk de fractieleiders van de oppositie gaan praten, om ad hoc meerderheden te zoeken.

Maar er is een totaal gebrek aan vertrouwen in de figuur van premier Michel bij de linkse oppositie. Daar is men er absoluut niet uit of die nog steeds theater speelt, en eigenlijk met gedoogsteun van de N-VA wil gaan regeren. "Wij hebben geen enkel telefoontje gehad van Michel, om naar steun te vragen, voor hij z'n regering deed vervellen tot een minderheidskabinet", zo is bij de socialisten te horen. Ook de groenen kregen geen dergelijke vraag, werd dit weekend binnen de regering bevestigd.

Bij de N-VA is er dan weer argwaan over wat de voormalige coalitiepartners nu van plan zijn. Steun verlenen aan dossiers die al in de pijplijn van het beslissingsproces zaten, dat moet kunnen. Maar over de begroting meestemmen met Michel II hoor je alvast zeer sceptische signalen.

Nochtans is er één manifest belang ook voor de oppositie om deze regering te steunen: zo vermijden dat er verkiezingen zijn in januari of februari, en daarna nog eens in mei. Dit nieuw kabinet wegstemmen, betekent meteen ook die vervroegde verkiezingen uitlokken. Vraag is wie daarop aanstuurt. Geen van de grote partijen sprak zich daar al voor uit. En zowel MR, Open Vld als CD&V willen geen vervroegde verkiezingen, zoveel is ondertussen wel duidelijk.

Sleutel in handen van PS én N-VA

De PS vraagt nu zo snel mogelijk een bijeenkomst in de Kamer, net als N-VA, sp.a en Groen. Dat debat komt er dus onvermijdelijk. Een vertrouwensstemming is een andere zaak. Die lijkt Michel II onmogelijk te gaan halen. Maar het is de premier, of de regering, die een vertrouwensstemming moet vragen. Dus als Michel en co dat niet doen, kan de oppositie hen niet verplichten. Al zijn we dan natuurlijk wel al bijzonder ver in de juridische discussies en interpretaties van de Grondwet.

De oppositie kan hoe dan ook wel een motie van wantrouwen indienen. Maar die moet dan ook op haar beurt een meerderheid halen in de Kamer. Pas dan valt Michel II. Vraag is dan of alle oppositiepartijen het daarover samen eens raken, en zo de regering ten val brengen. Voorlopig kan premier Michel dus opnieuw z'n Houdini-trucs gaan oefenen, om straks weer te kunnen ontsnappen aan een val van zijn regering.

Op iets langere termijn heeft hij dan uiteindelijk nog de steun nodig van een vaste gedoogpartner (N-VA) of gedoogfamilie (de socialisten hebben als enige genoeg zetels, met PS en sp.a samen). Zolang die keuze niet gemaakt is, zal het wantrouwen blijven.

Lees meer