Opnieuw zetten we stap terug: op enige plek waar olifanten goed beschermd werden, gaan ze plezierjacht weer toestaan

Vijf jaar nadat het land met de grootste populatie olifanten van heel Afrika een verbod op de plezierjacht afkondigde, wordt dat hoogstwaarschijnlijk al teruggedraaid. Een overheidscommissie in Botswana, zowat het enige land dat echt serieus olifanten probeert te beschermen, adviseert om de jacht op olifanten in het land weer toe te staan. Het kabinet moet nu een definitieve beslissing nemen over herinvoering, maar wellicht komt die er.

Er leven veel minder olifanten op de Afrikaanse savanne dan gedacht, bleek nog uit een nieuwe telling twee jaar geleden, de Great Elephant Census (GEC), een een project van Elephants Without Borders en Paul Allen, mede-oprichter van Microsoft. Met vliegtuigjes werd de olifantenpopulatie in kaart gebracht in achttien Afrikaanse landen. Alleen savanne-olifanten werden geteld; niet de bosolifanten waarmee het volgens de organisaties misschien zelfs nog slechter gaat. Vanuit de lucht werden er 352.271 exemplaren gezien.

Om dat even in perspectief te zetten: voordat de Europeanen Afrika koloniseerden, leefden er volgens wetenschappers waarschijnlijk zo'n 20 miljoen olifanten. In 1979 waren daar volgens schattingen nog 1,3 miljoen van over. Sindsdien was duidelijk dat de populatie nog verder was gekrompen, maar een echte telling was tot nu toe niet uitgevoerd.

Dramatische achteruitgang met Botswana als enige lichtpunt

In vijftien van de achttien landen is de populatie tussen 2007 en 2014 met meer dan 30% afgenomen. Op sommige plaatsen is de daling dramatisch. In het Selous-reservaat in Tanzania en het Niassa-reservaat in Mozambique is de populatie met 75% gekrompen. Hele kuddes zijn daar afgeslacht door stropers, blijkt uit de telling. In een reservaat in Ethiopië, de Babile Elephant Sanctuary, werd nog maar een enkele kudde van 36 dieren geteld, de laatste in de hoorn van Afrika.

De belangrijkste oorzaak voor de daling is stroperij, maar ook de afname van het leefgebied door menselijke activiteiten zoals landbouw speelt een rol.

In al die ellende was Botswana het enige lichtpunt. In Botswana leeft 37 procent van de olifanten die zijn geteld en oud-president Khama, die verantwoordelijk was voor het invoeren van het jachtverbod, arrangeerde een legereenheid van speciaal getrainde soldaten om de dieren te beschermen tegen stropers.

Boeren boos

Maar dat gaat dus niet lang meer duren. Het rapport van de commissie werd aan president Mokgweetsi Masisi overhandigd door minister Van der Westhuizen van Plattelandsontwikkeling, die het onderzoek leidde. Hij zei bij de overhandiging van het rapport dat de olifantenpopulatie weer een beheersbare omvang moet krijgen.

Natuurbeschermingsorganisaties schatten dat er zo'n 130.000 olifanten in het land leven. Dat is ongeveer een derde van het totaal aantal olifanten in heel Afrika. De dieren veroorzaken volgens lokale boeren overlast door oogsten te vernielen. Doordat de dieren de planten opvreten, zou in het noorden van het land zo'n driekwart van de maïsopbrengst verloren gaan bijvoorbeeld.

"Op plaatsen waar mensen in contact kunnen komen met olifanten bevelen we de bouw van hekken aan. Ook moet er gekeken worden naar compensatie voor vernielde oogsten", zei Van der Westhuizen. Het kabinet moet nu een definitieve beslissing nemen over herinvoering van de in 2014 verboden plezierjacht.

De vraag of de ban op olifantenjacht opgeheven moet worden, zorgt in Botswana voor een tweedeling tussen lokale gemeenschappen en dierenrechtenactivisten. Oud-president Khama, die dus verantwoordelijk was voor het invoeren van het jachtverbod, heeft zich publiekelijk tegen herinvoering uitgesproken. Het Wereld Natuur Fonds (WWF) ziet ook niets in de plannen. Volgens het WWF zijn er andere oplossingen voor het olifantenprobleem.

De oplossing is er maar politiek staat in de weg

Volgens het WWF kan Botswana de overlast van de goed gedijende olifantenpopulatie het beste oplossen door samen te werken met buurlanden. Botswana heeft zijn zaken goed op orde qua natuurbescherming, net als Zimbabwe. Maar de landen eromheen, Namibië, Angola en Zambia, kunnen wel wat meer olifanten gebruiken. Daarom hebben de landen afgesproken om een groot grensoverschrijdend natuurgebied in te richten zodat migratie van de olifanten mogelijk wordt. Het gaat erom dat olifanten vrij kunnen bewegen als er te weinig eten is.

Maar het inrichten van zo'n grensoverschrijdend park is niet van de ene op de andere dag geregeld. Er komt veel politiek bij kijken. Je moet met vijf landen onderling afspreken hoe de grenzen opengaan, hoe hekken verwijderd worden, hoe je toestaat dat dieren van jouw grondgebied naar een ander grondgebied gaan.

Toch zou Botswana zich op die oplossing moeten richten volgens het WWF. Al was het maar omdat de jacht geen echte oplossing is voor de overlast. De plezierjacht levert de overheid vooral geld op en niet de lokale bevolking die gecompenseerd zouden moeten worden voor de schade. Onderzoekers menen dat het opheffen van het jachtverbod sowieso weinig invloed heeft op de vernieling van de maïsplanten en op de olifantenpopulatie. Zij wijzen erop dat de plezierjacht zich vooral richt op grote, volwassen mannelijke dieren en dat de meeste schade juist toegebracht wordt door jonge olifanten.

Bovendien vindt de plezierjacht grotendeels plaats in het droge seizoen, terwijl de olifanten juist in het regenseizoen de meeste schade toebrengen aan de gewassen.

Lees meer