Zorgelijk: snelle escalatie in conflict over Kashmir tussen kernmachten India en Pakistan

De spanningen tussen India en Pakistan blijven oplopen. Beide landen melden beschietingen over en weer in de betwiste grensregio Kashmir en Pakistan zou ook twee gevechtsvliegtuigen hebben neergehaald. De omstreden deelstaat Kashmir wordt beschouwd als een van de gevaarlijkste potentiële brandhaarden ter wereld. De twee kernmachten hebben een lange geschiedenis van conflicten: ze vochten sinds het einde van de Britse koloniale overheersing in 1947 drie oorlogen met elkaar uit. In 1999 kon Bill Clinton nog een regionale nucleaire oorlog voorkomen. De grote vraag is: wat gaat Trump doen in zo'n geval?

Volgens het Pakistaanse leger heeft het twee Indiase gevechtsvliegtuigen boven het door Pakistan bestuurde deel van Kashmir uit de lucht geschoten vandaag. Een van de toestellen kwam in het Pakistaanse deel neer, het andere in het Indiase deel. Volgens een legerwoordvoerder is een piloot gearresteerd. De Indiërs bevestigen dat een vliegtuig is neergestort in hun deel van Kashmir. Daarbij zou zeker een dode zijn gevallen.

In een verklaring laat het Pakistaanse ministerie van Buitenlandse Zaken weten dat het land van zijn recht heeft gebruikgemaakt om zichzelf te verdedigen. "Wij willen geen escalatie, maar we zijn volledig voorbereid mocht dat nodig zijn."

De Pakistaanse politie zegt dat Indiase troepen in Kashmir zes burgers hebben gedood, onder wie kinderen. Er zouden mortiergranaten zijn afgeschoten, die woningen in het door Pakistan bestuurde deel van Kashmir troffen. Een onbekend aantal mensen zou gewond zijn geraakt.

India claimt dan weer dat een aantal Pakistaanse gevechtsvliegtuigen het Indiase luchtruim boven Kashmir zijn binnengedrongen. Indiase straaljagers zouden ze hebben onderschept, waarna de Pakistanen rechtsomkeer maakten.

Hoe kwam het zo ver?

De berichten komen een dag nadat India een luchtaanval had uitgevoerd op doelen in Pakistan. Gevechtsvliegtuigen bombardeerden een plek waar volgens India terroristen werden getraind. Het land zegt dat er een groot aantal doden is gevallen, maar volgens Pakistan is er niemand gedood.

De aanval was een vergelding voor de zelfmoordaanslag waarbij eerder deze maand in Kashmir veertig Indiase militairen om het leven kwamen. De vanuit Pakistan opererende terreurgroep JeM eiste de verantwoordelijkheid op. India zegt dat de groep steun krijgt van Pakistan.

De spanningen tussen de landen zijn door de ontwikkelingen van de afgelopen tijd flink opgelopen. Inzet is de betwiste grensregio Kashmir. Beide landen claimen het hele gebied, waar voornamelijk moslims wonen.

Kashmir is omstreden sinds Brits-Indië in 1947 werd opgedeeld in een overwegend hindoeïstisch en een islamitisch deel. Dat verscheurde het bergachtige Kashmir. Er braken onmiddellijk gevechten over uit tussen de nieuwe landen India en Pakistan. Ze voerden er nog twee oorlogen over (1965 en 1999).

India heeft schoon genoeg van de door Pakistan gesteunde terreuraanslagen op zijn bodem. Islamabad blijft die overigens hardnekkig ontkennen. Maar het is algemeen geweten dat Pakistan een erg dubieus beleid voert aangaande moslimextremisten en jihadisten. Zo kon Osama Bin Laden bijvoorbeeld jarenlang in Pakistan wonen, niet eens zo verscholen en vlakbij een Pakistaanse militaire basis.

Ook de Taliban kan in het land redelijk makkelijk z’n ding doen. Ook tekenend is dat Islamabad weigert de terroristen te vervolgen die verantwoordelijk zijn voor de aanslag op een westers hotel in Mumbai waar 164 mensen bij omkwamen.

Voor de Indiase president Modi, een extremistische Hindoe, is de maat meer dan vol. Hij heeft de wereld al verschillende keren opgeroepen zijn" terroristische buurland" compleet te isoleren. Modi heeft wel z'n agenda: er zijn later dit jaar verkiezingen in India. Modi heeft de retoriek opgevoerd tijdens campagnebezoekingen en beloofd "wraak te nemen voor elke druppel bloedvergieten".

Ook de nieuwe premier van Pakistan, Imran Khan, heeft z'n eigen agenda. Hij mag zichzelf in de nieuwe escalatie niet "zwak tonen" - niet zozeer naar het Pakistanaanse kiespubliek toe, maar naar de echte machthebbers in Pakistan: het leger. Dat leger was gewend geraakt aan het idee dat Pakistaanse nucleaire wapens konden voorkomen dat India zichzelf op avontuur zou wagen in Kashmir. Maar sinds twee jaar (en eigenlijk sinds Modi aan de macht is) voert India opnieuw grensoverschrijdende aanvallen uit om anti-Indiase groeperingen in de regio uit te schakelen.

Wat gaat Trump doen?

Bill Clinton noemde Kashmir ooit "'s werelds gevaarlijkste plek" omdat met elke ernstige crisis er het begin van een potentieel nucleair conflict dreigt. Volgens waarnemers is het grootste risico een misrekening door India of Pakistan. Delhi zou de drang moeten weerstaan ​​om militair te reageren, niet het minst vanwege de kans op escalatie. Pakistan, van zijn kant, zou resoluut moeten optreden tegen terroristische groeperingen die ondanks het verbod ongestraft op de grond opereren.

We zijn er overigens al eens heel dicht bij geweest. In 1999, toen de Indiase strijdkrachten op het punt stonden Pakistaanse troepen aan te vallen die de grens waren overgestoken en bergtoppen hadden veroverd in de regio Kargil, begon Islamabad zijn nucleaire wapens effectief klaar te maken voor lancering. De wereld stond aan de rand van een allesomvattende regionale oorlog die niet alleen tot tientallen miljoenen doden zou hebben geleid, maar waarvan de gevolgen de wereldwijde landbouwvoorraden zouden hebben aangetast. Bill Clinton slaagde er toen in het Pakistaanse establishment te overtuigen om gas terug te nemen.

De vraag die rijst is wie dat gaat doen in 2019 mocht zo'n situatie zich voordoen. Donald Trump heeft zich sinds het begin van zijn presidentschap erg kritisch opgesteld ten opzichte van Pakistan. Hij schortte onder meer de 1,3 miljard aan militaire hulp aan het land op. Tegelijkertijd heeft hij zich mild opgesteld tegenover India. Trump zou zelfs de recente zelfmoordaanslagen in India door de JeM gebruikt hebben om de banden met India te verstevigen.

En daar heeft hij een reden voor. Trump ziet India immers als een belangrijke bondgenoot in zijn handelsoorlog tegen China. China steunt traditioneel eerder Pakistan, dat trouwens ook uitstekende banden heeft en kan rekenen op financiële hulp van de Saoedi's. Dat laatste heeft de Israëli's dan weer in de armen van India gedreven. En de Russen zijn Modi ook al een poos aan het opvrijen.

Lees meer