Terreurexperts: al-Qaida of Islamitische Staat wellicht betrokken bij aanslagen Sri Lanka

National Thowheeth Jama'ath (NTJ), de 'Groepering van Gods Eenheid', die door de overheid in Sri Lanka beschuldigd wordt van de aanslagen op paaszondag die ondertussen al 310 doden hebben geëist, is te klein en niet goed genoeg georganiseerd om die aanvallen zonder hulp van buitenaf te kunnen klaarspelen. Volgens terrorisme-expert Sajjan Gohel van de Asia-Pacific Foundation is het voor de hand liggend dat ze aangestuurd werden door al-Qaida of Islamitische Staat.

In Sri Lanka is vannacht de noodtoestand ingegaan. Die geeft het leger en politiediensten meer ruimte om mensen op te pakken en vast te houden. Het is voor het eerst sinds tien jaar geleden de burgeroorlog in het land eindigde.

Twee dagen na de aanslagen die op Eerste Paasdag meer dan 300 levens en 500 gewonden eisten, is er een dag van nationale rouw. Onder de slachtoffers zijn twaalf nationaliteiten. Veel mensen in Sri Lanka weten nog niet of hun dierbaren onder de doden of gewonden zijn.

National Thowheeth Jama'ath

Gisteren maakte de regering bekend dat de aanslagen het werk zijn van een lokale extremistische moslimgroepering, mogelijk met hulp uit het buitenland. Het gaat om National Thowheeth Jama'ath ('Groepering van Gods Eenheid'), een radicaal-islamitische organisatie waarvan weinig bekend is behalve dat leden in verband worden gebracht met het beschadigen van boeddhabeelden eind vorig jaar. Dat zette toen veel kwaad bloed in het overwegend boeddhistische Sri Lanka; 70% van de bevolking is boeddhistisch, zo'n 10% moslim.

NTJ is een nagenoeg onbekende radicale moslimgroepering. De groep zou ontstaan zijn in 2015 nadat er verschillende aanvallen op moslims hadden plaatsgevonden. Hoeveel leden de groep heeft is niet duidelijk.

NTJ is mogelijk een afsplitsing van de islamitische groep Sri Lanka Thawheed Jama'ath (SLTJ). De secretaris daarvan werd in 2016 opgepakt voor het aanwakkeren van haat jegens de boeddhistische meerderheid van Sri Lanka. Daarvoor bood hij later zijn excuses aan. De groep schrijft op Facebook de aanslagen van zondag te veroordelen.

Al op 4 april gewaarschuwd

Intussen wordt steeds de nadrukkelijker de vraag gesteld of de aanslagen voorkomen hadden kunnen worden als de Sri Lankaanse autoriteiten alerter waren geweest. Minister van Volksgezondheid Senaratne zei gisteren dat zijn land op 4 april is gewaarschuwd door buitenlandse inlichtingendiensten dat zelfmoordterroristen op verschillende plaatsen wilden toeslaan bij christelijke en katholieke kerken en toeristische bestemmingen. Senaratne bood excuses aan en erkende de verantwoordelijkheid die zijn regering draagt.

De Sri Lankaanse regering heeft nog geen bewijzen naar buiten gebracht van de verantwoordelijkheid van National Thowheeth Jama'ath voor de aanslagen. Wel zette de minister van Telecommunicatie zondag een document online, waarvan hij zegt dat het een officiële waarschuwing was voor de aanslagen.

Het is gedateerd op 11 april 2019 en lijkt afkomstig van een Sri Lankaanse inlichtingendienst. Het document is ondertekend door een politiecommissaris. Er staat dat "National Thawhith Jamaan" mogelijk een zelfmoordaanslag aan het voorbereiden is. De planning zou in handen liggen van hun leider Mohammed Zaharan.

In het document worden katholieke kerken genoemd als mogelijke doelwitten, maar er staat ook dat Zaharan zijn volgelingen niet specifiek heeft opgeroepen om kerken aan te vallen. Wel staat er dat hij sinds 2016 tegen zijn volgelingen vertelt dat het doden van niet-gelovigen de meest nobele daad is en dat de islam door zulke daden moet worden verspreid.

Zaharan en andere bij naam genoemde leden zaten ondergedoken. Dit gebeurde nadat ze vorig jaar religieuze beelden hadden beschadigd in de plaats Mawanalla, vermeldt het document. Daarmee wordt mogelijk verwezen naar het vernielen van boeddhabeelden met hamers, een voorval waar de NTJ door verschillende media mee in verband wordt gebracht.

De informatie in het document zou afkomstig zijn van een buitenlandse inlichtingendienst, wellicht die van India. De Indiase krant The Hindu meldt dat de ontdekking werd gedaan tijdens een onderzoek naar een aanhanger van Islamitische Staat in Sri Lanka.

Ook na 4 april waren er verschillende waarschuwingen die binnen het Sri Lankaanse veiligheidsapparaat werden gedeeld. Politieke conflicten zouden ook een rol hebben gespeeld. In oktober werd het land in een politieke crisis gestort nadat president Maithripala Sirisena premier Ranil Wickremesinghe van zijn post had ontheven. Het Hooggerechtshof zou dat besluit later ongedaan maken, maar de premier zou sinds oktober niet meer zijn toegelaten tot overleg van de nationale veiligheidsraad.

Te grote stap?

Terrorisme-expert Sajjan Gohel van de Asia-Pacific Foundation zei gisteravond in het Nederlandse tv-programma Nieuwsuur dat de islamitische terreurorganisaties IS of al-Qaida mogelijk betrokken zijn geweest bij de aanslagen. Over National Thowheeth Jama'ath (NTJ): "Ze hebben niets groots weten te verrichten op terroristisch gebied. Dus van het vernielen van standbeelden naar gecoördineerde aanslagen met veel doden is een grote stap."

Als NTJ erachter zit, zegt Gohel, moeten ze hulp hebben gehad van een internationale terroristische organisatie. "Zo'n aanslag kun je niet in je eentje plannen. Daar is een groot netwerk voor nodig dat training vereist. Er moet een internationale kracht achter zitten. Dit hebben ze niet zelf bedacht zonder enig contact van buiten Sri Lanka."

Ook de SITE Intelligence Group, een bedrijf dat terreurorganisaties volgt, schrijft dat de omvang van de aanslagen doet denken aan de werkwijze van IS. Het bedrijf denkt niet dat een lokale Sri Lankaanse organisatie een aanval van dergelijke omvang kan organiseren.

Er zijn volgens SITE inmiddels ook foto's verspreid waarop een aantal aanslagplegers met een IS-vlag op de achtergrond te zien zijn. Of onderstaande foto's echt zijn, is vooralsnog onduidelijk.

Lees meer