Antwerps hof van beroep komt straks met antwoorden op lastige vragen: waarom bleven ze hardnekkig vasthouden aan drie rechters in plaats van één?

De moord op Julie Van Espen leidt tot bijzonder felle reacties. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) kreeg harde kritiek te verwerken, en moest alle zeilen bijzetten om zijn argument van 'scheiding der machten' staande te houden. De magistraten, die andere 'macht', weren zich straks op een persconferentie. Benieuwd naar wat ze straks gaan antwoorden op de vraag waarom ze zo hardnekkig met drie rechters bleven werken, terwijl het perfect met één per zaak kon.

"Moet het duren eer de dochter van een minister verkracht wordt vooraleer we zedenfeiten echt gaan aanpakken?" Met die tweet zoog de Oost-Vlaamse lijsttrekker voor sp.a, Conner Rousseau, aandacht naar zich, en speelde hij fors op de man. Een paar uur later kon sp.a niet anders dan de tweet intrekken, om te nuanceren dat ze kritisch zijn, maar de "minister niet willen viseren". "Zelfs met een perfect functionerende justitie kan je dit niet uitsluiten", zo moesten de Vlaamse socialisten toegeven in Het Laatste Nieuws.

Om maar te zeggen: politiek gezien is dit geen zwart-wit verhaal. Geen enkele partij, behalve Vlaams Belang, eist het ontslag van minister van Justitie Koen Geens (CD&V). "Het justitiebeleid van Koen Geens kost levens", zo tweette de lijsttrekker van Vlaams Belang in Vlaams Brabant, Dries Van Langenhove. Dat is hoe dan ook in lopende zaken, terwijl de Kamer is ontbonden, een zeer complexe zaak: een ontslagnemende minister die dan zou moeten ontslagen worden. Maar meer ten gronde: politiek gezien lijkt het niet echt aan de orde.

Niet dat Geens een vrijgeleide kreeg. Een pak opiniemakers was bijzonder scherp. Misschien wel het felst was de Gentse professor Carl Devos, die erop wees dat "het ook gaat om de verantwoordelijkheid van de politiek". "Die mee treurt, maar ook de indruk geeft er zelf niets aan te kunnen doen. Wie dan wel? De verwijzing naar de scheiding der machten is opgebruikt."

Clash der professoren

In Terzake, waar Geens al voor de tweede dag op rij opdook om zich te verdedigen in deze zaak, merkte de ene professor (Geens zit aan de KU Leuven) schamper over de andere professor op dat "meneer Devos een heel deskundige politicoloog is, maar als in een rechtsstaat de minister de verantwoordelijkheid moet nemen voor de organisatie en de inhoud van de rechterlijke beslissingen, dan heeft hij daar toch een andere opvatting over dan ik".

De minister van Justitie, die in de Wetstraat niet bepaald bekend staat als een makkelijk mens, kreeg op het einde van de legislatuur toch veel lof voor z'n palmares, zowel van opiniemakers als van z'n eigen partij. Maar nu moet Geens telkens opnieuw herhalen dat er "scheiding der machten" is en dat hij eigenlijk weinig greep had op het noodlottige beslissingsproces bij de magistratuur.

Laat dat argument, dat de minister van Justitie niet kan en mag ingrijpen bij de dagelijkse werking en de beslissingen van de magistratuur, tot vervelens toe door Geens herhaald zijn. Hij feliciteerde daarbij ook uitdrukkelijk de rechtbank van eerste aanleg, die de dader van de moord snel veroordeelde. Het knelpunt zit hem bij het Antwerpse hof van beroep. Dat liet de man op vrije voeten, ondanks een veroordeling van vier jaar cel, in afwachting van zijn proces in beroep. En bovendien liet men de zaak uitstellen, zodat de dader zijn beroep pas deze zomer zou voorkomen. Maar in zijn kritiek bleef Geens zeer voorzichtig, nergens noemde hij man en paard. Ook z'n partij hield zich op de vlakte, voorzitter Wouter Beke (CD&V) moeide zich nog op geen enkele manier in het debat.

Reactie uit het hof van beroep?

Dat deed de woordvoerder van het hof van beroep uitdrukkelijk wel: hij haalde aan dat "lineaire besparingen" de oorzaak waren van de achterstand, maandag op Radio 1. Een duidelijke aanval op Geens z'n beleid. Daarop reageerde die wel: "De besparingen op personeel zijn stopgezet. Sinds 2014 is het aantal magistraten stabiel gebleven." En het Antwerpse hof van beroep ging rechters bij krijgen. Professor Grondwettelijk recht Paul Van Orshoven legde daarbij de vinger op de wonde: rechtbanken hebben immers sinds vorig jaar de mogelijkheid om één rechter in plaats van drie per zaak te laten beslissen. "Maar in Antwerpen heeft men daar heel lang mee gewacht", zo duidde die.

Het roept op z'n minst vragen op over de werking van het Antwerpse hof van beroep. De voormalige voorzitter daar, Bruno Luyten, was in het verleden al een zeer verbale tegenstander van Geens. Onder meer over de digitalisering van justitie liet Luyten zich meermaals horen. En ook over het veiligheidskorps, dat onderbemand was in Antwerpen, kwam de magistraat op de barricaden.

Nu reageert het hof van beroep met een persconferentie. Daar zullen ze moeten hard maken dat er wel degelijk besparingen waren, wat ze zelf beweerden maar de minister van Justitie tegensprak. Maar de cruciale vraag lijkt ondertussen waarom ze zo hardnekkig vasthielden aan drie rechters per zaak, terwijl het met één rechter kon. Dat had veel mogelijke capaciteit kunnen vrijmaken, zoals al bij andere rechtbanken gebeurde.

Lees meer