“De slechtste economie, de begroting gaat altijd maar achteruit, de armoede stijgt, het is een ramp”: sp.a-voorzitter John Crombez wordt er niet vrolijk van

“De slechtste economie, de begroting gaat altijd maar achteruit, de armoede stijgt, het is een ramp”: sp.a-voorzitter John Crombez wordt er niet vrolijk van

“Het rapport van deze regering is, wanneer je het vergelijkt met de rest Europa, een ramp”, zegt John Crombez, leider van de Vlaamse socialisten. Hij ziet voor 2019 niet bepaald verbeteringen: “We zitten nu in de modus dat de partijen niet meer nadenken over besturen. Ze zijn aan het campagne voeren en zetels aan het tellen.” En daarbij rekent hij straks op beterschap voor de sp.a: “Het kan radicaal anders”. 

2018 was alweer geen grand cru voor de sp.a. In oppositie blijven de socialisten in de schaduw boksen van Groen, dat nochtans een pak minder zetels heeft. En de gemeenteraadsverkiezingen brachten meer slecht nieuws: de sjerpen in Gent, Brugge en John Crombez z’n eigen Oostende gingen verloren. Maar de sp.a-voorzitter blijft strijdvaardig. “Want het is een jaar geweest waarin het aan de sociale kant niet goed ging. We hebben ongelofelijk veel onzekerheid gemerkt bij de mensen, steeds meer. We zijn tien jaar na de bankencrisis. De verantwoordelijken van de grootbanken zijn vrijgesproken en de mensen hebben betaald. Da’s ongelofelijk.”

newsmonkey

Inderdaad, vorige week uitgesproken: bij Fortis, net zoals bij Belfius, geen vervolging. Hoe wereldvreemd is het gerecht dan?

“Het is breder dan alleen maar naar het gerecht kijken, het is een heel systeem. Maar het is wel de essentie van wat mensen zien.”

“Het volstaat niet meer om uw best te doen en te werken. Je raakt met moeite rond. Ze erven een rijhuis en betalen daar tienduizenden euro’s op. En Albert Frère sterft en die betaalt niets op zijn 6,6 miljard. Of ze hebben een parkeerboete en de grote middelen worden ingezet. En die grootbankiers, die rijk zijn en heel het systeem omvergeworpen hebben, die gaan vrijuit.”

“Eigenlijk vragen de mensen niet meer dan dat we ons best doen, en dat de politiek zorgt dat we er geraken. En da’s toch wel het felste geweest bij de bevolking, denk ik. Los van de politieke instabiliteit die er al het hele jaar was. We zijn een heel jaar politiek instabiel geweest.”

Want uiteindelijk valt die regering niet over sociale kwesties, maar over iets totaal anders, een VN-verdrag …

“Ja, het zat er al een beetje aan te komen. Ik had ook al tegen een paar mensen gezegd dat voor Nieuwjaar de regering ging vallen en de redenering was een beetje: ‘Het is al eerder gebeurd’.”

“Het scenario is meestal hetzelfde: de N-VA trekt eruit om toch maar niet meer bij het bestel, bij het systeem, te zijn. Ze willen weg van bij de traditionele partijen, en volop in campagne gaan om te zeggen: ‘Wij zijn anders, wij hebben principes’.”

“Na de zomer was er ook al sprake van een kans op een val. Er was instabiliteit in de regering en was er discussie over het zomerakkoord. En dan zag je ook dat er stemmen opkwamen die zeiden: ‘Misschien gaat ze vallen en gaan er samenvallende lokale en federale verkiezingen komen’. Dat is toen niet doorgegaan, want het was niet fel genoeg. Maar blijkbaar was een VN-migratiepact dat dan wel.”

Eigenlijk was dat al een plan een jaar voordien, ten tijde van de Soedan-crisis. Toen was er ook heel veel spanning.

“Ja, tuurlijk.”

“Het politieke theater staat in de weg van de echte discussies”

Als partijvoorzitter zat u op de eerste rij, zeker nu met die val van eerst Michel I en dan Michel II. Jullie hebben uiteindelijk het finale nekschot gegeven, de motie van wantrouwen?

“Die is zelfs nooit ingediend geraakt.”

Maar hebt u daar dan plezier aan, op een of andere manier, of leedvermaak?

“Nee, het grootste probleem voor ons is eigenlijk dat je het verschil niet ziet tussen wat er bij de mensen gebeurt en de politieke kwestie. Dat is heel nadelig voor de oppositie en zeker voor de socialistische partij.”

“Men vindt zelden nog de echte discussies voor de mensen een hoofdzaak. Het hele politieke theater krijgt massa’s aandacht, maar het maakt het alleen maar erger bij de bevolking.”

“Een heel klein voorbeeld was de welvaartsaanpassing, het verhogen van de kleinste pensioenen en de ziekte-uitkeringen. Dat wordt in diezelfde week dat de premier naar de koning gaat om ontslag te geven in het parlement voorgelegd en gestemd en dat wordt weggestemd. En dat krijgt eigenlijk geen aandacht, terwijl dat over tienduizenden mensen gaat.”

“Dat krijgt geen aandacht, het politiek theater des te meer. En dat is geen voordeel voor een oppositiepartij die als belangrijkste item heeft om de zekerheid terug te brengen bij mensen, de inkomens en de pensioenen te verbeteren en dat de facturen naar beneden gaan voor veel mensen. Het theater staat in de weg van de echte discussies. Het is aan ons om ze terug te brengen en ik denk ook wel dat dat zal gebeuren volgend jaar.”

Blik eens vooruit naar 2019, wat moet dat brengen voor u, voor sp.a?

“Ik denk dat sp.a heel duidelijk moet stellen dat wij enkel met die inhoudelijke discussie gaan komen en aangezien het parlement aan zet is, is het ook een zaak om te tonen dat het niet uitmaakt wat het mediagebeuren is. Het maakt niet uit wat het politieke steekspel is: wij moeten ervoor zorgen, en duidelijk nu als enige, dat die inkomens omhoog gaan, dat de facturen naar beneden gaan voor de bevolking.”

Maak dat eens concreet dan. Moet sp.a terug in de regering? Want als u de factuur naar beneden wil, dan moet u toch terug aan de macht zijn.

“Nee, niet noodzakelijk. Er komt een periode voor die verkiezingen. Ik ga ervan uit dat de verkiezingen in mei gaan vallen. Er gaan nog serieuze pogingen zijn om dat te vervroegen, maar dat gaat niet lukken.”

“In die tussenperiode moeten wij als parlement een vuist maken. Want het grote ding waar wij mee zitten, is dat de mensen het eens met zijn onze redenering, maar niet overtuigd zijn dat ze daarom op ons moeten stemmen. Dat is de paradox.”

“Het potentieel, het aantal mensen dat zou overwegen om op ons te stemmen, dat blijft gelijk, dat is niet veranderd. Maar het aantal mensen dat zegt: ‘We gaan toch voor hen kiezen’, dat is kleiner. En dat heeft voor een stuk te maken met het feit dat we die vuist moeten maken op die dossiers.”

“Wat ik eerst zei: de onrechtvaardigheid van ‘de groten die de dans ontspringen’, dat is al die jaren al ons punt geweest. Ik ben drie jaar staatssecretaris voor Fraudebestrijding geweest, waar dan eindelijk eens de diamantairs, de grote vermogens, wél betaalden en niet de gewone mensen. Hetzelfde zal nu moeten gebeuren met de pensioenen, met de inkomens, met de elektriciteitsfactuur. De zekerheid terugbrengen bij de mensen, zodat het niet altijd in hun bak terechtkomt. De bankencrisis, de mensen hebben dat betaald hé, 25 miljard belastinggeld.”

newsmonkey
newsmonkey

“Sp.a is al drie jaar aan het veranderen. De vraag is wanneer dat terug die overtuiging gaat brengen”

Maak u redenering dan eens af. U zegt: ‘We moeten dat beter verzilveren’. Bedoelt u dan dat de oppositie misschien niet goed gevoerd is door jullie? U ziet dat de verschuiving naar Groen gaat in de oppositie.

“Ja, maar er zijn altijd tendensen. En de tendens bij ons is, en ik denk dat dat de samenvatting is die vaak wordt gegeven: Sp.a is al drie jaar aan het veranderen. De vraag is wanneer dat terug die overtuiging gaat brengen. Wanneer gaan die mensen die op ons kunnen stemmen het ook effectief weer doen?”

“Daarnaast is het natuurlijk zo dat Groen, en dat is hen zeer gegund, in een positieve flow zit als het alternatief. En wellicht is bij veel mensen de overweging: voor welke partij kies je? Het punt zit bij de bevolking, wanneer geloven ze dat je het verschil maakt?”

“Vroeger keken ze vaak naar wat wij gedaan hebben. De vorige grote crisis. Het is binnenkort de verjaardag van de sociale zekerheid, volgend jaar bestaat die 75 jaar. De vorige wereldcrisis, op de beurzen en de banken, die is gevolgd door de sociale zekerheid, mensen bescherming geven, tegen ziekte, invaliditeit en noem maar op. En deze crisis, de bankencrisis, tien jaar later, de mensen hebben betaald.”

En er is niets gekomen.

“Eerst belastinggeld in die banken steken, miljarden, en dan nadien in de facturen. Ze zagen dat er belastingen bijkwamen op hun elektriciteitsfactuur en op de diesel.”

Is dat ook niet het moeilijke van dit jaar geweest? U had voor de gemeenteraadsverkiezingen een aantal steden met heel zichtbare burgemeesters die eigenlijk niet beloond zijn door de kiezer.

“Ik ben het daar eigenlijk niet helemaal mee eens.”

Maar Oostende, Brugge, Gent, … dat waren socialistische burgemeesters.

“Ja, natuurlijk, ik ben het er wel mee eens dat we burgemeesters verloren zijn. Maar het is niet zo dat we nergens beloond zijn voor ons beleid. De meest opmerkelijke score was natuurlijk Mohamed Ridouani (sp.a), die meer voorkeurstemmen haalde dan Louis Tobback (sp.a) de vorige keer. Maar ook in andere steden.”

Misschien was Louis Tobback toch ook een klein beetje op zijn einde?

“Maar Mo haalt meer stemmen dan Louis haalde toen hij niet op z’n einde was. En dat is heel straf.”

“Je ziet in een aantal andere steden, dat er ofwel nieuwe mensen komen; ofwel dat we als partij, wanneer we lang bestuurd hebben, dat we vaak nog altijd of veel zetels halen of de meeste stemmen.”

“Het beeld is natuurlijk dat je minder burgemeesters hebt en het ook in de steden moeilijker hebt. Maar in een aantal kleinere steden zijn we er zelfs op vooruitgegaan. Maar het blijft wel het algemene beeld.”

Ik heb wel een lichtpunt gezien in Jinnih Beels (sp.a).

“Jinnih is wel iemand van een zeer rechte lijn.”

Een flik.

“Ja, ja, ja. (lacht) Zij is zeer goed in staat om dat zelf in te schatten. Dat is heel opmerkelijk, dat is een talent. Ze was in de debatten een talent. Bart De Wever (N-VA) had een beetje schrik van haar, je zag dat in zijn ogen. En terecht.”

En nu wilt hij haar inlijven.

“Ja, misschien daarom. Maar ze is zeker een talent en haar talent komt eigenlijk van haar echtheid. En ik zou natuurlijk niet liever willen dan dat zij een prominente plek krijgt. Maar ze zal dat zelf mee beslissen.”

De tijden dat de sp.a-voorzitter almachtig was …

“Maar ik wil dat ook niet. Ik heb duidelijk gezegd toen ik begon: ‘Er moeten nieuwe mensen bijkomen, we hebben een mix nodig van ervaring en nieuwe mensen’. We hebben te weinig verveld en we zijn te lang hetzelfde blijven doen en blijven denken dat dat zou gaan.”

newsmonkey

“De bevolking is bij de aankoop van de F-35’s bedrogen geweest op de ergste manier”

U neemt voor 2019 wel een risico. U hebt al twee lijsten gepresenteerd, voor Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen, waar jullie eigenlijk piepjonge kandidaten naar voor schuiven en eigenlijk een radicaal andere sp.a, minstens al qua parlementsleden, gaan presenteren.

“Er zitten zeer jonge mensen tussen, nieuwe mensen. Niet alleen trouwens. De nieuwe kandidaten zijn niet allemaal piepjong, maar er zitten er tussen. Dat is het meest zichtbare. Maar het zijn allemaal mensen die in de buik van de partij al jaren aan het groeien zijn. De jongste staat na mij op de Kamerlijst, dat is Melissa Depraetere (sp.a), die is 26.”

Van het fameuze defensiedossier.

“Die heeft het dossier van de straaljagers gedaan en die is eigenlijk al vijf jaar in de buik van de partij gegroeid. Dus die is daar heel erg klaar voor.”

Die straaljagers, dat was eigenlijk op een gegeven moment een kans voor jullie, die dan geëindigd is met die fake mails. Hoe hebt u dat ervaren?

“Dat is heel lastig. Ik heb daar ook een principe. Als je ziet dat er dingen gebeuren die echt niet kunnen, moet je spreken. Want de bevolking is hier bedrogen geweest op de ergste manier.”

U bedoelt bij de aankoop?

“De aankoop van de straaljagers, de F-35’s. De regering beslist wat ze willen, maar de bevolking moet wel de waarheid kennen. Je steekt dan je nek uit of je steekt hem niet uit. En als je uw nek uitsteekt, dan weet je dat je ook in de media een patat kan krijgen. Ik heb die gehad, maar ik zou het niet anders doen.”

“Ik ben voorzitter van de grootste oppositiepartij, ik heb dat gedaan. Dirk Van der Maelen (sp.a) heeft dat gedaan, als ik het niet zou doen, dan denk ik dat ik niet in de politiek zou moeten zitten. De kinderarmoede is gestegen, we hebben een recordstijging gezien bij de voedselbanken, er zijn 60.000 mensen onder deze regering die langdurig arbeidsongeschikt zijn geworden, mensen die uitvallen … En op het zelfde moment worden we bedrogen met een aankoop van straaljagers die hyperduur zijn, nog altijd niet werken en volledig onder de soevereiniteit – kan je het je inbeelden? – van Amerika worden gebracht …”

“En iedereen zweeg, want het is een groot lobbydossier, het gaat over miljarden, het is gevoelig en het is gevaarlijk. Ik heb de reactie van de media ook gezien.”

Maar dat was natuurlijk ook voor een stuk nadat bleek dat die mails, waarop jullie verhaal een deel gebaseerd hadden, vals waren.

“Er zat inderdaad een mail in waarvan men zegt dat die vervalst was. Ik weet het niet, ik heb die anoniem gekregen. Er zijn mensen, ook in het parlement, die wellicht de bron van die mails kennen. Het is op zich een interessant verhaal, ze moeten er maar eens een film van maken.”

Zit daar dan een filmscenario in?

“Ja, de essentie van dat verhaal is dat wij maanden aan een stuk zeer inhoudelijke dingen hebben gebracht, dat we daar heel veel miserie voor hebben gehad om dat boven te spitten. We zijn ook echt naar het buitenland moeten gaan om dat te doen.”

En het moest en zou die F-35 zijn van de Amerikanen?

“Natuurlijk, dat is denk ik al beslist toen ik zelf nog in de regering zat. Niet door de regering, maar door een aantal mensen van de elite in België. We hebben daar ook mails van gepresenteerd. De dag dat die bewuste mail opduikt, waar ik mijn patat voor gekregen heb, zat er ook een mail in waaruit bleek dat mensen uit hogere regionen, letterlijk de lobbying, …”

Wie zijn die mensen?

“De media heeft al die mails gekregen. Er zat één mail bij, waarover nooit gesproken wordt …”

“De media moeten doen wat ze doen, maar je kan niet negeren wat we dat daar allemaal op tafel hebben gelegd. En de show die toen gebracht is in het parlement door de lobbyisten vanuit Amerika te brengen en niet de dossierkenners …”

“Dat zijn simpele vragen: waarom mocht de verbindingspersoon, die heel het dossier kent, waarom mocht die niet naar het parlement? Waarom was dat een lobbyist, een pure lobbyist van een toeleverancier?”

Ik voel nog altijd de kwaadheid.

“Nee, je kan dat tegenkomen als je aan politiek doet. Als het over miljarden gaat, kunnen ze je veel aandoen. Toen ik Fraudebestrijding deed, heb ik ook wat te verwerken gekregen. Ik vind dat niet erg, anders moet ik niet aan politiek doen. Ik heb toen ook af en toe klappen gekregen omdat ik het wel aandurfde om 450 miljoen bij de diamantairs te halen. Dat ik het wel aandurfde om de afkoopwet te schrappen.”

“Er is in de voorbije jaren voor miljarden afgekocht. Fernand Huts zit al vijf keer in een dossier van een belastingparadijs, er is niet één onderzoek bij hem bekend. Maar je moet als gewone mens maar eens iets verkeerd doen.”

“Het rapport van deze regering is, wanneer je het vergelijkt met Europa, een ramp”

Nog even over uzelf. U hebt vorig jaar toch iets opmerkelijk gezegd over uw voorzitterschap.

“Ik heb eigenlijk gezegd dat als de uitslag zeer slecht is in de steden, dan bestaat de kans dat ik de verantwoordelijkheid aan mezelf hou. En dat is iets heel raar, vind ik, dat wanneer je gewoon de waarheid zegt en geen politiek voorgekauwd antwoord geeft …”

Dan verschiet iedereen in de Wetstraat.

“Ja, maar ik ga dat toch blijven doen. Ondanks het advies dat ik dat moet afleren.”

En zeg nu eens, voor volgend jaar. Blijft u voorzitter? Doet u het nog graag?

“Tuurlijk, moest ik het niet graag doen, dan zou ik er niet zitten. Mijn antwoord op die vraag is gemakkelijker nu. Mijn termijn loopt af na de verkiezingen, dus de leden gaan dat beslissen. Dat is veel comfortabeler nu, na die verkiezingen.”

“Maar ik heb twee, misschien drie, verkiezingen op korte tijd als voorzitter in die omstandigheden en ik ga altijd blijven zeggen: ‘Ik ben de eindverantwoordelijke’. Ze mogen doen en zeggen wat ze willen. Want toen ik zei: ‘Ik ben verantwoordelijk’, toen waren er een aantal die zeiden: ‘Je kan toch niet de verantwoordelijkheid nemen over wat er in de steden gebeurd is, zo gaat dat niet’.”

newsmonkey

“Maar je bent de voorzitter van een partij, je bent de eindverantwoordelijke. Punt. Dat doet ook deugd hé, de vraag na de verkiezingen, vanuit de leden, vooral vanuit de leden, niet zozeer vanuit de top, maar vooral vanuit de leden, om toch niet weg te gaan, was ook immens. En ook dat is verantwoordelijkheid. Als uw leden vragen om toch naar die volgende verkiezingen te gaan.”

Minder vanuit de top?

“Ja, omdat het zoveel was vanuit de leden.” (lacht)

Dat is mooi omschreven. Maar bent u dan opnieuw kandidaat?

“Nee, dat weet ik echt nog niet.”

Wat gaat volgend jaar geven politiek gezien?

“Ik heb vorig jaar in je eindejaarsinterview een paar dingen voorspeld die zijn uitgekomen. Er zijn twee mogelijkheden. We zitten nu in de modus dat de partijen niet meer nadenken over besturen. Dat is nu al een hele tijd dat iedereen denkt in termen van campagne en dat de partijen aan het rekenen zijn in zetels en mogelijke regeringen.”

“Dat is afschuwelijk eigenlijk, want al die analyses die nu komen over de begroting en de economie … Het rapport van deze regering is, wanneer je het vergelijkt met Europa, een ramp. De slechtste economie, het gaat achteruit, de begroting is altijd maar aan het verslechteren, de armoede stijgt. Het is een ramp.”

“Maar eigenlijk is men daar niet meer mee bezig. Men is bezig met campagne voeren en de inschatting van zetels en eigenlijk zijn er dus twee mogelijkheden. Ofwel is er een uitslag die bestendigt wat de huidige situatie is en dan gaan we heel lang weer moeilijkheden hebben om te besturen. De regio’s kunnen zeer snel gaan en dan onbestuurbaarheid federaal. Ofwel komt er een andere uitslag.”

newsmonkey

Maar dan moet het radicaal iets anders zijn.

“Ja, maar dat kan, hé. Want de peilingen in de aanloop van verkiezingen, die zijn zelden goed geweest. De sprongen gebeuren op het einde.”

Dus je hebt nog hoop.

“Iedereen heeft hoop. Anders moet je niet meedoen.”

Is er iets dat je de anderen toewenst op het einde van het jaar? Wat wens je Bart De Wever toe, bijvoorbeeld?

“Ik wens hem veel sereniteit toe. We leven in een wereld waarin de spanning tussen mensen veel, veel, veel is toegenomen. Ik was zelf jong in de jaren 90, ik bedoel universiteitsstudent. Toen was er ook rechts-extremisme, dat was de opkomst van het (Vlaams) Blok. Ik heb mensen zien vechten in Gent, maar mensen waren verdraagzamer en fatsoenlijker. En de politiek heeft dat zelf gekeerd. Niet alleen, hé.”

Dus moet 2019 dan het jaar van het politieke fatsoen terug worden?

“Ik mag het hopen, ja. En de twee, verdraagzaamheid en fatsoen, zou heel fijn zijn voor 2019. En niet alleen aan één voorzitter hé. Aan allemaal, en ook aan mezelf.”

Gesponsorde artikelen