Deals in the desert: EU doet zaken met Arabische leiders op top in Egypte, maar transparantie en democratie zijn ver te zoeken

Deals in the desert: EU doet zaken met Arabische leiders op top in Egypte, maar transparantie en democratie zijn ver te zoeken

De Europese Unie houdt voor het eerst een top samen met de Arabische Liga. Over mensenrechten zal niet veel gepraat worden, “de EU is hier niet om met het vingertje te zwaaien”. Wat opvalt is hoe Egypte, dat de top organiseert, nauwelijks ruimte laat voor de pers. De Arabische Liga is geen democratisch clubje, voor wie eraan moest twijfelen. Als premier Charles Michel (MR) toch even komt praten met enkele journalisten, volgt een overrompeling. 

“Please, please, only one question in English“. De Arabische pers staat massaal rond de Belgische eerste minister, en smeekt om een vraag te kunnen stellen. Ze hebben Charles Michel (MR) compleet omringd, ook al moeten ze vragen en antwoorden in het Nederlands tussen de premier en VTM en newsmonkey aanhoren, ze blijven duwen en trekken om elke vierkante centimeter. Uiteindelijk geeft de premier de internationale pers één vraag, waarna de Britse pers met Sky News zich nog komt moeien door over de Brexit allerlei vragen te komen roepen, zonder resultaat uiteraard.

Het is tekenend voor hoe de pers kan werken in Egypte, waar de president Abdul Fatah al-Sisi de prestigieuze top mag hosten. Al-Sisi is geen democraat, integendeel. Op genadeloze manier nam hij in 2013 de macht over in Egypte, en sindsdien is het land meer dan ooit een harde dictatuur: de president probeert nu de Grondwet aan te passen, zodat hij nog jaren aan de macht kan blijven.

Van enige kritische rol voor de Europese pers is dus geen sprake, toegang tot de Arabische leiders is er niet. Enkel de camera-mensen, met gele badges, hebben toegang. Journalisten, met een groene badge, worden netjes weggehouden. Het verschil met Europese toppen, waar de pers toch makkelijk alle persbreefings van pakweg Angela Merkel tot Emmanuel Macron kan bijwonen, is bijzonder groot.

Clubje dictators

Maar waarom gaat de EU dan aanschurken bij het clubje dictators in het Midden-Oosten? “Het is correct dat het niet evident is om hier onze EU-top te houden, maar het is nodig. Ofwel spreken we enkel onderling tussen de Europese landen, maar dat gaat niet zo veel succes geven voor de globale uitdagingen. Ofwel verdedigen we de visie van de fundamentele waarden in een dialoog met de Arabische landen. Dat leidt tot meer stabiliteit en is in het belang van de toekomst van de Europese Unie”, zo reageert Michel.

Dat Egypte daarbij ‘beloond’ wordt, is geen toeval. Het land maakte een prioriteit van de strijd tegen mensensmokkel. “Er is geen enkele illegale migratie meer vanuit Egypte, en ook in Libië zijn enorme stappen gezet. We moeten dus wel samenwerken”, zo is bij de entourage van de eerste minister te horen. Het was de Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz die de top opzette, maar uiteindelijk is het nu pas, onder het leiderschap van de Roemenen, dat de EU-top er komt.

Maar het lijkt erop dat Al-Sisi toch handig gebruik maakt van de komst van de EU-leiders om z’n ijzeren greep op het land nog te versterken. De wijziging van de Grondwet geeft hem de kans om tot liefst 2034 aan de macht te blijven. Elke vorm van protest wordt onderdrukt, van de Arabische lente is geen spoor meer te bekennen. In de slotverklaring komt wel een heel zorgvuldige verwijzing naar de mensenrechten, dat is zowat het verste dat de EU-landen de Liga kregen.

Arabische patsers

De top is een moment voor de Arabische wereld om flink te kunnen uitpakken. Het nagelnieuwe gebouw dat de Egyptenaren hebben neergezet in Sharm El Sheik, de badplaats aan de Rode Zee, is zo groot dat er golfkarretjes rondrijden om wie dat wil een liftje te geven. Het vertoon van luidruchtige lijfwachten, agressieve veiligheidscontrole en eindeloze rijen aan de koffieautomaat hoort er allemaal bij. Net als de eindeloze rij nagelnieuwe jets, en zelfs een hele reeks Boeing 747’s die op luchthaven van Sharm El Sheik staan te wachten op de Arabische staatshoofden. De grijze Airbus van het Belgische leger, een toestel dat geleaset wordt, steekt er bepaald schraal tegen af.

Maar de EU doet natuurlijk veel meer dan handjes komen schudden en op de groepsfoto komen staan. Het plan om de bootvluchtelingen van op de Middellandse Zee terug naar Afrika te brengen, en ze daar in kampen te huisvesten, eerder dan in transitlanden Italië en Griekenland, is nog altijd niet concreet gemaakt. De EU zoekt landen die de zogenaamde ‘hubs’ willen toelaten op hun grondgebied. Er waren gesprekken met onder meer Tunesië. Maar concreet is dat nog niet geworden. Integendeel: de Arabische Liga wil eigenlijk die ‘regionale ontschepingsplatforms’ officieel afwijzen. Net zoals destijds de Turkse president Erdogan, gebruikt de Liga de migranten als cynische pasmunt in een koel machtsspel.

epa

Saoudi’s versus Iraniërs

Bovendien is de Arabische Liga ook een beetje de club van de Saoudi’s. In de regio vormen zij, omwille van hun economische macht door de olie, een speler van formaat. Maar ze komen in de regionale machtsstrijd steeds vaker Iran tegen. In Syrië zit de man van Iran, Assad, nog steeds in het zadel: met heftige steun van Iran en Rusland versloeg die de IS. In Jemen krijgt het Saoudische leger de Hoeti-rebellen niet klein. Die rebellen kunnen uiteraard rekenen op de steun van Iran. En ook in het eeuwigdurende conflict tussen Israël en Palestina staan Iran en de Saoudi’s tegenover elkaar: die laatsten schuren steeds dichter tegen Israël aan, terwijl Iran nog steeds de aartsvijand van Tel Aviv is.

De Europese Unie doet haar best om te bemiddelen: ze dringen aan op een vredesakkoord in Jemen. Een wapenstilstand, die in december nog was afgesproken in Stockholm, wordt amper nageleefd. De Saoudi’s staan daarbij onder druk, zeker na de vreselijke terechtstelling van de kritische journalist Jamal Ahmad Khashoggi in hun consulaat in Turkije. De Saoudische koning Salman, waarmee premier Michel ook een onderhoud had, lijkt op de top alvast niet te gaan plooien: hij had het over “terroristen die gesteund worden door Iran en zich aan de internationale gemeenschap moeten onderwerpen”.

Maar ook de kwestie van Syrië staat op de agenda. Mag het land opnieuw lid worden van de club? In 2011 werd Assad uit de Arabische Liga gegooid. Maar nu de IS verslagen is, denkt men stilaan terug aan een lidmaatschap voor Syrië. Ook al omdat het probleem van de ex-IS-strijders iets is dat iedereen aanbelangt, niet in het minst de EU-leiders. Meer overleg met Syrië is op termijn dus wenselijk: maar dan is het eerst aan de Arabische landen om hen terug op te nemen. België doet daarbij overigens wat het altijd doet op internationaal vlak: de premier vertelde de Saoudische koning dat een dialoog altijd de beste oplossing is.

Gesponsorde artikelen