Gekleurde wielrenster ten tijde van apartheid

Gekleurde wielrenster ten tijde van apartheid

In de schaduw van het Groenpuntstadion in Kaapstad vindt elk jaar een wielercriterium plaats. Cycle in the city ontvangt junioren, profs en veteranen. Zelfs de allerkleinsten wagen hun kans. Mannen of vrouwen, zwart of blank, iedereen is welkom. Maar dat is lang niet altijd zo geweest in Zuid-Afrika.

Naast de start maken de jongens van Team Banasta zich klaar voor hun wedstrijd. De benen worden ingesmeerd en de fiets krijgt een laatste controle. De jongens zijn gespannen, maar zijn helemaal klaar voor de start. Dat allemaal onder het toeziend oog van Zarina Van Schalkwyk (48). Zij leidt team Banasta met 3 eliterenners en 5 junioren. “Vandaag is de perfecte dag om te zien hoe ver de jongens staan. Een podiumplaats is altijd leuk, maar meestal mikken ze op de top 5 of de top 10.” In het team van Zarina zitten uitsluitend gekleurde jongeren. Zelf probeert ze haar team ook zo gekleurd mogelijk te houden. “Ik heb nooit de kans gekregen om als zwarte vrouw door te breken in het wielrennen. Daarom dat ik deze gekleurde jongens wel die kans wil geven. Ik wil uiteraard iedereen een kans geven, maar ik kijk vooral naar de finesse en het doorzettingsvermogen.”

Familietraining

Anno eind jaren ’80. Zarina groeit op in Salt River, een wijk op 5 km van het centrum van Kaapstad. Heel haar familie is gepassioneerd door het wielrennen en het huis van Zarina is een ontmoetingspunt om samen te gaan trainen. Zarina wordt gebeten door de sport en op 13-jarige leeftijd besluit ze voor de eerste keer mee te gaan trainen. “Mijn eerste fiets was een turquoise rally fiets die ik tweedehands kocht. Zwarte wielrenners, en al zeker geen meisjes, kregen geen sponsoring en moesten alles uit eigen zak betalen.” Zo ging Zarina met haar neven en een groep vrienden wekelijks mee trainen. Dat Zarina een meisje was, daar stond niemand bij stil en daar had ook niemand een probleem mee. “Ik volgde al hun races en heb zeer veel tijd met hen doorgebracht. Na 2 jaar werd ik zelf gebeten door het competitiegevoel, maar al snel realiseerde ik me dat het als zwart meisje gewoon niet haalbaar was.”

Het keerpunt

Het keerpunt voor de regering en de sport in Zuid-Afrika is de vrijlating van Nelson Mandela in 1994. Reeds daarvoor trachtten de blanke sportgemeenschap te praten met de zwarte sportgemeenschap. “Toch moesten wij er niets van af weten, ook al kregen gekleurde wielrenners nu wel sponsoring en veel meer geld om betere fietsen te kopen. Het veroorzaakte hevige spanningen tussen gekleurde sporters. Er was zelfs een kleine groep gekleurde sporters die wel overstag ging.” Tot op de dag van vandaag is die spanning nog altijd merkbaar. Velen vinden het niet kunnen dat gekleurde sporters kiezen voor het witte geld. Ook in het maatschappelijke leven bewandelden gekleurden en blanken het verschillende pad. Dezelfde toiletten gebruiken en samen iets drinken waren voor de apartheid uit den boze. “Dus waarom op zaterdag dan wel samen dezelfde sport beoefenen? Dat was voor mij echt onmogelijk.”

Fiets begraven

Zarina klopt bij verschillende sponsors en instanties aan om te mogen deel nemen aan officiële wedstrijden. “Ik was vastberaden, maar wedstrijden voor vrouwelijke wielrensters werden toen nauwelijks georganiseerd. Gekleurd zijn maakte het ook zoveel moeilijker.” Toen Zarina de leeftijd van 25 jaar bereikte gaf ze de brui aan het wielrennen. “Op die leeftijd is het onmogelijk om jezelf nog te ontwikkelen als je zelfs niet mag deelnemen aan officiële wielerwedstrijden. Het was toen dat ik me realiseerde dat ik de volgende generatie wielertalenten naar de top wilde brengen.”

Carl

In 2008 richtte Zarina Team Banasta op met behulp van haar spaargeld. “In het begin loop je een beetje verloren in de wielerwereld. Ik had wel het geluk dat ik met veel van de sponsorcontacten en ploegbazen vroeger nog samen heb getraind.” Zo leerde Zarina ook Carl kennen. Een aanstormend talent dat vandaag op Cycle in the city tweede eindigde en zo een zilveren medaille wist te bemachtigen. “Carl zag ik 2 jaar geleden bezig op een beklimming. Hij gaf zich volledig voor de sport en heeft mijn hart weten bekoren en dat doet hij nu nog steeds. Toen was het voor hem heel moeilijk om te racen. Zijn ouders hebben het nooit echt breed gehad.” Zarina hoopt dat gekleurde sporters in de toekomst nog meer erkenning en meer mogelijkheden krijgen om hun favoriete sport uit te oefenen. “Maar het gaat de laatste jaren zeker de goede kant uit.”

Gesponsorde artikelen