Left Right
scrollTop top

Hoe Rusland kan terugslaan naar de EU: gaskraan dicht


Hoe Rusland kan terugslaan naar de EU: gaskraan dicht

Voorlopig lijkt de Europese Unie de grote winnaar in Oekraïne, terwijl Vladimir Putin zijn wonden likt. Grote vraag blijft wat de Russen gaan doen, en of ze bereid zijn in hun achtertuin zo maar een Westers gezind regime te gedogen. Want in het geopolitieke spel met Europa heeft Rusland, los van militaire macht, nog een krachtig wapen achter de hand: energie. Europa is erg afhankelijk van Russisch gas.

De Russische president Vladimir Putin staat niet bekend als iemand die graag verliest. En toch staat Putin voorlopig wat hulpeloos langs de kant. ‘Zijn president’, Viktor Yanukovych, is afgezet en op de vlucht. Het parlement in Kiev heeft de macht overgenomen en een pro-Westers regime lijkt de touwtjes in handen te hebben. Rusland annuleerde wel meteen de hulplening van 15 miljard dollar, maar Europa lijkt klaar om financieel in te springen. 

Maar niemand gelooft dat Rusland dit zo gaat laten. De Russische invloed en macht in Oekraïne blijft gigantisch: een stevige etnisch Russische minderheid in het land, de Russische Zwarte zeevloot in de havens van de Krim. Velen vrezen militair ingrijpen, iets wat de Russen al twee keer in Georgië deden. Niet toevallig waarschuwde Susan Rice, Obama’s veiligheidsadviseur, afgelopen weekend “dat een militaire interventie van Rusland een grote fout zou zijn”. Naast de militaire dreiging, hebben de Russen een ander wapen in handen: energie. En dat kan een heel krachtige stok achter de deur zijn.

Meer dan 30 procent van Europese energie-import komt uit Rusland

De Russische minister van Financiën Anton Siluanov verzekerde afgelopen weekend “dat Rusland de huidige gascontracten zal respecteren”. En zo duwde hij meteen op de zwakke Europese plek. Europa is immers enorm afhankelijk van energiebronnen buiten de Europese Unie (zie kaart hierboven). En meer dan 30 procent van die import komt uit Rusland:

Bqdoha.com

Russen durven de kraan dichtdraaien, met alle gevolgen van dien

Zo hebben de Russen dus een stevige invloed op de Europese gasprijzen. In 2008 raakte Rusland al in een heftig conflict met Oekraïne over de gasprijzen. Toen was het overigens aan Oekraïense kant president Yulia Tymoshenko die hevig tegen de Russen inging. Dit weekend kwam Tymoshenko vrij, nadat ze haar verzet tegen de Russen betaalde met jarenlange gevangenis. Gazprom draaide in dat conflict de kraan dicht, en overal in Europa ontstonden tekorten. De prijs ging door het dak:

Meest kwetsbaar: Oost-Europa en Duitsland

Die afhankelijkheid is niet voor elk Europees land gelijk. Groot-Brittannië en Nederland zijn grote gasgebruikers, maar zijn helemaal niet afhankelijk van de Russen. Zij produceren zelf. Portugal en Spanje halen het uit Algerije en Qatar, net als België. Italië neemt al stevig af, maar het is vooral Duitsland dat enorme hoeveelheden invoert in West-Europa. Voor de landen uit het voormalige Oostblok is de situatie heel duidelijk: zij zijn erg afhankelijk van de Russen. De Baltische staten leunen heel zwaar op aanvoer uit Rusland: 100 procent komt van Gazprom. En uiteraard is er Oekraïne, dat voor erg veel van haar industrie afhankelijk is van goedkoop Russisch gas.

Lithuania Tribune

Oplossing: meer pijplijnen bouwen?

De crisis in 2008 duwde Europa vreemd genoeg nog meer in Russische handen. De Oekraïners gebruikten immers het feit dat de gaspijplijn door hun land liep om Europa mee in het conflict met Rusland te sleuren. Maar de Russen pasten de verdeel-en-heers-techniek toe. Ze bouwden een pijplijn door de Baltische zee, rechtstreeks van Rusland naar Duitsland. Plots was Gerhard Schröder, de Duitse kanselier destijds, beste vrienden met de Russen. Hij kreeg zelfs een duurbetaalde job van Gazprom na zijn ambtstermijn.

Europa raakt door eigen gasvoorraad heen

Ongeveer 24 procent van de Europese energieconsumptie zit in aardgas. Dat is de tweede grootste bron, na olie, rond de 35 procent. Verder zijn er vaste brandstoffen, steen- en bruinkool, voor 19 procent, en kernenergie voor 14 procent, plus hernieuwbare bronnen voor 8 procent.

Maar de grote Europese producenten, vooral het Verenigd Koninkrijk, zijn door hun gasreserves aan het raken. Dat betekent dus in principe nog meer afhankelijkheid van Rusland. 

En toch beweegt de gasprijs vandaag niet…

Dat alles in het achterhoofd zou moeten leiden tot onrust op de gasmarkt in Europa. “En toch is dat niet het geval, vandaag daalde de prijs zelfs”, zegt Alex Martens, energieanalist van de KBC-bank. “Het is sowieso slapjes op de gasmarkt, omwille van de flauwe Europese winter. Iedereen heeft nog grote voorraden.”

Maar de milde winter alleen verklaart niet waarom de Russen niet zomaar naar het gas-wapen kunnen grijpen. De ware reden is de revolutie die schaliegas veroorzaakt. De Verenigde Staten is door gaswinning via fracking een enorme producent van gas geworden, met enorme prijsdalingen tot gevolg. De gasprijs in de VS is tot vier keer goedkoper dan de Europese prijzen. Vanaf 2008 begon de fracking-boom:

Economics & Statistics Administration
Economics & Statistics Administration

Fracking als antwoord op de Russen

Door het gigantische gasaanbod op de Amerikaanse markt daalt bij ons in de eerste plaats de prijs van steenkool. Dat is immers veel makkelijker te transporteren, waardoor Amerikaanse steenkool op de Europese markt komt. Maar zeker in Oost-Europa wordt schaliegas, ondanks de enorme impact op het leefmilieu, als een interessant alternatief gezien voor Russisch gas. De huidige afhankelijkheid van Russische energie en de bittere herinnering aan 50 jaar Russische dominantie tijdens de Koude Oorlog maken de bereidheid in Oost-Europa om te gaan fracken zeer groot. 

The Economist

Alleen niet zo simpel

En toch zijn er ook goede redenen waarom Europa absoluut geen schaliegasboom zoals de VS zal kennen. De bevolkingsdichtheid in Europa is drie keer zo hoog als in de VS. Drinkwaterverontreiniging is een veel groter gevaar bij ons. Bovendien zit het schaliegas veel dieper in Europa dan in de VS. Het uit de grond halen is dus duurder en gevaarlijker. En ander heel belangrijk element is dat landeigenaars in Europa geen rechten bezitten op de mineralen die in de grond zitten onder hun land. In de VS hebben eigenaars een goede reden om voor drillen te zijn: ze worden er rijk van. Niet zo in Europa.

Het debat rond schaliegaswinning wordt volop gevoerd in Europa op dit moment. De gebeurtenissen in Oekraïne zouden daarbij wel eens een stevige invloed kunnen hebben, zeker wat de positie van de Oost-Europese lidstaten betreft.  


Deze artikelen kunnen u misschien ook interesseren…


Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    40.388.802
  • Aantal
    doden
    1.118.083
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    230.480
  • Aantal
    doden
    10.443