Hoogdag voor de democratie in Congo vandaag of gewoon weer meer van hetzelfde?

Hoogdag voor de democratie in Congo vandaag of gewoon weer meer van hetzelfde?

De huidige president van Congo, de 47-jarige Joseph Kabila, zit al 17 jaar lang stevig in het zadel. Hij volgde in 2001 zijn vader op en voert sindsdien een corrupt en repressief beleid. Daar zou met de verkiezingen van vandaag een einde aan moeten komen. Voor het eerst sinds de onafhankelijkheid van België, in 1960, moet de macht democratisch worden overgedragen. Op papier tenminste.

Twee jaar lang was er uitstel, en vorige week op de valreep nog een keer. Maar vandaag is het toch zover: de Congolezen kiezen een nieuwe president. Voor het Afrikaanse land, dat meer dan 70 keer zo groot is als België, is dat een historische gebeurtenis.

Zelf staat Kabila morgen niet op het stembiljet. Na veel internationale druk, vooral van Afrikaanse buurlanden, schoof hij partijgenoot Emmanuel Shadary naar voren. Maar verandering gaat die niet brengen. Als Shadary wint, wint Kabila.

En dat is nu net wat veel Congolezen niet willen. Mede door het wanbeleid van de huidige president is Congo nog steeds één van de armste landen van Afrika, ondanks een enorme rijkdom aan grondstoffen als goud, coltan en uranium. Ook woedt in het oosten van het land al jaren een gewelddadige strijd tussen verschillende bevolkingsgroepen.

Dat geweld was voor de regering van Kabila één van de excuses om de verkiezingen, die volgens de grondwet al in 2016 hadden moeten plaatsvinden, twee jaar lang uit te stellen. Maar eigenlijk was dat dus een smoes, het uitstel was een manier van Kabila om zo lang mogelijk aan de macht te blijven. Vooral toen hij doorkreeg dat zijn opvolger onder Congolezen niet zo populair is. Bovendien is macht in een land als Congo niet alleen symbolisch. Als de partij van Kabila straks de macht verliest, verliest ze meteen miljarden dollars.

De klucht met de stemcomputers

Ook vorige week werd op het laatste moment uitstel aangekondigd. De verkiezingen, eigenlijk gepland voor 23 december, werden toen doorgeschoven nadat bij een mysterieuze brand 5 miljoen stembiljetten in vlammen opgingen. Tegenstanders van Kabila vermoeden dat zijn mensen er iets mee te maken hebben.

Hoe dan ook is het organiseren van verkiezingen in een land zo groot als West-Europa een logistieke mega-operatie. De kosten bedragen naar schatting 1,3 miljard dollar: op een totale begroting van slechts 7 miljard dollar. Financiële hulp van de internationale gemeenschap sloeg de regering af.

Een extra moeilijkheid is dat dit jaar niet op papier, maar elektronisch wordt gestemd. Al maanden wordt gewerkt om zo’n 100.000 stemcomputers te verspreiden, ook naar onherbergzame regio’s zonder asfaltwegen en soms zelfs zonder elektriciteit. Die machines zijn zelfs met de fiets vervoerd.

De stemcomputer is een scherm waarop de kandidaten verschijnen en dat na de keuze een briefje afdrukt met daarop de gekozen kandidaat. Dat briefje wordt dan in de stembus gestopt. De kiezer moet drie keer kiezenn: voor een presidentskandidaat, voor een parlementskandidaat en voor een provinciale kandidaat. Volgens de jongste gegevens kan zowat een kwart van de Congolezen noch lezen noch schrijven en dat is het officiële cijfer. Wellicht is de situatie veel dramatischer. Zeker in het binnenland heeft bijna niemand ooit met een computer gewerkt.

De oppositie vreest bovendien dat de stemcomputers voorgeprogrammeerd zijn om automatisch elke stem om te zetten naar een stem voor … Emmanuel Ramazani Shadary, de man van Kabila. En dat er al stapels voorgedrukte stembrieven klaarliggen om in de stembussen gestopt te worden met uiteraard diezelfde naam erop.

Aan het eind … is er geweld

Nu al is eigenlijk duidelijk dat de verkiezingen in Congo weinig democratisch zullen verlopen. De kiescommissie in het land werd door Kabila zelf aangesteld, en slechts enkele van de 21 presidentskandidaten hadden voldoende geld om een geloofwaardige campagne te voeren.

Daarnaast besliste de regering eerder deze week dat Congolezen in drie regio’s niet mogen stemmen, uit vrees voor geweld of een ebola-uitbraak. Hen wordt in maart een stembusgang beloofd, terwijl de regering in januari al de nieuwe president wil aanstellen.

Sowieso is er de vrees dat in elk mogelijk scenario nog meer geweld zal uitbreken dan er de laatste weken al was. Als de partij van Kabila wint, komt het volk in opstand. Vooral jongeren zijn hem beu. Als een oppositiekandidaat wint, komt het leger wellicht in actie. Of: de kans is erg klein dat 2019 vredevol ingezet zal worden in onze voormalige kolonie.

Al maanden wordt gewerkt om zo’n 100.000 stemcomputers te verspreiden, ook naar onherbergzame regio’s zonder asfaltwegen en soms zelfs zonder elektriciteit. Die machines zijn zelfs met de fiets vervoerd.

Gesponsorde artikelen