YouTube-psychologen krijgen steeds meer views. Maar wat vinden de échte experts van hun filmpjes?

YouTube-psychologen krijgen steeds meer views. Maar wat vinden de échte experts van hun filmpjes?

Je hebt ze ongetwijfeld al eens zien voorbijkomen tijdens je internet-downtime: de YouTube-psychologen met tips over burn-outs, relatiebreuken en eetproblemen. Zijn zo’n filmpjes betrouwbaar of neem je ze best met een korrel zout? Wij zochten het uit!

Tegenwoordig zijn psychologische YouTube-filmpjes erg in trek. Heel wat vloggers halen duizenden views binnen door voor hun GoPro te praten over stress, relaties, paranoia, eetstoornissen, slaapproblemen en gelijkaardige issues. Typische titels van hun filmpjes zijn: ‘Slaapproblemen? Zo val je sneller in slaap!’, ‘Wat te doen bij angst en paniek?’ en ‘Hoe word je minder perfectionistisch?’. Ook Nederlandstalige vloggers krijgen de jongste tijd heel wat belangstelling. De bekendste is Psycholoog Najla met maar liefst 1.700 YouTube-abonnees.

Maar zijn deze zelfhulpvideo’s écht zo hulpvaardig als de vloggers beweren? Kunnen ze niet meer kwaad dan goed veroorzaken door bijvoorbeeld paniek te zaaien? Professor klinische psychologie Ernst Koster van UGent ziet in principe geen probleem met deze “prima evolutie”. Hij wijst erop dat er al jaren zelfhulpboeken bestaan en dat het geen verrassing is dat “jongere generaties tegenwoordig geneigd zijn om de antwoorden op levensvragen via YouTube te zoeken”.

Volgens de professor kunnen deze filmpjes dus wel nuttig zijn voor sommige kijkers: “Net zoals zelfhulpboeken zijn dergelijke interventies voor een subgroep met milde problemen zeker interessant en kunnen deze een prima stap zijn om inzicht te bieden en een probleem aan te pakken. Bij de meeste mensen die de stap zetten naar de klinisch psycholoog of psychotherapeut is er al veel advies geweest van anderen en hebben ze al veel zaken geprobeerd. Toch stellen we in Vlaanderen als hulpverleners vast dat mensen vaak te lang wachten met het zoeken van professionele psychologische hulp.”

Wanneer naar echte psycholoog?

Koster benadrukt dat video’s over gecompliceerde issues zoals eetproblemen op zichzelf niet voldoende zijn om die ernstige aandoeningen te verhelpen: “Voor hen is intensievere hulp aangewezen.” Daarom lijkt het hem aangewezen om aan het begin en op het einde van filmpjes te vermelden dat mensen voor serieuze klachten terecht kunnen bij een specialist: “Het is prima als mensen zelf aan de slag gaan met dergelijke adviezen en tips, maar het publiek dient wel te weten dat als een probleem aanwezig blijft of verergert, dat ze dan zeker de stap kunnen zetten naar de huisarts. Die kan dan oordelen of meer psychologische begeleiding aangewezen is.” Volgens Koster is het de vuistregel dat je hulp moet gaan zoeken als een probleem je leven begint te beheersen en je al veel geprobeerd hebt zonder succes.

Drie problemen

Koster waarschuwt dat er heel wat onzin op internet circuleert. Hij ziet drie grote problemen bij de psychologische video’s: “Het zou niet slecht zijn als alle vloggers in hun beschrijving zouden aangeven op welke bronnen ze zich baseren voor hun video’s. Het is natuurlijk lastig om bij zo’n laagdrempelige content alle nuances te bespreken omdat dan heel wat kijkers zouden afhaken wegens ‘te lang’ en ‘te saai’. Nóg een reden om aan te geven dat bij ernstige problemen beter professionele hulp gezocht wordt. Een ander nadeel kan zijn dat mensen sommige technieken al zelf gaan proberen, zoals zich blootstellen aan hun angst. Dergelijke zaken gebeuren soms toch beter onder begeleiding van een klinisch psycholoog of psychotherapeut.”

Ook vindt Koster het belangrijk dat kijkers kwakzalvers kunnen onderscheiden van vloggers die hun wetenschap wel op orde hebben. “Dat is altijd lastig. Als iemand zich in Vlaanderen psycholoog noemt, kan je nagaan of die ook daadwerkelijk geregistreerd staat bij de Psychologencommissie.” Dit kan je hier checken. Koster raadt aan om de adviezen van vloggers altijd met een korrel zout te nemen, “en als je twijfelt toch te dubbelchecken bij de huisarts of een andere gekwalificeerde hulpverlener.”

Therapie bij fans?

Ook mogen vloggers niet zomaar op verzoekjes van fans ingaan voor therapiesessies of behandelingen, zo bevestigt professor Koster. Zo moet de vlogger als hij daarop ingaat een diploma klinische psychologie, orthopedagogiek of psychiatrie op zak hebben. “Ik denk dat de vlogger dan zeer goed moet nagaan of hij/zij de persoon accuraat en voldoende kan helpen. In principe is daar niet echt een probleem mee. Ik kan als patiënt ook een arts uit de serie ‘topdokters’ opzoeken. Het belangrijkste is dat de filmpjes geen promotievideo’s voor een eigen praktijk worden.”

Combinatie met échte experts

Ook psychologieprofessor Filip Raes (KU Leuven) uit aan newsmonkey zijn bedenkingen bij het fenomeen van psychologische YouTube-filmpjes. Ten eerste is er volgens hem het voor de hand liggende probleem dat zich al jaren in real-life stelt: “Welke psychologen kan je vertrouwen, en welke niet?”. Hij vindt online hulpverlening in combinatie met sturing van echte experts een goede zaak, maar stelt dat “losse filmpjes waarvan de vloggers, zeker door een leek, moeilijk beoordeelbaar zijn potentieel schadelijk kunnen zijn. Het zal al snel pseudowetenschappelijke tips and tricks, vaak op het niveau van huis- tuin- en keukenpsychologie.”

Wetenschappelijk onderbouwd

Toch betekent dit niet dat alle psycho-YouTubers maar wat uit hun nek kletsen. Zo kijkt de Amsterdamse hoogleraar Pim Cuijpers enthousiast naar het kanaal van Psycholoog Najla. “Ik heb er een aantal gezien en ze zitten erg goed in elkaar”, zei hij in het Nederlands dagblad De Volkskrant. “Ze geeft alleen wetenschappelijk onderbouwde tips. Bovendien zegt ze in elke video duidelijk dat de instructies alleen bedoeld zijn als hulpmiddel bij relatief milde klachten en dat je bij serieuze klachten naar de huisarts moet gaan. Ik kan me goed voorstellen dat haar aanpak een jong publiek trekt; een doelgroep voor wie de drempel naar de geestelijke gezondheidszorg vaak hoog is.”

Gesponsorde artikelen