Zware erfenis op schouders premier Wilmès: hoe de restregering toch nog laten werken?

Sophie Wilmès MR
EPA

Sophie Wilmès (MR) is de eerste vrouwelijke premier. Maar ze zal geen cadeaus krijgen.

In het nieuws: Dit weekend kwam er al een stukje stoelendans in de federale regering, de premier Charles Michel gaf de fakkel door aan z’n partijgenote Sophie Wilmès, de 44-jarige minister van Begroting. Zij is nu meteen de eerste vrouwelijke premier van België. De eed afleggen bij de koning hoefde niet meer (ze was als minister), maar ze ging wel even langs in het koninklijk paleis.

Waarom dit gebeurt: Wilmès is een absolute vertrouweling van Michel. Die heeft z’n pionnen mooi gezet: als partijvoorzitter werd de jonge, charismatische Waal George-Louis Bouchez naar voor geschoven, terwijl de Brusselse Wilmès op het federale niveau de MR-onderhandelaar en topvrouw is. Met de hoogste trofee in de hand, krijgt ze de kans om haar imago verder te versterken, en op termijn de sterke vrouw van MR in Brussel te worden. Want daar vertrekt ook Didier Reynders (MR) die als laatste job in z’n carrière Europees Commissaris wordt, en hebben de Franstalige liberalen geen boegbeeld meer.

Moeilijke positie: Het premierschap in de huidige context is nochtans geen cadeau. Wilmès staat daar bij niet sterk.

  • Geen zetels genoeg: ze moet een restregering leiden die amper 38 kamerzetels heeft, en ontslagnemend is. Vorige week raakte zelfs de noodbegroting, de zogenaamde voorlopige twaalfden, niet gestemd.
  • Geen steun genoeg: Er is bovendien geen werkbare ad hoc meerderheid rond de restregering. Bij regeringsonderhandelingen is het de gewoonte dat toekomstige coalities al beginnen samen te werken. De drie huidige regeringspartijen zijn nochtans aan het onderhandelen met PS en N-VA. Maar de PS hing haar kar aan een linkse coalitie, mét steun van Vlaams Belang, om een alternatieve begroting te stemmen.
  • Geen ervaring genoeg: Wilmès zit pas sinds september 2015 in de regering, toen ze de permanent dronken Hervé Jamar (MR) moest komen vervangen op Begroting. Daarin opereerde ze in de schaduw van voormalig premier Michel. Ze heeft nauwelijks een Kern meegemaakt: ze was geen vicepremier, en zat niet in de top van de regering.
  • Geen electorale sterkte: Als opvolger raakte ze in 2014 in de Kamer. Ze haalde amper 4.314 voorkeurstemmen, niet bepaald een electoraal zwaargewicht met grote achterban. In 2019 stond ze tweede in Brussel, na Didier Reynders, die 33.205 stemmen haalde, tikte ze af op 16.180.
  • Geen palmares: Op het departement Begroting blonk ze niet bepaald uit: er blijft een gat over van 11 miljard euro. Maar vooral: ze klopte nooit op tafel om ook maar enigszins naar een evenwicht te streven.

Lastige start: Bovendien krijgt ze meteen een heftig mediatiek debuut in Vlaanderen.

  • Haar geschiedenis als verkozene voor het Fransdolle Union des Francophones in de provincieraad in Vlaams-Brabant oogt niet bepaald geruststellend.
  • Er is ook haar gedrag als Franstalige schepen in het college van Sint-Genesius-Rode, een Vlaamse gemeente in de rand rond Brussel, dat haar blijft achtervolgen in de pers. Geertrui Windels (CD&V), vrouw van Herman Van Rompuy (CD&V), wees met de vinger naar Wilmès als iemand die permanent de Vlaamse schepen vanuit een Franstalig college bestookte en pestte. “In het begin was het vooral één schepen die me tegenwerkte. Sophie Wilmès. Ik moest maar iets aankaarten of de repliek was: ‘Waar val je ons nu mee lastig?'” Het pestgedrag lijkt onbeduidend: zo was Windels niet uitgenodigd op een verjaardagsdrink van Wilmès, maar het deed haar gedegouteerd ontslag nemen als schepen.
  • Het is niet meteen goede reclame voor een nieuwe premier, het verhaal duikt vandaag in zowat alle Nederlandstalige kranten op. “Ik heb altijd gewerkt voor wederzijds respect en ik zal nu zeker niet van mening veranderen. Ik ben de eerste minister van alle Belgen”, reageert ze zelf. Maar de opdracht lijkt duidelijk: vooral in Vlaanderen zal ze toch aan haar imago moeten werken.

The big picture? De federale regering wordt best opnieuw een werkbaar vehikel. Dat zegt eigenlijk elke sleutelspeler die de situatie federaal nauwgezet volgt. Maar de voorzichtige plannen om de regering uit te breiden, er een noodkabinet van te maken, of steun te gaan zoeken in het parlement voor een tijdelijke constructie, stuitten telkens op dezelfde bezwaren: het zijn N-VA en PS die de grootsten zijn en het initiatief hebben. Zolang zij niet ‘bewezen’ hebben dat ze het ‘geprobeerd’ hebben, en uitgebreid op het ijs zijn gekomen, pogingen hebben ondernomen, is het niet aan de drie mini-partijtjes in de restregering (MR 14 zetels, Open Vld 12 zetels en CD&V 12 zetels) om nu al initiatief te nemen, zo luidt uiteindelijk telkens de conclusie bij de drie.

De harde cijfers: De begroting ontspoort nochtans steeds meer. De MR schuift dan wel een nieuwe naam naar voor als opvolger van Wilmès op Begroting, David Clarinval (MR), maar veel zal de voormalige fractieleider niet kunnen doen. Zonder meerderheid en zonder programma is er geen begrotingsbeleid. Maar die situatie kan niet eindeloos aanslepen, het tekort gaat richting 11 miljard euro. Deze week nog, midden in de vakantie, moeten de parlementsleden terugkeren om een begroting te stemmen, nadat een bonte coalitie van PVDA, PS, sp.a, Groen en Ecolo, maar ook Vlaams Belang, een alternatieve begroting goedkeurden via een amendement van de communisten. Daardoor komt er nog voor minstens een half miljard euro extra uitgaven bij.

Om rekening mee te houden? België moet tegen eind dit jaar bij de Europese Unie ook nog snel een klimaatplan voorleggen. Dat is politiek complex: het moet de plannen van de deelstaten én van de federale regering bundelen, om aan te tonen dat dit land de klimaatdoelstellingen haalt. Bonne chance, zonder een federale regering.

De essentie: Het wordt een bijzonder zware rit voor Wilmès, als ze echt iets van het premierschap wil maken. Maar in tussentijd is ze wel mooi in de Zestien geraakt, en kan ze de positie gebruiken door onder meer internationaal te schitteren. Ze kan er maar beter van profiteren, want niemand ziet haar als een ‘echte’ premier, die straks ook een nieuwe regering zal leiden. De liberale familie is daarover alvast zeer discreet, maar het zou niet verrassend zijn als de MR straks toch Open Vld steunt om de premier te leveren.

Gesponsorde artikelen