In het kort
- Slaapbankieren, waarbij je van tevoren extra slaap opslaat, lijkt veelbelovend om cognitieve achteruitgang tijdens later slaapgebrek te verminderen.
- Studies met artsen en atleten laten positieve resultaten zien van slaapsparen, wat wijst op betere prestaties en herstel.
- Ondanks veelbelovende bevindingen blijft slaapsparen wetenschappelijk omstreden.
Het idee van ‘slaapbankieren’ – vooraf extra slaap opbouwen om toekomstig slaaptekort te compenseren – wint aan populariteit onder sommige wetenschappers en wellnessliefhebbers. Dit concept, dat vergelijkbaar is met het aanvullen van een bankrekening om rood staan te voorkomen, suggereert dat het verlengen van de slaapduur in de dagen voorafgaand aan een veeleisende periode de cognitieve prestaties en alertheid kan versterken wanneer de slaap beperkt is.
Eerste onderzoeksresultaten
Vroeg onderzoek door slaapdeskundigen van het Walter Reed Army Institute of Research liet veelbelovende resultaten zien. Deelnemers die extra slaapuren hadden ‘opgespaard’, vertoonden minder cognitieve achteruitgang tijdens het daaropvolgende slaapgebrek dan degenen die dat niet hadden gedaan. Deze bevinding leidde tot verder onderzoek naar de mogelijke voordelen van slaapbankieren in verschillende situaties.
Studies met artsen en atleten hebben positieve resultaten laten zien die verband houden met slaapsparen. Medische professionals presteerden beter tijdens nachtdiensten nadat ze extra slaap hadden opgespaard, terwijl atleten in sporten als zeilen, rugby en tennis een beter fysiek herstel, een betere serveernauwkeurigheid en een betere schietnauwkeurigheid lieten zien na langere periodes van slaap.
Wetenschappelijke controverse
Het concept blijft echter controversieel binnen de wetenschappelijke gemeenschap. Sceptici zeggen dat het voorbarig is om de waargenomen verbeteringen alleen toe te schrijven aan slaapsparen. Ze denken dat mensen misschien gewoon hun bestaande slaaptekort inhalen in plaats van echt extra slaapuren op te slaan. Er zijn ook zorgen over mogelijke vertekening in sommige onderzoeken en een gebrek aan overtuigend bewijs dat een direct causaal verband aantoont tussen langere slaap en betere prestaties tijdens latere slaaptekorten.
Het fundamentele doel van slaap, zoals experts dat zien, is een complexe wisselwerking van fysiologische processen die essentieel zijn voor celherstel, afvalverwijdering en cognitieve functies. Chronisch slaaptekort kan een negatief effect hebben op cognitieve prestaties, motivatie en algeheel welzijn, omdat de hersenen niet in staat zijn om metabolische afvalstoffen die tijdens het wakker zijn zijn opgebouwd, effectief af te voeren.
Standpunt van voorstanders
Voorstanders van slaapbankieren zeggen dat het verlengen van de slaapduur de hersenen meer tijd geeft voor deze belangrijke onderhoudsprocessen, waardoor ze mogelijk beter kunnen omgaan met toekomstig slaaptekort. Ze raden aan om de slaapduur een week of twee voor verwachte slaapverstoringen geleidelijk met 30 tot 60 minuten te verlengen. Sommige experts pleiten voor vroeg naar bed gaan als strategie, terwijl anderen zeggen dat het verlengen van de ochtendslaap misschien beter haalbaar is.
Toch gaat de discussie over slaapbankieren door, waarbij sommige onderzoekers zeggen dat het meer lijkt op het opbouwen van schulden op een creditcard dan op het storten van geld op een spaarrekening. Ze benadrukken hoe belangrijk het is om prioriteit te geven aan consistente, voldoende slaap en waarschuwen ervoor om slaapbankieren te zien als een vrijbrief voor chronisch slaaptekort. Hoewel het inhalen van verloren slaap over het algemeen wordt aangemoedigd, worden langdurige middagdutjes afgeraden vanwege het risico op slaapinertie.