In het kort
- Het aantal verzoeken om euthanasie van mensen met dementie neemt in Nederland aanzienlijk toe.
- Mensen met dementie vragen om euthanasie om zelf de regie te houden over hun levenseinde en langdurig lijden te voorkomen.
- Een wilsverklaring waarin specifiek ondraaglijk lijden wordt beschreven, is cruciaal voor mensen die euthanasie overwegen voordat ze hun wilsbekwaamheid verliezen.
Het aantal gevallen van euthanasie bij mensen met dementie in Nederland is sinds 2020 flink gestegen, bijna verdrievoudigd. Cijfers van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE) laten zien dat vorig jaar 499 mensen met dementie euthanasie kregen, tegenover 170 in 2020. Deze trend laat zien dat er bij mensen met dementie steeds meer behoefte is om hun levenseinde zelf in de hand te houden en langdurig lijden te voorkomen.
Een verlangen naar controle
Een voorbeeld is een persoon die in een vergevorderd stadium van de ziekte van Alzheimer besloot om euthanasie te laten uitvoeren. Voor zijn overlijden gaf hij aan dat het voor hem belangrijk was om zijn zelfbewustzijn en gevoel van identiteit te behouden. Hij wilde vermijden dat hij een langdurige achteruitgang zou meemaken waarbij zijn cognitieve vermogens en persoonlijkheid geleidelijk zouden verdwijnen. Volgens hem was het waardiger om te sterven terwijl hij nog zichzelf was, dan het proces van progressief verlies te moeten ondergaan dat met dementie gepaard gaat.
Het verkrijgen van euthanasie na het verlies van wilsbekwaamheid brengt echter aanzienlijke uitdagingen met zich mee, vanwege de wettelijke eis van “ondraaglijk lijden” die een duidelijke bevestiging van de patiënt vereist. Vorig jaar kregen slechts zeven personen die niet langer wilsbekwaam waren euthanasie in Nederland. Dit aantal is al vijf jaar relatief stabiel.
Wilsverklaringen zijn cruciaal
Deskundigen benadrukken het belang van een zeer specifieke wilsverklaring voor mensen die euthanasie willen voordat ze hun wilsbekwaamheid verliezen. Het lijden moet aantoonbaar intens zijn en niet met conventionele middelen te verlichten. Gewoon passief televisie kijken zou bijvoorbeeld niet voldoen aan de criteria voor euthanasie, zelfs niet met een bestaande wilsverklaring.
De Nederlandse Vereniging voor Levensbeëindiging (NVVE) noemt deze delicate beslissing “timing op vijf voor twaalf”, waarmee ze de noodzaak van zorgvuldige afweging en timing benadrukt. Van tevoren kiezen vergt moed, omdat het betekent dat je mogelijk goede dagen opoffert om verwacht lijden te vermijden. De overgangsperiode van wilsbekwaamheid naar wilsonbekwaamheid is cruciaal bij deze beslissing.