In het kort
- Veel Europese civiele schuilplaatsen, die vooral tijdens de Koude Oorlog zijn gebouwd, zijn in slechte staat en niet meer te gebruiken.
- De Europese Unie heeft niet de bevoegdheid om de bouw van schuilplaatsen verplicht te stellen of normen vast te stellen door het subsidiariteitsbeginsel.
- De rescEU-reserve van de EU biedt tijdelijke schuilplaatsen voor ontheemden, maar geen versterkte schuilplaatsen die bestand zijn tegen directe aanvallen.
In heel Europa gaan de netwerken van civiele schuilplaatsen, die vooral tijdens de Koude Oorlog zijn opgezet, achteruit, wat een grote uitdaging vormt voor de bescherming van burgers, dat meldt Euronews. Het recente incident met een vermoedelijke Iraanse drone-aanval in de buurt van een Britse basis op Cyprus heeft dit probleem duidelijk gemaakt.
Ontoereikende opvangvoorzieningen
Uit inspecties na de aanval bleek dat een aanzienlijk aantal geregistreerde civiele schuilplaatsen op Cyprus onbruikbaar was, variërend van geblokkeerde parkeergarages tot schuilplaatsen vol afval. Dit incident leidde tot een bredere discussie over de toereikendheid van civiele beschermingsmaatregelen en de beperkte rol van de Europese Unie bij het aanpakken van dit probleem.
Beperkte bevoegdheid EU
Hoewel de EU ernaar streeft om de rampenbestrijdingscapaciteit te verbeteren via mechanismen zoals het civiele beschermingsmechanisme van de Unie (UCPM) en de rescEU-reserve, is haar bevoegdheid met betrekking tot de infrastructuur van civiele schuilplaatsen beperkt.
Het subsidiariteitsbeginsel geeft de primaire verantwoordelijkheid voor civiele bescherming aan de afzonderlijke lidstaten. Bijgevolg heeft de EU niet de bevoegdheid om de bouw van schuilplaatsen verplicht te stellen, middelen voor bunkers toe te wijzen of technische normen vast te stellen.
Tijdelijke opvangcentra
De rescEU-reserve van de EU biedt tijdelijke opvangcentra, zoals modulaire units, tenten en prefabkampen, die zijn ontworpen voor ontheemding door bijvoorbeeld natuurrampen of conflicten. Deze opvangcentra zijn niet bedoeld om directe aanvallen te weerstaan.
Lidstaten, waaronder Cyprus, kunnen via het UCPM om hulp vragen, waarbij de EU de transport- en logistieke kosten voor haar rekening neemt. Het doel van de reserve is echter om ontheemding op te vangen, niet om ter plaatse bescherming te bieden tijdens aanvallen.
De rol van de EU
Hoewel de EU geen verplichte normen voor schuilplaatsen kan opleggen, kan zij wel zachtere beleidsinstrumenten inzetten. Het preventie- en paraatheidsfonds van het UCPM ondersteunt nationale risicobeoordelingen en audits van schuilplaatsen. Bovendien maakt de solidariteitsclausule van de EU het mogelijk om cohesiefondsen te gebruiken om schuilplaatsen na een crisis te verbeteren.
De verantwoordelijkheid voor de civiele schuilplaatsinfrastructuur ligt uiteindelijk bij de nationale regeringen. De rol van de EU blijft voornamelijk gericht op crisisrespons en ondersteuning, waarbij het aan de lidstaten wordt overgelaten om te beslissen in hoeverre zij zich voorbereiden.