In het kort
- De Verenigde Staten hebben ayatollah Ali Khamenei gedood bij een grootschalige militaire operatie in Iran.
- President Donald Trump schuift verschillende scenario’s naar voren, maar een duidelijk einddoel ontbreekt.
- Zonder concreet plan dreigt een machtsvacuüm dat de regio verder kan destabiliseren.
De dood van Ali Khamenei betekent een ongeziene escalatie in het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran. De Amerikaanse bombardementen gaan door en kunnen volgens Trump nog weken aanslepen. Intussen is er vooral één vraag: wat is het plan na deze historische ingreep?
Vijf doelen
Trump stelde dat hij vijf doelstellingen wil realiseren: het vernietigen van het Iraanse nucleaire programma, het uitschakelen van ballistische raketten, het verzwakken van de marine, het breken van regionale bondgenoten zoals Hezbollah en uiteindelijk een regimewissel. Vooral dat laatste lijkt cruciaal om de andere doelen duurzaam te maken.
Toch blijven de contouren van zo’n machtswissel vaag. De president suggereerde verschillende scenario’s: een vrijwillige overgave van de Revolutionaire Garde, een soort deal naar analogie met Nicolás Maduro in Venezuela of een nieuwe leider die zich spontaan aandient. Tegelijk roept hij het Iraanse volk op om “dit moment te grijpen” en zelf de macht over te nemen zodra de Amerikaanse operaties afgerond zijn.
Die uiteenlopende boodschappen wekken de indruk dat Washington verschillende pistes openhoudt zonder zich vast te pinnen op één duidelijke strategie. Dat voedt de bezorgdheid over wat er gebeurt als het regime effectief instort.
Wie neemt macht over?
Binnen Iran is er geen duidelijke oppositieleider met brede steun. Groeperingen zoals de Volksmoedjahedien of aanhangers van Reza Pahlavi opereren grotendeels vanuit het buitenland en liggen onderling overhoop. Een verenigd alternatief voor het huidige regime ontbreekt. Bovendien blijft de Revolutionaire Garde een doorslaggevende factor. Deze elite-eenheid beschikt over eigen militaire structuren en sterke economische belangen. Veel waarnemers achten het weinig waarschijnlijk dat zij vrijwillig afstand zal doen van haar macht. Zonder interne breuk binnen dat apparaat lijkt een spontane machtswissel weinig realistisch.
De geschiedenis toont hoe gevaarlijk een machtsvacuüm kan zijn. De val van Muammar Gaddafi leidde in Libië tot jarenlange chaos en verdeeldheid. Als Iran een gelijkaardig pad inslaat, kan dat grote gevolgen hebben voor het hele Midden-Oosten. De uitschakeling van Khamenei markeert dus geen eindpunt, maar mogelijk het begin van een onzekere en turbulente periode.