In het kort
- België trekt in versneld tempo de asielbescherming in van mensen die in hun thuisland ernstige misdrijven hebben gepleegd.
- Het is lastig om deze mensen te vervolgen vanwege beperkte middelen en moeilijkheden bij het verzamelen van bewijs.
- Door deze trend komen veel mensen in een juridisch vacuüm terecht: ze kunnen niet terug naar huis en krijgen ook nergens anders een verblijfsvergunning.
In België is het aantal asielzoekers dat hun bescherming verliest vanwege betrokkenheid bij ernstige misdrijven in hun thuisland aanzienlijk gestegen. Deze trend, die wordt aangedreven door een strengere toepassing van het internationaal recht, is de afgelopen tien jaar vertienvoudigd.
Uitdagingen bij uitzetting
Hoewel België steeds meer mensen identificeert die in het buitenland betrokken zijn geweest bij mensenrechtenschendingen, blijft het een uitdaging om hen uit te zetten. Onderzoeken naar genocide, oorlogsmisdaden en andere gruweldaden zijn gaande, maar worden vaak gehinderd door beperkte middelen binnen het federaal parket.
Vorig jaar hebben meer dan 34.000 mensen in België internationale bescherming aangevraagd. Het Commissariaat-generaal voor Vluchtelingen en Staatlozen (CGVS) beoordeelt deze aanvragen en kent asiel toe als dat gerechtvaardigd is. Degenen die worden afgewezen vanwege betrokkenheid bij ernstige misdrijven, worden echter aangemerkt als “1F-gevallen” volgens het Vluchtelingenverdrag. Door deze aanduiding komen ze niet in aanmerking voor de vluchtelingenstatus of subsidiaire bescherming.
Uitdagingen bij juridische afhandeling
Ondanks deze uitsluiting is uitzetting vaak onhaalbaar vanwege mogelijke vervolging of onmenselijke behandeling die hen in hun thuisland te wachten staat. Daardoor komen deze mensen in een juridisch vacuüm terecht, met beperkte mogelijkheden om een verblijfsvergunning te krijgen via gezinshereniging of humanitaire regularisatie.
Het aantal “1F”-uitsluitingen is drastisch gestegen van slechts 14 gevallen in 2015 tot 134 in 2025. Het merendeel van deze zaken wordt vervolgens doorverwezen naar het federale openbaar ministerie voor mogelijke vervolging.
Soorten strafbare feiten
Deze zaken omvatten een breed scala aan strafbare feiten, waaronder mensenhandel, geweld, gedwongen huwelijken en drugsgerelateerde misdrijven. De daders komen vaak uit landen als Afghanistan en Eritrea.
Succesvolle vervolging is echter niet gegarandeerd. Het kan lastig zijn om voldoende bewijs te verzamelen dat specifieke personen in verband brengt met strafbare feiten. Ook het verkrijgen van medewerking van de landen van herkomst vormt een grote uitdaging.
Identificatie van betrokkenen bij misdaden
Zo werkt de CGRS samen met een lokale ngo in Syrië om leden van het Assad-regime te identificeren die bij misdaden betrokken zijn. Deze onderzoeken zijn complex en vereisen gespecialiseerde expertise.
Het federaal parket heeft in zijn jaarverslag verschillende oplossingen voorgesteld, waaronder het uitbreiden van het aantal onderzoekers en magistraten die gespecialiseerd zijn in zaken op het gebied van internationaal humanitair recht. Daarnaast bevelen ze aan om een speciale onderzoeksrechter voor dergelijke zaken aan te stellen en een eenheid van gespecialiseerde onderzoekers op te richten binnen de federale gerechtelijke politie.