In het kort
- Stimulerende medicijnen hebben vooral invloed op hersennetwerken die te maken hebben met waakzaamheid, motivatie en het verwerken van beloningen, in plaats van direct de aandacht te stimuleren.
- Het gebruik van stimulerende middelen leidt alleen tot betere schoolprestaties bij kinderen met slaaptekort of kinderen met de diagnose ADHD.
- Stimulerende middelen op voorschrift werken als prestatieverbeteraars door het niveau van opwinding en motivatie te normaliseren.
Een recent onderzoek daagt lang gekoesterde aannames uit over hoe stimulerende medicijnen werken bij de behandeling van aandachtstekortstoornis of hyperactiviteit (ADHD). In tegenstelling tot de overtuiging dat deze medicijnen voornamelijk de aandacht verbeteren door dopamine en noradrenaline te stimuleren, suggereert het onderzoek een genuanceerder mechanisme.
Beloning
Door beeldvorming van de hersenen en gedragsgegevens van meer dan 5.000 kinderen te analyseren, ontdekten onderzoekers dat stimulerende middelen vooral invloed hadden op hersennetwerken die te maken hebben met waakzaamheid, motivatie en het verwerken van beloning.
In plaats van de aandachtscentra direct te activeren, leken de medicijnen de waargenomen waarde van taken te verhogen, waardoor ze minder vervelend en meer boeiend aanvoelden. Dit versterkte gevoel van beloning droeg waarschijnlijk bij aan een verbeterde taakvolharding en verminderde hyperactiviteit bij kinderen met ADHD.
Slaap is belangrijk
Interessant genoeg was stimulerend gebruik alleen gekoppeld aan betere academische resultaten bij kinderen met ADHD of kinderen met slaaptekort. Goed uitgeruste kinderen zonder ADHD vertoonden geen significante verbeteringen in hun prestaties, wat het belang benadrukt van het aanpakken van slaapproblemen voordat een behandeling met stimulerende middelen wordt overwogen.
Dit nieuwe inzicht komt overeen met eerdere waarnemingen dat stimulerende middelen vaak een subjectief gevoel van verbeterde mentale scherpte creëren, zelfs als objectieve cognitieve metingen onveranderd blijven.
In wezen lijken deze medicijnen de verbindingspatronen in de hersenen na te bootsen die worden waargenomen bij goed uitgeruste mensen, waardoor sommige negatieve effecten van slaaptekort effectief worden tegengegaan. Ze normaliseren het arousal- en motivatieniveau, waardoor kinderen dichter bij hun basisfunctionaliteit kunnen functioneren.
Prestatieverbetering, geen cognitieve boost
Het is belangrijk op te merken dat stimulerende middelen de cognitieve capaciteiten van een individu niet vergroten. Ze pakken vooral tekorten in alertheid, motivatie en slaap aan, zodat mensen onder moeilijke omstandigheden optimaal kunnen presteren.
Dit onderscheid is cruciaal als je ADHD-medicijnen vergelijkt met methamfetamine, een zeer verslavend en snelwerkend stimulerend middel. Het langzame, gecontroleerde toedieningsmechanisme van voorgeschreven stimulerende middelen minimaliseert het verslavingsrisico door scherpe pieken in het dopamineniveau te vermijden. De snelle werking van methamfetamine daarentegen maakt het zeer versterkend en vatbaar voor misbruik.
Hoewel misbruik van voorgeschreven stimulerende middelen kan voorkomen, vooral onder adolescenten die op zoek zijn naar academische voordelen, is het risico aanzienlijk lager bij formuleringen met verlengde afgifte en orale toediening. De belangrijkste conclusie is dat stimulerende middelen het beste begrepen kunnen worden als prestatieverhogende middelen in plaats van cognitieve middelen. Ze verbeteren de prestaties door de inspanning, alertheid en volharding te vergroten, wat uiteindelijk bijdraagt aan betere resultaten voor mensen met ADHD.